YAZARLARIMIZ
Doç. Dr. Doğan Bozdoğan
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi
Maliye Bölümü
bozdogan_dogan@hotmail.com



Vergide Adalet İlkesinin Önündeki Engel: Vergi Afları

Vergilemede adalet ilkesi kaynağını sosyal hukuk devletinden almaktadır. Bu noktada anayasal kurallar devletin vergileme ile ilgili amaçlarını belirler. Vergilemede adalet demokratik sosyal hukuk devletinde somut bir nitelik kazanır ve mevcut siyasal iktidara politikalarını belirleme noktasında hukuki bir sınır çizer. Bu çerçevede vergi hukukunun amacının vergilemede adaleti sağlamak olduğunu belirtmek gerekir.

Vergilemede mutlak adaleti sağlamak güçtür. Ancak bu güçlüğü arttıran bir takım nedenlerin olduğu da açıktır. Bu nedenler arasında vergi sistemimizde yer alan muafiyet, istisna uygulamaları ve vergi afları ilk akla gelenlerdir.

Vergi afları, vergi cezalarını kısmen ya da tamamen sona erdiren bir uygulamadır. Vergilere ilişkin af kanunlarına hem Anayasamızda hem de Vergi Usul Kanunu’nda değinilmemiştir. Ülkemizde çeşitli zamanlarda çıkarılan kanunlarla vergi afları uygulanmaktadır. Vergi aflarının sebepleri genel olarak şu şekilde sıralanabilir;

·         Ekonomik ve mali nedenler
·         Siyasi nedenler,
·         Teknik ve idari nedenler.

Vergi aflarının gerekliliğini savunan ve savunmayan görüşler yer almaktadır. Savunan görüşlerde dikkat çekilen noktalardan birisi, mükelleflerin vergi ödevlerini yerine getirmesinde vergi aflarının önemli bir yeri olduğudur. Bir diğer dikkat çekilen nokta, vergi aflarının kriz dönemlerinden çıkışı kolaylaştıran bir niteliğe haiz olmasıdır. Söz konusu bu iki özelliği vergi aflarını kabul edilebilir kılmaktadır. Ancak Türkiye’de 2014 yılına kadar her seçim döneminde af ve benzeri uygulamaların yapılması vergide adalet ilkesi açısından eleştiriye açıktır. Bu duruma için “siyasi nedenlerle yapılan aflar vergide adaleti zedelemektedir” ifadesini kullanmak yanlış olmayacaktır.

Bakıldığında Cumhuriyetin kuruluşunda bu yana toplamda 33 tane vergi affı uygulanmıştır. Söz konusu vergi afları aşağıda sıralanmıştır.

 

17.05.1924

 İlk Vergi Affı

05.08.1928

 Elviyei Selâsede Vergilerinin Sureti Cibayetine Dair Kanun

15.03.1934

 4530 sayılı Varlık Vergisinin Bakayasının Terkinine Dair Kanun

04.07.1934

 2566 sayılı Vergi Bakayasının Tasfiyesine Dair Kanun

29.06.1938

 3568 sayılı Arazi Vergisinin Mali Yıl Sonuna Kadar Olan Bakiyesinin Terkinine Dair Kanun

13.06.1946

 4920 sayılı Devlet Orman İşletmelerinin Bazı Vergilerden Muaf Tutulması Hakkındaki Kanun

21.01.1947

 5050 sayılı Toprak Mahsulleri Vergisi Artıklarının Silinmesi Hakkında Kanun

26.10.1960

 113 sayılı Af Kanunu

28.12.1961

 281 sayılı Vergi Cezaları Gecikme Zamlarının Tecil ve Tasfiyesine Dair Kanun

23.02.1963

 218 sayılı Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun

13.06.1963

 252 sayılı Spor Kulüplerinin Vergi Borçlarının Bir Defaya Mahsus Olmak Üzere Affı Hakkında Kanun

05.09.1963

 325 sayılı Yasa Kamu İktisadi Teşebbüslerinin 1960 ve Daha Önceki Yıllarına Ait Bir  Kısım Vergi Borçlarının Tasfiyesi Hakkında Kanun

16.07.1965

 691 sayılı Belediyelerin ve Belediyelere Bağlı Müessese ve İşletmelerin Bir Kısım Borçlarının Hazinece Terkin ve Tahkimi Hakkında Kanun

03.08.1966

 780 sayılı Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun

28.02.1970

 319 sayılı Emlak Vergisi Kanunuyla Getirilen Af

15.05.1974

 1803 sayılı Cumhuriyet’in 50. Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hk. Kanun

20.03.1981

 2431 sayılı Tahsilâtın Hızlandırılması ve Beyan Dışı Kalmış Servet Unsurlarıyla Vesikasız Emtianın Beyanına İlişkin Kanun

02.03.1982

 2431 sayılı Kanuna Ek

22.02.1983

 2801 sayılı Bazı Kamu Alacaklarının Özel Uzlaşma Yolu İle Tahsil Hakkında Kanun

04.02.1985

 Bazı Vergi Kanunlarında Değişiklik Yapılması Hk. 3239 Sayılı Kanunun Geç. 4. Md.

03.12.1988

 3505 sayılı Kanun (Geçici Birinci Madde)

28.12.1988

 3512 sayılı Kanun

15.12.1990

 3689 sayılı Kanun (Geçici Birinci Madde)

21.02.1992

 3787 sayılı Kanun

05.09.1997

 400 sayılı Tahsilât Genel Tebliği

22.07.1998

 4369 sayılı Kanun

06.02.2001

 414 sayılı Tahsilat Genel Tebliği

07.03.2002

 4746 (4748) sayılı Kanun ile Emlak Vergisi ile İlgili Af Düzenlemesi (Geç.Md. 21)

27.02.2003

 4811 sayılı Vergi Barışı Kanunu

22.11.2008

 5811 sayılı Bazı Varlıkların Milli Ekonomiye Kazandırılması Hakkında Kanun

25.02.2011

 6111 sayılı Kanun

29.05.2013

 6486 sayılı Kanun (2. Varlık Barışı)

10.09.2014

İş Kanunu İle Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması İle Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılmasına Dair Kanun

 

Bu afların neredeyse her seçim dönemine denk gelmesi vergi mükelleflerini haklı bir beklentiye sokmaktadır. Mükellef vergisini zamanında ödemeyip çıkabilecek bir vergi affıyla borcunu yapılandırma alternatifini tercih edebilecektir. Vergisini zamanında ödeyen mükellefle ödemeyen mükellef arasında ciddi bir farkın oluşmasına neden olan bu afların Anayasal ilkeler göz önünde bulundurularak yapılması gerekir. Vergi bilincinin zayıf olduğu Türkiye’de böyle bir algının oluşması vergi gelirlerini arttıran bir unsur olmayacaktır. Fransa gibi vergi ödeme hakkının kendilerine verilmesini isteyen mükelleflerin olduğu ülkelerde vergi afları nadiren uygulanmaktadır.

Vergi aflarına ilişkin düzenlemelerin Vergi Usul Kanunu’nda yer alması gerekir. Böylelikle keyfi uygulamaların önüne geçilebilir. Türk Vergi Sistemi’nin yeniden yapılandırılmasının tartışıldığı bu dönemde vergi afları ile ilgili de düzenlemelerin gündeme alınması adalet ve eşitlik gibi hukukun temel normları açısından zorunluluk teşkil etmektedir. Bu sayede vergi adaletinin sağlanması noktasında önemli bir engel olarak nitelendirebileceğimiz vergi afları kontrol altına alınmış olacaktır.

28.09.2015

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> Uygulamalı Enflasyon Muhasebesi (171 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.


GÜNDEM