Doç. Dr. Doğan Bozdoğan
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi
Maliye Bölümü
bozdogan_dogan@hotmail.com

KAŞİF Biliyor Ama Anlatabiliyor mu?

Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın yapay zekâ destekli yeni uygulaması KAŞİF, vergi denetiminde dijital bir dönüm noktası olarak sunuluyor. Milyonlarca mükellefin verisini aynı anda tarayabilen, riskli işlemleri anlık olarak tespit eden bu sistem, kayıt dışı ekonomiyle mücadelede kuşkusuz önemli bir kapasite artışı anlamına geliyor. Devletin “veriye dayalı” karar alma iddiası, KAŞİF ile somut bir zemine oturuyor.

Ancak tam da bu noktada durup sormak gerekiyor:

KAŞİF biliyor olabilir ama bildiğini anlatabiliyor mu?

Güçlü Bir Araç, Doğru Bir İhtiyaç

Önce hakkını teslim edelim. Vergi denetimi gibi insan kaynağına dayalı, zaman alan ve yüksek hata payı barındıran bir alanda yapay zekâdan yararlanmak son derece rasyonel. Sahte fatura ağları, paravan şirketler, zincirleme KDV dolandırıcılıkları gibi karmaşık yapılar, klasik denetim yöntemleriyle çoğu zaman geç fark ediliyor.

KAŞİF’in farkı tam da burada ortaya çıkıyor. Alışılmış kalıpların dışına çıkan davranışları, sıra dışı işlem yoğunluklarını ve istatistiksel sapmaları hızla işaretleyebiliyor. Bu da denetim kapasitesini artırırken, kamu kaynaklarının daha verimli kullanılmasını sağlıyor. Yani sorun “neden yapay zekâ” değil; mesele, nasıl bir yapay zekâ ve hangi ilkelerle sorusu.

Algoritma Karar Verirse…

Yapay zekânın gücü, aynı zamanda onun en zayıf noktasıdır. KAŞİF gibi sistemler, geçmiş verilerle eğitilir. Eğer bu verilerde sektörel, bölgesel ya da ölçek bazlı dengesizlikler varsa, algoritma bunları “normal” kabul edebilir. Sonuçta bazı mükellefler, farkında bile olmadan sistematik olarak daha fazla riskli kategoride yer alabilir.

Daha önemlisi şu:

Bir mükellef “riskli” bulunduğunda, neden sorusuna net bir yanıt alabiliyor mu?

İnsan denetmen bir dosyayı incelediğinde, gerekçesini anlatabilir. Oysa makine öğrenmesi modelleri çoğu zaman kararlarını istatistiksel ilişkiler üzerinden verir. Bu da “siyah kutu” olarak adlandırılan bir sorunu beraberinde getirir. Devlet adına karar üreten bir sistemin, kararını açıklayamaması ise sadece teknik değil, hukuki ve etik bir meseledir.

Şeffaflık Olmadan Güven Olmaz

Vergi, devlet ile vatandaş arasındaki en hassas ilişkilerden biridir. Bu ilişki, yalnızca yaptırım gücüyle değil, adalet ve güven algısıyla ayakta durur. Eğer mükellef, hangi davranışının riskli sayıldığını bilmiyorsa, sisteme uyum göstermesi de zorlaşır.

KAŞİF’in başarısı, kaç dosya yakaladığıyla değil; ne kadar anlaşılır, denetlenebilir ve itiraz edilebilir olduğu ile ölçülmeli. Yapay zekâ destekli bir sistemin, insan denetimini dışlaması değil; aksine onu daha nitelikli hale getirmesi beklenir. Nihai kararın her zaman insanda olması, yalnızca hukuki bir zorunluluk değil, toplumsal bir sigortadır.

Veri Var, Peki Mahremiyet?

Bir diğer kritik başlık ise veri güvenliği. Milyonlarca mükellefin finansal hareketlerinin analiz edildiği bir ortamda, “veriye kim erişiyor, nasıl saklanıyor, ne kadar süre tutuluyor?” soruları kaçınılmazdır. Devletin dijitalleşmesi, vatandaşın mahremiyet endişelerini artırıyorsa, bu dönüşüm eksik kalmış demektir.

Burada yapılması gereken şey, teknolojiyi savunmak ya da reddetmek değil; kurallarını açıkça koymaktır. Yapay zekâ, kural koyucu değil; kural uygulayıcı olmalıdır.

Sonuç: Akıllı Devlet, Anlatabilen Devlettir

KAŞİF, Türkiye’nin dijital devlet yolculuğunda önemli bir adım. Mantıklı, gerekli ve çağın ruhuna uygun. Ancak unutulmaması gereken bir gerçek var: Devlet ne kadar çok “bilirse”, o kadar çok “anlatmak” zorundadır.

Algoritmalar tespit edebilir, işaretleyebilir, önerebilir. Ama adalet duygusu hâlâ insanla kurulur. KAŞİF biliyor olabilir; asıl mesele, bildiğini şeffaf, anlaşılır ve hesap verebilir biçimde anlatabilmesi.

Eğer bu denge kurulabilirse, yapay zekâ yalnızca denetimin değil, kamuya duyulan güvenin de bir aracı haline gelir ki KAŞİF ve KURGAN uygulamaları bu noktada oldukça önemlidir.

22.01.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.666 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.