SMMM Doç. Dr. Süleyman UYAR
Akdeniz Üniversitesi
Alanya İşletme Fakültesi
Dekan Yardımcısı
suyar@akdeniz.edu.tr
www.suleymanuyar.com.tr
Tarih:
10.11.2011
1. GİRİŞ
02 Kasım 2011 tarih ve 28103 sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan “Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim
Standartları Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Kanun Hükmünde Kararname” ile bağımsız denetimde köklü
değişiklikler yapılmış ve bağımsız denetim sistemi
yeniden tasarlanmıştır. Yeni sistemin bağımsız denetimde
çığır açtığını, bir anlamda bağımsız denetimin milenyumu
olduğunu söyleyebiliriz.
660 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin (KHK) amacı;
uluslararası standartlarla uyumlu Türkiye Muhasebe
Standartlarını oluşturmak ve yayımlamak, bağımsız
denetimde uygulama birliğini, gerekli güveni ve kaliteyi
sağlamak, denetim standartlarını belirlemek, bağımsız
denetçi ve bağımsız denetim kuruluşlarını yetkilendirmek
ve bunların faaliyetlerini denetlemek ve bağımsız
denetim alanında kamu gözetimi yapmak yetkisini haiz
Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları
Kurumunun kuruluş, teşkilat, görev, yetki ve
sorumluluklarına ilişkin usul ve esasları düzenlemek
olarak belirlenmiştir.
Kararnamenin 2. Maddesinde bağımsız denetçi ve
bağımsız denetim şu şekilde tanımlanmıştır:
- Bağımsız Denetçi: Bağımsız denetim
yapmak üzere, 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali
Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanununa göre
yeminli mali müşavir ya da serbest muhasebeci mali
müşavirlik ruhsatını almış meslek mensupları
arasından Kurum tarafından yetkilendirilen
kişilerdir.
- Bağımsız Denetim: Finansal tablo ve diğer
finansal bilgilerin, finansal raporlama
standartlarına uygunluğu ve doğruluğu hususunda,
makul güvence sağlayacak yeterli ve uygun bağımsız
denetim kanıtlarının elde edilmesi amacıyla, denetim
standartlarında öngörülen gerekli bağımsız denetim
tekniklerinin uygulanarak defter, kayıt ve belgeler
üzerinden denetlenmesi ve değerlendirilerek rapora
bağlanmasıdır.
2. KAMU GÖZETİMİ, MUHASEBE VE DENETİM STANDARTLARI
KURUMU
Bu KHK’de belirtilen görevleri yerine getirmek üzere
kamu tüzel kişiliğini haiz ve idari özerkliğe sahip,
Başbakanlıkla ilişkili Kamu Gözetimi, Muhasebe ve
Denetim Standartları Kurumu kurulmuştur. Kurul; Gümrük
ve Ticaret Bakanlığı ile Maliye Bakanlığı tarafından
önerilecek dörder aday arasından ikişer kişi, Hazine
Müsteşarlığı, Sermaye Piyasası Kurulu ve Bankacılık
Düzenleme ve Denetleme Kurumunun bağlı olduğu
Bakanlıklar ile Türkiye Serbest Muhasebeci Mali
Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği ve
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği tarafından önerilecek
ikişer aday arasından birer kişi olmak üzere, Bakanlar
Kurulu tarafından atanan dokuz üyeden olacaktır.
Kararnamenin 9. maddesinde kurula aşağıdaki görev ve
yetkiler verilmiştir:
- Tabi oldukları kanunlar gereği defter tutmakla
yükümlü olanlara ait finansal tabloların; ihtiyaca
uygunluğunu, şeffaflığını, güvenilirliğini,
anlaşılabilirliğini, karşılaştırılabilirliğini ve
tutarlılığını sağlamak amacıyla, uluslararası
standartlarla uyumlu Türkiye Muhasebe Standartlarını
oluşturmak ve yayımlamak,
- Türkiye Muhasebe Standartlarının uygulamasına
yönelik ikincil düzenlemeleri yapmak ve gerekli
kararları almak, bu konuda kendi alanları itibarıyla
düzenleme yetkisi bulunan kurum ve kuruluşların
yapacakları düzenlemeler hakkında onay vermek,
- Finansal tabloların; işletmelerin finansal
durumunu, performansını ve nakit akışlarını Türkiye
Muhasebe Standartları doğrultusunda gerçeğe uygun
olarak sunumunu, kullanıcıların ihtiyaçlarına
uygunluğunu, güvenilirliğini, şeffaflığını,
karşılaştırılabilirliğini ve anlaşılabilirliğini
sağlamak amacıyla, kamu yararını da gözetmek
suretiyle, bilgi sistemleri denetimi dahil,
uluslararası standartlarla uyumlu ulusal denetim
standartlarını oluşturmak ve yayımlamak,
- Bağımsız denetçiler ve
bağımsız denetim kuruluşlarının kuruluş
şartlarını ve çalışma esaslarını belirlemek, bu
şartları taşıyan kuruluşları ve
bağımsız denetim yapacak meslek mensuplarını
yetkilendirerek listeler halinde ilan etmek ve
bunları oluşturacağı resmi sicile kaydederek Kurumun
internet sitesinde kamuoyunun erişimine sürekli
olarak açık tutmak,
- Bağımsız denetçiler ve
bağımsız denetim kuruluşlarının faaliyetleri ile
denetim çalışmalarının, Kurumca yayımlanan standart
ve düzenlemelere uyumunu gözetlemek ve denetlemek,
- İnceleme ve denetimler sonucunda aykırılıkları
saptanan bağımsız denetçiler ve bağımsız denetim
kuruluşlarının faaliyet izinlerini askıya almak veya
iptal etmek,
- Bağımsız denetim yapacak meslek mensuplarına
yönelik sınav, yetkilendirme ve tescil yapmak,
disiplin ve soruşturma işlemlerini yürütmek, sürekli
eğitim standartları ile mesleki etik kurallarını
belirlemek, bunlara yönelik olarak kalite güvence
sistemini oluşturmak ve bu alanlardaki eksikliklerin
düzeltilmesi için gerekli tedbirlerin alınmasını
sağlamak,
- Yabancı ülkelerin Kurulun görev alanıyla ilgili
konularda yetkili birimleriyle işbirliği yapmak,
mütekabiliyet esasına göre Türkiye’de bağımsız
denetim yapmasına yetki verilen yabancı ülke denetim
kuruluşları ve denetçilerini listeler halinde ilan
etmek ve bunları oluşturacağı resmi sicile
kaydederek Kurumun internet sitesinde kamuoyunun
erişimine sürekli olarak açık tutmak,
- Denetimin bağımsızlığının ve tarafsızlığının
sağlanmasına, denetime olan güven ile denetimin
kalitesinin artırılmasına yönelik düzenlemeler
yapmak ve gerekli tedbirleri almak,
- Düzenlemek ve denetlemekle görevli olduğu alanla
ilgili ikincil düzenlemeleri yapmak ve bu konularda
gerekli kararları almak,
- Görev alanıyla ilgili uluslararası uygulama ve
gelişmeleri izlemek, Uluslararası Muhasebe
Standartları Kurulu ve Uluslararası Denetim ve
Güvence Standartları Kurulu ile muhasebe ve denetim
alanında çalışmalar yapan diğer uluslararası
kuruluşlarla işbirliği yapmak, lisans ve telif
anlaşmaları akdetmek ve gerektiğinde bu kuruluşlara
üye olmak,
- Muhasebe standartları ve denetim standartlarının
benimsenmesi ve uygulanması ile görev alanıyla
ilgili konularda kamu bilincinin yerleştirilmesine
yönelik olarak toplantı, konferans ve benzeri
etkinlikler ile gerekli yayınlarda bulunmak,
- Kurumun ana stratejisini, performans
ölçütlerini, amaç ve hedeflerini, hizmet kalite
standartlarını belirlemek, insan kaynakları ve
çalışma politikalarını oluşturmak, Kurumun hizmet
birimleri ve bunların görevleri hakkında öneride
bulunmak,
- Kurumun ana stratejisi ile amaç ve hedeflerine
uygun olarak hazırlanan bütçesini görüşmek ve karara
bağlamak,
- Kurumun performansını ve mali durumunu gösteren
raporları onaylamak,
- Taşınmaz alımı, satımı ve kiralanması
konularındaki önerileri görüşüp karara bağlamak,
- Başkanın önerisi üzerine, Başkan Yardımcıları
ve Daire Başkanlarını atamak,
- Çalışma ve danışma komisyonlarının üyelerini
belirlemek,
- Mevzuatla verilen diğer benzeri görevleri
yapmaktır.
3. KURUMUN DENETİM VE İNCELEME GÖREVİ VE DENETÇİLER
SORUMLULUKLARI
Kararnamenin dördüncü bölümü denetim ve inceleme
konusuyla ilgilidir. 23. Maddeye göre kamu yararını
ilgilendiren kuruluşlarda denetim sadece bağımsız
denetim kuruluşları tarafından yapılacaktır. Bağımsız
denetim kuruluşları ve bağımsız denetçiler;
denetledikleri finansal tablo, bilgi ve raporlara
ilişkin olarak hazırladıkları bağımsız denetim
raporlarının denetim standartlarına aykırı olması ile bu
raporlardaki yanlış, eksik ve yanıltıcı bilgi ve
kanaatler nedeniyle doğabilecek zararlardan hukuken
sorumludurlar. Bağımsız denetim kuruluşları ve bağımsız
denetçiler, verdikleri hizmetlerden doğabilecek
zararları karşılamak amacıyla genel şartları Hazine
Müsteşarlığınca belirlenen sorumluluk sigortası
yaptırmak zorundadır.
25. maddede kurumca yapılacak incelemeler ele
alınmıştır. Buna göre kurumca yapılacak seçilmiş denetim
dosyalarının yeterli testini içeren kalite güvence
sistemi incelemeleri; bağımsız denetim kuruluşlarınca
gerçekleştirilmiş denetim çalışmalarının Kurum standart
ve düzenlemeleri çerçevesinde gözden geçirilmesi ve bu
kuruluşların faaliyetlerinin Kurum düzenlemelerine
uygunluğunun denetimi ile harcanan kaynakların nitelik
ve niceliği, alınan denetim ücreti ve bağımsız denetim
kuruluşunun iç kontrol sistemi ile ilgili
değerlendirmesini kapsamaktadır. İncelemeler, kamu
yararını ilgilendiren kuruluşları denetleyen bağımsız
denetim kuruluşları için asgari üç yılda bir, diğerleri
için ise asgari altı yılda bir yapılacaktır. Kurumun;
planlanmış bu incelemeler yanında ihbar, şikayet,
bildirim gibi durumlarda ve gerekli görülen diğer
hallerde inceleme yapma ve yaptırma yetkisi saklı
bulunmaktadır.
Bağımsız denetçilerin kalite güvence sistemi
incelemeleri ise, usul ve esasları Kurul tarafından
belirlenen ilkelere uygun olarak Kurum tarafından
yapılacak olup bu incelemelerin yürütülmesi için Kurum
bünyesinde yeterli sayıda kalite güvence uzmanı istihdam
edilecektir. Kurum, incelemeleri kendi meslek personeli
eliyle yürütebileceği gibi, gerekli hallerde kanunlarla
belirli alanları düzenleme ve denetleme yetkisini haiz
olan Gümrük ve Ticaret Bakanlığı, Maliye Bakanlığı,
Hazine Müsteşarlığı, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme
Kurumu, Sermaye Piyasası Kurulu ve Enerji Piyasası
Düzenleme Kurumunun ilgili denetim birimleri vasıtasıyla
da yürütebilecektir.
İnceleme sonuçları her yıl bir raporla kamuoyuna
açıklanacaktır. Bağımsız denetçiler ve bağımsız denetim
kuruluşları, yapılan incelemeler sonucunda tespit edilen
görüş ve öneriler doğrultusunda gerekli tedbirleri
almakla yükümlü olup belirlenen sürede gerekli
tedbirleri almayanlar hakkında uyarı, lisansın askıya
alınması ve iptali de dahil olmak üzere uygun
yaptırımlar uygulanacaktır.
İnceleme için görevlendirilen kişiler; ilgili rapor,
defter, belge ve çalışma kâğıtları ile elektronik,
manyetik ve benzeri ortamlarda tutulanlar dahil tüm
kayıtları ve sair bilgi ihtiva eden vasıtaları
incelemeye ve bunların örneklerini almaya, işlem ve
hesapları denetlemeye, ilgililerden yazılı ve sözlü
bilgi almaya, gerekli tutanakları düzenlemeye yetkili
kılınmıştır. İlgili kişi ve kuruluşlar da istenilen
bilgi, belge, defter ve sair vasıtaların örneklerini
ibraz etmek, yazılı ve sözlü bilgi vermek ve tutanakları
imzalamakla yükümlü olup kendilerinden bilgi istenilen
gerçek ve tüzel kişiler özel kanunlarda yazılı gizlilik
ve sır saklama hükümlerini ileri sürerek bilgi vermekten
imtina edemeyeceklerdir.
4. MUHASEBE VE DENETİM SÜRECİ
Kararnamenin 26. Maddesinde kanuni defterlerin
Kurulca yayımlanan Türkiye Muhasebe Standartlarına uygun
olarak tutulması ve finansal tabloların bu standartlara
göre düzenlenmesi şartı getirilmiştir. 5018 sayılı Kanun
kapsamındaki idareler ile bilanço esasında defter
tutmakla yükümlü bulunmayanlar bu KHK hükümlerine tabi
tutulmamıştır. Ayrıca Kurul, değişik işletme
büyüklükleri, sektörler ve kâr amacı gütmeyen kuruluşlar
için uluslararası muhasebe standartlarından farklı
düzenlemeler yapmaya yetkili kılınmıştır.
Kurulun yetki ve sorumluk alanı ile ilgili çıkaracağı
yönetmeliklerde detaylı açıklama yapacaktır. Kanunlarla
belirli alanları düzenlemek ve denetlemek üzere kurulmuş
bulunan kurum ve kurullar, Kurulun onayını almak ve
Kurul tarafından yayımlanan standartlarda yer alan
esaslara uygun olmak kaydıyla Türkiye Muhasebe ve
Denetim Standartlarına ek olarak kendi alanları için
geçerli olacak ayrıntıya ilişkin sınırlı düzenlemeler
yapabileceklerdir. Kararnamede hüküm bulunmayan hallerde
2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun
bağımsız denetimle ilgili hükümleri uygulanacaktır.
Peki eski düzenlemeler ne olacak? Buna göre Kurum
tarafından yayımlanacak standart ve düzenlemeler
yürürlüğe girinceye kadar, bu hususlara ilişkin mevcut
düzenlemelerin uygulanmasına devam edilecektir. Denetim
standartları ve bağımsız denetimle ilgili olarak diğer
kanunlarda yer alan hükümlerin bu KHK’ye aykırılık
teşkil eden hükümleri uygulanmayacaktır. Kararnamenin
yürürlüğe girdiği tarihte Türkiye Muhasebe Standartları
Kurulunun her türlü varlıkları, borç ve alacakları,
yazılı ve elektronik ortamdaki kayıtları ve diğer
dokümanları ile nakit ve benzerleri Kuruma devredilmiş
sayılmıştır.
5. SONUÇ
Finansal tabloların işletmenin gerçek durumunu
yansıtması, muhasebeden beklenen bilgi sistemi olma
özelliği muhasebe standartlarının uygulama sürecinde
kabul edilmesi ile mümkün olacaktı. Bu konuda TTK’da
getirilen düzenleme ile 01.01.2013 yılında bir dönüşüm
yaşanacaktır. Finansal tabloların muhasebe
standartlarına uygun düzenlenip düzenlenmediğiyle ilgili
bağımsız denetim görevinin de aynı kanun ile tanımlanmış
olması son derece önemlidir.
KHK ile kimlerin bağımsız denetçi olacakları
belirlenmiş olup kararnameden anlaşılan SMMM ve YMM
ruhsatı olan meslek mensupları kurum tarafından
yetkilendirileceklerdir. Bu süreçte bir eğitim ve belki
bir sınav olabileceğini düşünüyorum. Kurumun konuyla
ilgili çalışmalarını en kısa zamanda sonuçlandırıp
kamuoyu ile paylaşacağını ümit ediyorum.
Muhasebe ve denetim standartları ile gözetim
görevinin tek bir kurumda birleştirilmiş olması olumlu
bir durum olarak değerlendirilebilir. Bu kurum ile
denetim ve gözetim sistemi daha fonksiyonel hale
gelecektir. Dünya uygulamaları incelendiğinde yıllardır
eksikliği hissedilen kamu gözetim otoritesinin
belirlenmiş olması Türkiye’de denetim mesleğinin
gelişimi açısından önemli bir gelişme olmuştur. Bu
gelişmeyi denetim mesleğinin milenyumu olarak kabul
etmek yanlış olmayacaktır. Kurumun muhasebe ve denetim
mesleği için hayırlı olmasını dilerim.
Kaynak:
www.MuhasebeTR.com
(Bu makale yazılı veya
elektronik ortamda kaynak
göstermeden yayınlanamaz.
Kaynak göstermeden yayınlayanlar hakkında yasal
işlem yapılacaktır .)
SGK İşveren Primleri Daire Başkanlığı Şub Müdürü Eyüp Sabri Demirci
