Fahri Hikmet KÖKER
Yeminli Mali Müşavir
Köker YMM ve Bağımsız Denetim A.Ş.
Yönetim Kurulu Başkanı
SATILAN MALLARIN
İADE EDİLMESİNDE YAPILMASI GEREKEN MUHASEBE KAYITLARI
Tarih:
06.02.2008
Dönem
sonu işlemleri ve envanter çalışmalarının yapıldığı bu günlerde, bütün bir yıl
yapılan muhasebe faaliyet ve çalışmalarının sonuçlarını almak üzere tüm meslek
mensubu arkadaşlar yoğun bir çalışma içerisindeler.
Özellikle Aralık 2007 dönemi KDV si de beyan edildi ve sıra envanter çalışma ve
işlemlerine geldi.
Envanter çalışmaları sırasında dikkat edilmesi gereken konulardan bir tanesi de
“satılan malın iade” edilmesinden sonra yapılacak muhasebe
kayıtlarıdır.
İade
işlemlerinin yıl içinde ve yıl sonundan sonra yani ertesi yılın ocak veya devam
eden diğer aylarında yapılmasının muhasebe kayıtları farklılık arz eder.
İadenin yıl içinde yapılması halinde; satılan malların aynı yıl
içinde iade edilmesi halinde yapılacak muhasebe kayıtları aşağıdaki gibidir,
----------------------
------------------------
610- satıştan iadeler hesabı
191- indirilecek kdv hes.
120/320 alıcılar-satıcılar
hesabı
----------------------
--------------------------
Burada dikkat edilmesi gereken husus,
Henüz
geçici vergi dönemi gelmedi ve “satılan malların maliyeti “ tespit edilip
gelir tablosuna yansıtılmadı ise, geçici vergi döneminde “satılan malların
maliyet”lerini tespit ederken bu iadelerle ilgili malların maliyetlerinin
göz önünde bulundurulmaması gerekir. Çünkü, 600- Yurt İçi Satışlar Hesabının
alacağı ile 610- Satıştan İadeler Hesabının borcu, birbirlerini dengeler.
Böylece iadeye konu olan mal stoklar hesabına girmiş olur.
Ancak,
satış üzerinden bir geçici vergi dönemi geçmiş ve “satılan malların maliyet”
leri tespit edilerek gelir tablosunda yani 621- Satılan Ticari Malların
Maliyetleri Hesabına borç yazılarak dönem gelirinin tespitinde maliyet unsuru
olarak dikkate alınmış ise veya maliyetlerini “sürekli envanter metodu” na göre
aylık, haftalık ve günlük takip eden işletmeler de, iadeye konu olan malın
muhasebe kayıtları aşağıdaki gibi yapılmalıdır.
---------------------- ------------------------
610- satıştan iadeler hesabı
191- indirilecek kdv hes.
120/320 alıcılar-satıcılar
hesabı
----------------------
--------------------------
153- Ticari mallar hes.
621- satılan ticari mallar
maliyetleri hesabı
(İade edilen malın stok hes. Girişi nedeniyle)
----------------------
--------------------------
Burada dikkat edilmesi gereken husus, satılan malların maliyeti hesabına giren
satışa konu olan mal iade edildikten sonra 153- Ticari Mallar hesabına giriş
kaydının yapılması gerekmektedir. Eğer bu kayıt yapılmaz ise fiili stoklar ile
153- Ticari Mallar hesabının kaydi stokları birbirlerini doğrulamaz ve
kayıtlarda farklılık ortaya çıkar.
Ancak, bu kayıt yapılmasa bile bir sonraki geçici vergi döneminde satılan
malların maliyet hesaplarının tespitinde dikkat edilmesi gerekir. Aksi halde,
stoklarda bulunan bir malın satılmış gibi maliyeti gider kaydedilir ve matrah
farkı doğar.
İadenin ertesi yıl içinde yapılması halinde;
Satış işlemlerinin bir önceki yıl içinde yapılması halinde yıl sonunda envanter
çalışmaları sırasında fiili stoklar sayılıp, satılan malların maliyetleri gelir
tablosuna yansıtılır ve mali tablolar kesinleşir.
İadenin
bu işlemlerden sonra yapılması halinde artık yapılan işlem bir iade işlemi değil
bir mal alış işlemi gibi muhasebe kayıtları yapılmalıdır.
---------------------- ------------------------
153- ticari mallar hesabı
191- indirilecek kdv hes.
320 satıcılar hesabı
----------------------
--------------------------
Ancak,
uygulamada bazı meslek mensuplarının gerek ertesi yıl iade edilen, gerekse
geçici vergi dönemlerinde satılan malların maliyetlerinin gelir tablosuna
yansıtılmasından sonra, iade işleminin gerçekleşmesinde yapılan muhasebe
kayıtlarında doğrudan 610- Satıştan iadeler hesabına borç kaydederek işlem
yaptıklarına zaman zaman şahit olunmaktadır.
Bu tür
kayıt sistemi yanlış olup, ilgili kurumun vergi tarhiyatına yol açılır.
Şöyle
bir örnek verecek olursak,
(K)
a.ş. nin aralık ayında bir adet koltuk takımı sattığını ve bu koltuk takımının
istenilen vasıfta olmayıp alıcı tarafından ertesi yılın ocak ayında (K) a.ş. ye
iade edildiğini varsayalım.
(K) a.ş.
nin aralık ayındaki muhasebe kayıtları, normal satış ve satılan mallar
maliyetinin gelir tablosuna yansıtılması olacaktır.
Ancak
ertesi yılın ocak ayında satılan koltuk takımı iade edildiğinde yapılması
gereken muhasebe kayıtları normal mal alış işleminde yapılan kayıt olmalıdır.
Ancak
uygulamada bazı muhasebeci arkadaşlar, bu koltuk takımının kullanıcısı
tarafından iade edildiğini bildiği için muhasebe kayıtlarını
----------------------
------------------------
610- satıştan iadeler hesabı
191- indirilecek kdv hes.
120/320 alıcılar-satıcılar
hesabı
----------------------
-------------------------
Şeklinde
yapmaktadırlar. Yapılan bu işlem ertesi yılın kazancının tespit edilmesinde
negatif etki yaratacağı için matrah farkına neden olunacaktır.
Sonuç olarak;
yıl sonunda ve geçici vergi dönemlerinde satışların maliyetlerini tespit ederken
yapılacak çalışmalar sırasında “iade edilen malların” stok
hesaplarına giriş kaydının yapılıp yapılmadığına azami dikkat edilmesi gerekir.
Kaynak:
www.MuhasebeTR.com
(Bu makale yazılı veya
elektronik ortamda kaynak
göstermeden yayınlanamaz.
Kaynak göstermeden yayınlayanlar hakkında yasal
işlem yapılacaktır .)
Vergi Uzmanı Ozan Bingöl
