Yunus Doğru
Yeminli Mali Müşavir
ymmyunusdogru@gmail.com

İstisna ve İndirim - Muhasebe Kayıt Düzeni

Gelir ve kurumlar vergisi uygulamalarında, bazı kazanç unsurları ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde vergiden istisna edilmiştir. 49 Sıra No’lu Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu Genel Tebliği ile, vergi mükelleflerinin gelir ve kurumlar vergisi beyannamelerinde yer alan istisna, indirim ve diğer uygulamalardan yararlanabilmeleri; belirlenen sınırların üzerindeki tutarlar için yeminli mali müşavirlerce düzenlenmiş tasdik raporunun ibraz edilmesi şartına bağlanmıştır.

Bu kapsamda, dönem sonunda istisna tutarının doğru bir şekilde belirlenebilmesi için, istisnaya konu faaliyetlere ilişkin gelir ve giderlerin dönem içerisinde amaca uygun biçimde ayrı hesaplarda muhasebeleştirilmesi gerekmektedir. Söz konusu ayrıştırma sonucunda tespit edilen net kazanç, istisna kapsamında değerlendirilerek vergi matrahının hesaplanmasında dikkate alınacaktır.

Konunun daha net anlaşılabilmesi açısından, meslek mensuplarının 49 No’lu Tebliğ ekinde yayımlanan “YMM Gelir ve Kurumlar Vergisi İstisna, İndirim ve Uygulama Tasdik Raporu”nun “Rapor Dispozisyonu” bölümünde yer alan “Hesap İnceleme” kısmında belirtilen zorunlu hususları incelemeleri önem arz etmektedir. Bu bölümde, her bir istisna için muhasebe uygulamalarında dikkat edilmesi gereken hususlar ayrıntılı olarak açıklanmıştır.

Yılın başından itibaren hesapların bu doğrultuda takip edilmesi, dönem sonunda düzenlenecek istisna tasdik raporlarında olumsuz sonuçlarla karşılaşma riskini önemli ölçüde azaltacaktır.

Bir örnek vermek gerekirse;

“Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde Elde Edilen Kazanç İstisnası (4691 sayılı Kanun) için dönem içinde dikkat edilecek hususlar:

• Kanun uygulaması kapsamında bulunan ve bulunmayan hasılat, maliyet ve gider unsurlarının ayrı ayrı izlenip izlenmediği, istisna kapsamında olan faaliyetlere ait hasılat, maliyet ve gider unsurlarının, diğer faaliyetlerle ne şekilde ilişkilendirildiği, kayıtların bu ayrımı sağlayacak şekilde tutulup tutulmadığı,
• İstisna kapsamındaki faaliyetlerden elde edilen hasılattan bu faaliyetler nedeniyle yüklenilen maliyet ve gider unsurlarının düşülmesi sonucu bulunarak kazancın hesaplanıp hesaplanmadığı,
• Kanun uygulaması kapsamında istisna olan faaliyetlerin zararla sonuçlanması halinde, bu zararların istisna kapsamında olmayan diğer faaliyetlere ilişkin kazançlardan indirilip indirilmediği,
• 4691 sayılı Kanun kapsamı dışındaki işlemlerden elde edilen gelirler ile olağandışı gelirlerin ne şekilde değerlendirildiği,
• Diğer kurumlardan geri ödeme koşuluyla sermaye desteği olarak yardım sağlanıp sağlanmadığı,
• TÜBİTAK ve benzeri kurumlar tarafından ilgili mevzuat çerçevesinde hibe şeklinde sağlanan destek tutarları ile diğer kurumların bu mahiyetteki her türlü bağış ve yardımlarının, kurum kazancına dâhil edilip edilmediği ve istisnadan yararlandırılıp yararlandırılmadığı,
• Muhasebe kayıt düzeninin istisna kazancın tespitine yönelik şekilde takip edilip edilmediği,
• İstisna faaliyetler ile istisna kapsamında olmayan faaliyetlere isabet eden genel yönetim giderlerinin dağıtıma konu edilip edilmediği, edildi ise ne şekilde edildiği,
• İlgili mevzuat uyarınca yer verilmesi gereken ve gerekli görülen diğer hususlar.”

Sonuç olarak, 2025 yılı Gelir Vergisi Beyannamelerine ilişkin istisna raporu kapsamında YMM’ye yapılan başvurularda, beyannamelerin önemli bir kısmında düzeltme ihtiyacı doğduğu gözlemlenmektedir. Bu durum, meslek mensupları ile mükellefler arasında çeşitli olumsuzluklara yol açabilmektedir.

Bu tür sorunların önüne geçilebilmesi için, yukarıda belirtilen hususlara dönem içerisinde gerekli özenin gösterilmesi büyük önem taşımakta olup, bu yaklaşım dönem sonunda karşılaşılabilecek olumsuzlukları önemli ölçüde azaltacaktır.

13.04.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.666 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.