Mehmet Ali Kılıç
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
Bilim Uzmanı
makilicc63@gmail.com

153 Ticari Mallar Hesabının Muhasebeleştirilmesi Ve Vergisel Boyutuyla İncelenmesi

1. GİRİŞ

Ticari işletmelerin temel faaliyetlerinden biri, satın alınan malların müşterilere satılmasıdır. Bu faaliyetlerin muhasebe kayıtlarında doğru şekilde izlenebilmesi, işletmenin stoklarının, satışlarının ve dönem kârının doğru olarak tespit edilmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

Tek Düzen Hesap Planı içerisinde ticari amaçla satın alınan ve üzerinde herhangi bir değişiklik yapılmadan satışa sunulan mallar 153 Ticari Mallar Hesabı aracılığıyla takip edilmektedir.

153 Ticari Mallar hesabının doğru kullanılması yalnızca stokların izlenmesi açısından değil; satışların, satışların maliyetinin, dönem sonu stoklarının ve dolayısıyla işletmenin ticari kârının doğru belirlenmesi açısından da önemlidir.

2. 153 TİCARİ MALLAR HESABININ NİTELİĞİ

153 Ticari Mallar hesabı, işletmelerin satmak amacıyla satın aldıkları ticari malların izlendiği stok hesabıdır. Bu hesap bir dönen varlık hesabıdır.

Hesabın temel çalışma mantığı şöyledir:

• 153 Ticari Mallar
• Mal alışları › Borç
• Alışla ilgili maliyeti artıran unsurlar › Borç
• Satış nedeniyle stoktan çıkan mallar › Alacak
• Alış iadeleri ve benzeri stok azaltıcı işlemler › Alacak

Dolayısıyla normal şartlarda işletmenin elinde bulunan ticari malların maliyetini gösteren 153 hesabı borç bakiyesi verir.

3. TİCARİ MAL ALIŞI

ABC Ticaret Ltd. Şti. 100.000 TL + %20 KDV tutarında ticari malı vadeli olarak satın almıştır.

Yevmiye kaydı:

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç	Alacak
153	TİCARİ MALLAR	100.000
191	İNDİRİLECEK KDV	20.000
320	SATICILAR		120.000

Burada;

• 153 hesabına malın maliyeti,
• 191 hesabına indirilecek KDV,
• 320 hesabına satıcıya olan borç kaydedilmiştir.

Burada önemli nokta şudur:

İndirilecek KDV, ticari malın maliyetine dahil edilmez.

4. PEŞİN TİCARİ MAL ALIŞI

İşletme 50.000 TL + %20 KDV tutarında malı peşin olarak satın almıştır.

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç	Alacak
153	TİCARİ MALLAR	50.000
191	İNDİRİLECEK KDV	10.000
100	KASA		60.000

Vadeli alışta 320 Satıcılar kullanılırken, peşin alışta 100 Kasa veya işlem niteliğine göre 102 Bankalar hesabı kullanılabilir.

5. TİCARİ MAL SATIŞI

ABC Ticaret Ltd. Şti. maliyeti 70.000 TL olan ticari malları 100.000 TL + %20 KDV karşılığında vadeli satmıştır.

Satış işleminde iki ayrı muhasebe kaydı yapılması gerekir.

5.1. Satış kaydı

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç	Alacak
120	ALICILAR	120.000
600	YURT İÇİ SATIŞLAR		100.000
391	HESAPLANAN KDV		20.000

5.2. Satılan malın maliyet kaydı

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç	Alacak
621	SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ	70.000
153	TİCARİ MALLAR		70.000

Bu ikinci kayıt özellikle önemlidir.

Çünkü mal işletmenin stokundan çıkmıştır.

Dolayısıyla: 153 azalır › 621 artar.

6. 153 VE 621 HESAPLARININ İLİŞKİSİ

Ticari işletmelerde temel mantık şu şekilde kurulabilir:

Mal satın alındığında:

153 artar

Mal satıldığında:

153 azalır

621 artar

Böylece dönem içinde satılan malların maliyeti 621 hesabında izlenir.

Basitleştirilmiş olarak:

Ticari Kâr = Net Satışlar – Satılan Ticari Malların Maliyeti

Örneğimizde:

Açıklama	Tutar
Satış	100.000 TL
Maliyet	70.000 TL
Ticari kâr	30.000 TL

KDV ise işletmenin ticari kârının bir unsuru değildir.

7. ALIŞ İADESİ

İşletme daha önce satın aldığı 20.000 TL maliyetli ticari malın tamamını satıcıya iade etmiştir.

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç	Alacak
320	SATICILAR	24.000
153	TİCARİ MALLAR		20.000
191	İNDİRİLECEK KDV		4.000

Alış iadesinde 153 hesabı azaltılır.

Çünkü işletmenin stokunda bulunan mal artık işletmenin mülkiyetinde değildir.

8. SATIŞ İADESİ

İşletme daha önce sattığı 30.000 TL maliyetli malı müşterisinden geri almıştır.

Malın satış bedelinin 40.000 TL + %20 KDV olduğunu varsayalım.

İade nedeniyle müşterinin işletmeye olan borcu azalacaktır.

Satış iadesi kaydı:

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç	Alacak
610	SATIŞTAN İADELER	40.000
391	HESAPLANAN KDV	8.000
120	ALICILAR		48.000

Mal işletmeye geri döndüğü için maliyet kaydı da tersine çevrilir:

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç	Alacak
153	TİCARİ MALLAR	30.000
621	SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ		30.000

Böylece mal tekrar stoklara alınmış olur.

9. ALIŞ İSKONTOSU

İskonto işlemlerinde iskonto türünün ve işlemin hangi aşamada gerçekleştiğinin doğru değerlendirilmesi gerekir.

Mal alışına ilişkin bir indirim doğrudan malın maliyetini etkiliyorsa, ticari malın maliyetinin buna göre düzeltilmesi gerekir.

Örneğin 100.000 TL tutarındaki mal alışına ilişkin 10.000 TL iskonto yapıldığını düşünelim.

Bu durumda işletmenin stok maliyeti 100.000 TL olarak değil, ilgili işlem koşullarına göre indirim dikkate alınarak değerlendirilir.

Burada muhasebe kaydının düzenlenmesinde fatura ve iskonto uygulamasının niteliği dikkate alınmalıdır.

10. STOK SAYIMI VE STOK FARKLARI

Dönem sonunda işletmenin kayıtlı stokları ile fiili stoklarının karşılaştırılması önemlidir.

Örneğin muhasebe kayıtlarında:

Açıklama	Tutar
153 Ticari Mallar	500.000 TL
Stok	480.000 TL ise 20.000 TL tutarında fark bulunmaktadır.

Ancak stok farkının doğrudan tek bir kayıtla kapatılması doğru bir yaklaşım değildir.

Öncelikle farkın nedeni araştırılmalıdır.

Olası nedenler:

• Kayıt hatası
• Fatura kaydının eksik olması
• Yanlış miktar girişi
• Fire
• Çalınma/kayıp
• Sayım hatası
• Yanlış hesap kullanılması

Vergisel sonuç doğurabilecek stok farklarında işlemin gerçek niteliğinin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

11. DÖNEM SONU STOKLARININ ÖNEMİ

Dönem sonunda işletmenin elinde bulunan ticari malların doğru şekilde tespit edilmesi büyük önem taşır.

Çünkü stokların yanlış belirlenmesi:

• Satılan malın maliyetini,
• Brüt kârı,
• Dönem kârını,
• Mali tabloları,
• Vergisel sonuçları etkileyebilir.

Basitleştirilmiş stok maliyeti mantığı:

Dönem Başı Stok

Dönem İçi Mal Alışları

Dönem Sonu Stok = Satılan Ticari Malların Maliyeti

Bu nedenle 153 hesabı sadece alışların kaydedildiği bir hesap olarak görülmemelidir.

12. UYGULAMALI BÜTÜNLEŞİK ÖRNEK

ABC Ticaret Ltd. Şti. Ocak ayında aşağıdaki işlemleri gerçekleştirmiştir:

200.000 TL + %20 KDV tutarında malı vadeli satın almıştır.

Alınan malların 20.000 TL maliyetli kısmını satıcıya iade etmiştir.

Maliyeti 100.000 TL olan malları 160.000 TL + %20 KDV karşılığında vadeli satmıştır.

Müşteri, satışlardan 20.000 TL + %20 KDV tutarındaki malı iade etmiştir.

1. Mal alış kaydı

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç	Alacak
153	TİCARİ MALLAR	200.000
191	İNDİRİLECEK KDV	40.000
320	SATICILAR		240.000

2. Alış iadesi

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç	Alacak
320	SATICILAR	24.000
153	TİCARİ MALLAR		20.000
191	İNDİRİLECEK KDV		4.000

3. Satış kaydı

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç	Alacak
120	ALICILAR	192.000
600	YURT İÇİ SATIŞLAR		160.000
391	HESAPLANAN KDV		32.000

4. Satışın maliyet kaydı

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç	Alacak
621	SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ	100.000
153	TİCARİ MALLAR		100.000

5. Satış iadesi

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç	Alacak
610	SATIŞTAN İADELER	20.000
391	HESAPLANAN KDV	4.000
120	ALICILAR		24.000

6. İade edilen malın stoklara alınması

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç	Alacak
153	TİCARİ MALLAR	12.500
621	SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ		12.500

Burada satış iadesine konu malın maliyetinin satış bedeliyle aynı olmadığına dikkat edilmelidir.

13. SIK YAPILAN HATALAR

153 Ticari Mallar hesabında uygulamada karşılaşılabilecek önemli hatalar şunlardır:

Hata 1: KDV'yi 153'e kaydetmek

KDV'nin indirilebilir nitelikte olması halinde KDV, 191 İndirilecek KDV hesabında izlenir.

Hata 2: Satış yapıldığında sadece 600 hesabını kullanmak

Satış işleminin yanı sıra satılan malın maliyet kaydı da yapılmalıdır.

Hata 3: 621 hesabını unutmak

Malın işletme stokundan çıkması nedeniyle maliyet kaydı yapılmalıdır.

Hata 4: Satış iadesinde sadece 610 hesabını kullanmak

İade edilen malın tekrar işletme stoklarına alınması da muhasebeleştirilmelidir.

Hata 5: Dönem sonu stoklarını kontrol etmemek

Muhasebe kayıtlarındaki stok ile fiili stokların karşılaştırılması gerekir.

14. SONUÇ

153 Ticari Mallar hesabı, ticari işletmelerin muhasebe sisteminin temel stok hesaplarından biridir.Bu hesabın doğru kullanılması; işletmenin stoklarının, satılan malların maliyetinin ve dönem sonucunun doğru şekilde belirlenmesi açısından önem taşımaktadır.Özellikle 153 hesabının 600 Yurt İçi Satışlar, 610 Satıştan İadeler, 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti, 191 İndirilecek KDV ve 391 Hesaplanan KDV hesaplarıyla olan bağlantısının anlaşılması, ticari işletmelerin muhasebe işlemlerinin bütün olarak kavranmasını sağlar.

Muhasebe uygulamasında amaç yalnızca doğru hesabı bulmak değil, yapılan işlemin ticari ve ekonomik niteliğini anlayarak doğru muhasebe kaydını oluşturmaktır.

Bu nedenle 153 Ticari Mallar hesabının öğrenilmesinde en verimli yöntem; teorik bilgiyi, alış-satış, iade, iskonto, stok farkı ve dönem sonu uygulamalarıyla birlikte değerlendirmektir.

21.09.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Telif Uyarısı: Bu makalenin en fazla %20'si, kaynak gösterilip aktif link verilerek paylaşılabilir. Aksi takdirde yasal işlem başlatılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.250 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.