İsmail DÜLGER
Yeminli Mali Müşavir
ismaildulger63@mynet.com
BARTER SATIŞ YÖNTEMİ İLE STOKLARIN
ERİTİLMESİ VE BU YÖNTEMİN VERGİ YASALARI KARŞISINDAKİ DURUMU
Tarih: 02.01.2010
Ekonomik krizin etkilerinin devam ettiği günümüzde bazı üretici
firmalar aracı kurumun güvencesini de dikkate alarak; finansal sıkıntılarını
gidermek, yeni pazarlara açılmak, ürünlerin reklamını yapmak ve stoklarını
eritmek amacıyla mallarını bir çeşit takas - trampa yöntemi yada başka bir
deyişle değişim aracı olan
Barter
satış yöntemi ile pazarlama yolunu seçmektedirler.
Günümüzün ekonomik koşulları firmaları
üretim aşamasından pazarlama aşamasına kadar her kademede üretim ve stok
maliyetleri hesabını çok iyi yapmaya, finansal ihtiyaçları en az maliyetle
giderme yollarını aramaya zorlamaktadır.
Finansal gereksinimlerini işgücünü azaltarak varsa aktif varlıklarını
satıp küçülerek, banka kredisi kullanarak yada faktoring işlemi yaparak
gidermeye çalışıan firmalar yanında kredi için teminat gösteremeyen firmalar
ise yüksek oranda faiz ödemeyi ve firmanın batmasını göze alarak tefecilerden
borç para almak zorunda kalmaktadır.
Krize destek
amacıyla verilen
KOSGEB
kredilerini ise vergi ve SGK boırcu birikmiş olan küçük ve orta büyüklükteki
mükellefler kullanamamaktadır.
Özellikle inşaat sektöründe herhangibir aracıya gereksinim duyulmadan
kat karşılığı arsa teslimi yöntemi veya inşa edilen binanın tuğlasını,
çimentosunu, yada boyasını karşılamayı v.b. işleri üstlenen kurum yada kişilere
yaptıkları hizmetin yada sattıkları malların karşılığı olarak müteahhit
tarafından daire–işyeri verilmek suretiyle de bir çeşit takas (barter) işlemi
yıllardır uygulanmaktadır.
Barter ticaret yöntemi aşağıda ana başlıkları belirtilen şekilde
yürütülmektedir:
-
Barter şirketi ( Takas işlemlerine aracılık yapan firma-Komisyoncu)
-
Barter şirketi ile yapılan üyelik sözleşmesi.(sisteme üye olan şirketlerle
yapılmaktadır)
-
Üyeler teminat vermekte veya teminat yerine sisteme mal teslim
etmektedirler..
-
Barter çeki (.Sadece üyeler arasında geçerli olan alıcı ve satıcı
tarafından imzalanıp kaşelenen, üzerinde barter şirketinin onay kodu olan çek.)
-
Barter işlemlerinde alıcı ve satıcının muhatabı barter şirketidir.
-
Üyelerin alım ve satım işlem bedelleri dolar yada euro olarak Barter
şirketi tarafından cari hesaplara işlenmektedir.
-
Barter şirketinin aracılığı olmadan üyeler arasında yapılan satışlar bu
kapsamda değerlendirilmez.
-Üyeler barter şirketinin yazılı oluru ve barter çekinde onay kodu olmadan
işlem yapamazlar
-
Batrer şirketince üyelerle yapılan işlemler karşılığında işlem bedelinin
%2-%5 ‘i araında değişen oranlarda komisyon almaktadır.
-
Barter şirketinin alacağın tahsilinde güvencesi ve garantörlüğü vardır.
-
Barter sisteminde satın alınan mal ve hizmet bedeli üretilen mal ve
hizmet ile ödenmektedir. (Ödemeler nakit,çek yada senet karşılığı
yapılmamakktadır.)
-
Barter sisteminde alıcı satıcıya değil sisteme borçlanmaktadır.
-
Üyeler
arasında anlaşma
sağlandığı durumda fatura kesilirken
barter çek ve bordroları kullanılarak gerçekleşen barter işlemi barter
şirketine bildiilmektedir.
- Üyeler sistemdeki arz talep bilgilerini
bilgisayar ortamında görmektedirler.
-Barter
sistemine üye olan şirketlerden üyelik aidatı alınmaktadır.
- IRTA (Dünya Barter Organizasyonları Birliği bulunmaktadır)
Barter işlemleri için T.Ticaret Kanununda ve Borçlar kanununda özel yasal
düzenleme bulunmamaktadır.Barter işlemleri Borçlar kanununun sözleşme
serbestliği çerçevesinde gerçekleştrilerek üyelerle barter şirketi arasında
yapılan üyelik sözleşmesi hükümleri uyarınca yürütülmektedir. Barter sisteminde
mal alım ve satım esasları ve oluşacak borç-alacakların nasıl ödeneceği de
sözleşmede yazılan koşullara göre yapılmaktadır.
Barter üyelik
sözleşmesinde yazılı koşullar barter şirketine ,üyeleri adına kullanmak ve
sistemi organize edebilmesini sağlamak amacıyla kefalet,vekalet ,cari hesap
sözleşmesi , temlik yetkisi ve alacağın belli bir sürede ürünle ödenme
güvencesi vermektedir.Barter
sisteminde alacağın güvencesi ve tek yetkilisi barter sistemini
işleten komisyoncu (aracı ) barter şirketidir.
Barter satış yönteminden doğan alacakların haczine ilişkin
olarak; İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığınca verilen 17.03.2008 tarihli
özelgede,
“6183
sayılı Kanun’un 79. maddesinde; amme borçlusunun üçüncü şahıslar elindeki menkul
malların, alacak ve haklarının bu
şahıslara haciz bildirisi tebliğ edilmesi suretiyle haczedilebileceği
hüküm altına alındığı,
Türkiye'de düzenlenen barter
sözleşmelerinin hükümlerine göre; barter
sisteminde mal veya hizmet satın alan ve barter çekini veren
firma nezdinde 6183 sayılı Kanun hükümleri
uyarınca haciz işleminin yapılması ise mümkün
değildir. Sözleşmede borçtan sadece mal veya
hizmeti satan firmanın sorumlu olacağı şeklinde bir
hüküm bulunmadığı sürece mal veya hizmeti
alan firma/şahıs mal veya hizmeti satana değil barter
sistemine karşı sorumludur. Barter
sisteminde mal veya hizmet satışı yapan firma/şahısların bu
alacaklarına (veya alacağın tevsik edici
belgesi olan Barter Çekine) 6183 sayılı Kanun’un 79. maddesi
uyarınca haciz ancak alacağın garantörü olan
barter şirketi nezdinde uygulanabilir. Çünkü,
Türkiye'de barter sisteminin hukuki bir alt
yapısı bulunmamakta ve sözleşme serbestisi içinde, tarafların
(alıcı, satıcı, barter şirketi) hür
iradeleri sözleşme içinde hüküm altına alınmaktadır. Yapılan barter
sözleşmelerinde de mal veya hizmet satanın, alacağını sistem içinden mal veya
hizmet alımı şeklinde tahsil etmesi
mümkündür. Satıcıya karşı, satıcının alacağından sorumlu olan sadece barter
aracı şirketi olmaktadır.
Buna göre …………………. Tic. Ltd. Şti. ile
…………………. A.Ş.’nin garantör barter şirketi ile yaptıkları sözleşmelerin onaylı
örneklerinin temin edilerek dikkatlice tetkik edilmesi ile adı geçen firmalar
arasındaki satış işleminin barter sistemi üzerinden (satış yetki kodu alınması,
barter çekinin düzenlenmesi) yapılıp yapılmadığının garantör barter şirketinden
sorularak (üyelik sözleşmelerinin onaylı örneklerinin istenilmesi) tespit
edilmesi,
Satış işleminin barter sistemi üzerinden yapıldığının anlaşılması halinde, 6183
sayılı Kanun’un 79. maddesine göre garantör barter şirketine gidilmesi ve
sisteme arz edilen mallardan paraya çevrilmesi en kolay olanın haczedilerek,
6183 sayılı Kanun hükümlerine göre satılması yolu ile amme borcunun tahsil
edilmesi gerektiği açıklanmıştır.”
Barter Satış Yönteminin Vergi Yasaları Karşısındaki Durumu :
Barter şirketinin üyelerinden elde ettiği komisyon, üyelik aidatı gelirleri
G.V. kanunu 37.ci ve takip eden maddeleri uyarınca gelir ve kurumlar vergisi
açısından ticari kazanç hükmündedir. K.V.kanununu 1.ci maddesinin 2.bendinde
ise kurum kazancı : Gelir vergisinin konusuna giren gelir unsurlarından
oluşur şeklinde tanımlanmıştır.Barter sistemine üye olan mükellefler
açısından elde edilen gelirler ticari kazanç hükmünde olduğundan mükellefiyet
türlerine göre elde ettikleri gelir ve yaptıkları gidrlerle ilgili olarak G.V.
veya K.V.hükümlerine göre vergilendirilmektedir..
Barter ticaretinin gerçekleşmesi üzerine, alıcı ve
satıcı talep ettikleri mal veya hizmeti teslim almakta aracı barter firması
ise komisyona hak kazanmaktadır..Barter şirketinin komisyon geliri ile üyelik
aidatları genel oranda %18 KDV’ne tabi olup; üyelerce ödenen KDV’ler indirim
konusu yapılmaktadır..Üye firmalar kendi aralarında yapmış oldukları mal ve
hizmet alım-satım işlemlerinde faturayı VUK’nun da yazılı 7 günlük süre
içerisinde düzenleyerek teslim ettikleri mal veya hizmetin tabi olduğu oranda
KDV hesaplayacaklardır
Türkiye’de işyeri veya daimi temsilcisi bulunan
Barter şirketi genel hükümlere göre vergilendirilir. Şirketin Türkiye’de iş yeri
veya daimi temsilcisi yoksa barter şirketinin hizmetinden Türkiye’de yararlanan
gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri, yaptığı ödemeler üzerinden KDV
Kanunu’nun 9. maddesi uyarınca sorumlu sıfatıyla KDV hesaplayarak 2 no’lu
KDV beyannamesi ile beyan edeceklerdir.Barter satış yönteminde mal alım
satımlarında matrah trampa edilen mal veya hizmetin KDV kanununun 27. ve
V.U.K. nun 267 maddeleri hükümleri uyrınca emsal bedeli üzerinden
hesaplanacaktır.
Barter üyelik
sözleşmesi maktu ve/veya nispi oranda Damga vergisine tabi olup, Damga vergisi
kanununu 1 sayılı tablosunun I Akitlerle ilgili kağıtlar bölümünün A-1 bendi
uyarınca 01.01.2010 tarihinden itibaren
binde 8,25 oranında damga vergisine tabi
tutulması gerekmektedir.
Faktoring, leasing benzeri kredilendirme işlevini de içeren
Barter satış yöntemi nin T.T.K , Borçlar Kanunu
ve diğer kanunlarda yapılacak düzenlemelerle yasal mevzuata kavuşturulması
sistemin sağlıklı işleyişine katkıda bulunacaktır.
KAYNAKÇA :
–
AYKUTLU,
Ercan - AK, Bülent;
“Barter Ticaret
Uygulaması”, Finans Dünyası, Kasım 1999.
–
GÜRSOY,
Cemal;
“Barter El Kitabı”, İstanbul 1998.
–
ARSLAN, C.
Murat - AYKUTLU,
Fercan; “Barter Uyg.-Sirküler
Rapor”, TÜRMOB Yayınları-97,Ankara 1999.
- 5520 S.K.V .-193 S.G.V..-3065 s.K:D:V . Kanunları.
SMMM Özkan Cengiz
