Ebubekir Taşyürek
Yeminli Mali Müşavir
Bağımsız Denetçi
atasyurek@guvenymm.com

Halka Açık Şirketlerde Bağımsız Yönetim Kurulu Üyeliği

I.Giriş

Bu yazımızda 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenmiş, anonim şirketleri yöneten, yönetim kurulu üyelerinin yetkileri, görevleri ve sorumlulukları ile yine Türk Ticaret Kanunu tarafından verilmiş belirleme yetkisi ile 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nda düzenlenmiş halka açık şirketlerin yönetim kurullarında bulunması gereken bağımsız yönetim kurulu üyelerinin statüleri, yetkileri, görevleri ve sorumlulukları değerlendirilmiştir. 

II-Türk Ticaret Kanunu’nun da Yönetim Kurulu

II.1-Yönetim Kurulunu Düzenleyen Maddeler

Türk Ticaret Kanunu (TTK) uyarınca, anonim şirketlerde yönetim kurulu, şirketin faaliyet konusuna giren her türlü iş ve işlemler hakkında karar alma yetkisine sahip, şirketin yönetim ve temsil organıdır.

Anonim şirketlerde yönetim kurulunun yapısı, yetkileri ve sorumlulukları esası itibarıyla Türk Ticaret Kanunu’nun 359 ile 396.maddeleri arasında, hukuki sorumlulukları ise 553. maddede düzenlenmiştir.

II.2-Türk Ticaret Kanunu’nun da Yönetim Kurulunun Temsil, Görev ve Yetkileri

Türk Ticaret Kanunu’nun 370-373. maddelerinde yapılmış düzenlemelere göre yönetim kurulu, şirketi üçüncü kişilere karşı temsil eder. Ana sözleşmede aksi öngörülmemişse temsil yetkisi çift imza (birlikte temsil) esasına göre kullanılır. Yönetim kurulu, temsil yetkisini bir veya daha fazla murahhas üyeye ya da müdür olarak üçüncü kişilere devredebilir; ancak en az bir yönetim kurulu üyesinin temsil yetkisinin bulunması şarttır.

Murahhas üye anonim şirketlerde, yönetim kurulu tarafından şirketi temsil ve idare yetkisinin bir kısmı veya tamamı devredilen yönetim kurulu üyesidir.

Türk Ticaret Kanunu’nun 374.maddesine göre yönetim kurulu, kanun ve esas sözleşme uyarınca genel kurulun yetkisinde bırakılmayan bütün konularda karar almaya yetkilidir. Yönetim kurulunun yetkileri "devredilebilir" ve "devredilemez" olarak ikiye ayrılır.

Türk Ticaret Kanunu, anonim şirket yönetim kurulunun yetkilerini 375.maddede tasnif ederken devredilemez yetkileri tek tek saymış, bunun dışında kalan yönetim ve temsil yetkilerinin ise devredilebileceğini kabul etmiştir.

Yönetim kurulunun, Türk Ticaret Kanunu’nun 367 ve 370.maddelerinde düzenlenmiş devredilebilir yetkileri, şirketin günlük operasyonlarını hızlandırmak ve profesyonel bir yönetim yapısı kurmak amacıyla ana sözleşmede hüküm bulunması ve yönetim kurulunun hazırlayacağı bir iç yönerge ile murahhas üyelere veya genel müdür/müdür gibi üçüncü kişilere devredilebilen yetkilerdir.

Yönetim kurulunun devredilemez ve vazgeçilemez görev ve yetkileri ise Türk Ticaret Kanunu’nun 375.maddesinde düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye göre Kanun, şirketin kurumsal varlığının korunması amacıyla; şirketin üst düzeyde yönetimi ve bunlarla ilgili talimatların verilmesi, şirket yönetim teşkilatının (organizasyon şemasının) belirlenmesi, muhasebe, finans denetimi ve şirketin yönetimi için gerekli finansal planlamalarının yapılması, müdürlerin, aynı yetkiye sahip diğer kişilerin ve ticari vekillerin atanması ve görevden alınması, yönetimle görevlendirilen kişilerin kanunlara, esas sözleşmeye ve iç yönergelere uygun hareket edip etmediklerinin üst gözetimi, pay, yönetim kurulu karar ve genel kurul toplantı ve müzakere defterlerinin tutulması; yıllık faaliyet raporu ve kurumsal yönetim açıklamalarının düzenlenmesi, genel kurulun toplantıya çağrılması ile (376.maddeye istinaden) şirket sermayesinin kaybı veya borca batıklık durumunda mahkemeye bildirimde bulunulması yetkilerini başka bir kişi veya komiteye devredilmesini kesin olarak yasaklamıştır.

II.3-Türk Ticaret Kanunu’nda Yönetim Kurulunun Yükümlülük ve Sorumlulukları

Yönetim kurulu üyeleri görevlerini yerine getirirken belirli hukuki yükümlülüklere uymak zorundadır. Türk Ticaret Kanunu’nun 369.maddesine göre; yönetim kurulu üyeleri, görevlerini dikkatli ve tedbirli bir yöneticinin özeniyle yerine getirmek ve şirketin çıkarlarını dürüstlük kuralına uygun olarak gözetmekle yükümlüdür. (Özen ve Bağlılık mükellefiyeti)

Yine Türk Ticaret Kanunu’nun 395 ve 396.maddelerinde mevcut düzenlemeye göre; üyeler görevlerini yerine getirirken genel kuruldan izin alınmadıkça, şirketle kendi veya başkası adına işlem yapamaz ve şirketle rekabet edecek faaliyetlerde bulunamaz. Ayrıca pay sahibi olmayan yönetim kurulu üyeleri ile bunların yakınları şirkete nakit borçlanamaz. (Şirketle İşlem Yapma ve Borçlanma Yasağı)

Yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu ise kusur esasına dayalı bir hukuki (tazminat) sorumluluktur. Türk Ticaret Kanunu’nun 553.maddesinde düzenlenmiş genel sorumluluğa göre, yönetim kurulu üyeleri, kanundan ve ana sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ettikleri takdirde, hem şirkete, hem pay sahiplerine hem de şirket alacaklılarına karşı verdikleri zararlardan sorumludurlar.

Türk Ticaret Kanunu’nun 557.maddesinde düzenlenmiş farklı müteselsil sorumluluğa göre ise; birden fazla kişinin aynı zararı tazmin etmekle yükümlü olması hâlinde, her bir üye kendi kusuruna ve durumun gereklerine göre zarardan şahsen sorumlu tutulur. Kusuru bulunmayan üye zarardan sorumlu tutulamaz.

Türk Ticaret Kanunu’nun 391 ve 553/2.maddesinde düzenlenmiş (yetki devri halinde) yönetim kurulu, kanuna uygun bir şekilde bir yetkiyi veya görevi iç yönergeyle başkasına (örneğin bir müdüre) devretmişse, bu görevlinin fiillerinden dolayı sorumlu tutulamaz. Yönetim kurulu üyeleri sadece bu yetki devri yapacakları kişileri seçerken, talimat verirken ve gözetlerken özen gösterdiklerini ispat ederek sorumluluktan kurtulurlar.

Ayrıca Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un mükerrer 35.maddesinde yapılan düzenlemeye göre de; şirketin vergi, SGK primi gibi kamusal borçlarının şirketten tahsil edilememesi durumunda, yönetim kurulu üyeleri bu borçlardan şahsi mal varlıklarıyla müteselsilen sorumludur.

II.4-Türk Ticaret Kanununda Bağımsız Yönetim Kurulu Üyeliği

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nda "bağımsız yönetim kurulu üyeliği" görevi doğrudan ve detaylı bir şekilde düzenlenmemiştir. Ancak kanun koyucu, bu müessesenin yasal altyapısını oluşturmak adına TTK 1529.maddede yapılan düzenleme ile Sermaye Piyasası Kanunu mevzuatına atıfta bulunmuştur.

Buna göre Türk Ticaret Kanunu'nun 529.maddesindeki hükümle, halka açık şirketlerde bağımsız yönetim kurulu üyeliğine ilişkin usul, esas ve kurumsal yönetim ilkelerini belirleme yetkisi tamamen Sermaye Piyasası Kurulu'na (SPK) devredilmiştir. Yani Türk Ticaret Kanunu bu konuda sermaye piyasası mevzuatının uygulanacağını açıkça belirtmektedir.

III-Sermaye Piyasası Kanunu’na Göre Bağımsız Yönetim Kurulu Üyeliği

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 17.maddesi uyarınca bağımsız yönetim kurulu üyeliği; halka açık anonim şirketlerde, kurumsal yönetimin, şeffaflığın, küçük yatırımcıların (azınlık haklarının) ve çıkar çatışmalarının önlenmesinin en temel güvencesi olarak tasarlanmıştır. Bu müessese yasal dayanağını doğrudan Sermaye Piyasası Kanunu’ndan alır; şartları, seçim usulleri, yetki ve sorumluluklarının detayları ise Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) II-17.1 sayılı Kurumsal Yönetim Tebliği ile düzenlenmiştir.

III.1-Bağımsız Yönetim Kurulu Üyeliği ve Buna İlişkin Temel Yapısal Düzenlemeler

Bağımsız yönetim kurulu üyesi; şirket, ilişkili taraflar veya hâkim ortaklarla hiçbir menfaat bağı bulunmayan ve kararlarını hiçbir dış tesir altında kalmaksızın tamamen nesnel (kişiden kişiye değişmeden, herkes için aynı olarak ve ispatlanabilen) şekilde veren, icra görevi olmayan yönetim kurulu üyesidir.

SPK mevzuatında bağımsız yönetim kurulu üyeliğine ilişkin; asgari sayı mecburiyeti, görev süresi sınırı, katı bağımsızlık kriterleri ve ücret kısıtlaması konularında yapılan temel yapısal düzenlemeler bulunmaktadır.

Bu temel yapısal düzenlemelere göre; halka açık şirketlerde bağımsız üye sayısı, toplam yönetim kurulu üye sayısının üçte birinden az olamaz (hesaplamadaki küsuratlar yukarı yuvarlanır) ve her halükarda en az 2 üye olmak zorundadır. Bağımsız üye zorunluluğu nedeniyle halka açık şirketlerin yönetim kurulu üye sayısı en az 5 kişiden oluşur. Bağımsız yönetim kurulu üyeleri en fazla 3 yıl için seçilebilirler ancak yeniden aday gösterilip seçilmeleri mümkündür. Ancak bir kişi, aynı şirkette son 10 yıl içinde toplam 6 yıldan fazla bağımsız üyelik yapamaz.

Bir adayın bağımsız sayılabilmesi için son 5 yıl içinde şirketle veya şirketin ortaklarıyla istihdam, sermaye (payı %1'den az olmalı) veya ticari ilişkisinin bulunmaması, eşi ve üçüncü dereceye kadar akrabalarının şirkette üst düzey yönetici olmaması ve Türkiye'de yerleşik olması (istisnalar hariç) gibi katı kriterleri karşılaması gerekir. Bağımsız yönetim kurulu üyelerinin tarafsızlığını korumak adına, bu üyelerin ücretlendirmesinde kâr payı, pay opsiyonları (çalışanlara veya yatırımcılara önceden belirlenmiş sabit bir fiyattan şirketin paylarını gelecekteki belirli bir tarihte alma veya satma hakkı tanıyan finansal sözleşmeler veya teşvik planları) veya şirketin performansına dayalı ödeme planları kesinlikle kullanılamaz.

III.2-Bağımsız Yönetim Kurulu Üyelerinin Yetkileri ve Görevleri

Bağımsız yönetim kurulu üyelerinin, diğer yönetim kurulu üyelerinden farklı olarak kurumsal gözetim ve kilit süreçleri kilitleme ya da onaylama noktasında çok kritik ve özel yetkileri vardır.

SPK mevzuatı gereği yönetim kurulu bünyesinde kurulması mecburi olan; Denetim Komitesi, Erken Saptama ve Risk Komitesi, Kurumsal Yönetim Komitesi, Aday Gösterme ve Ücret Komitelerinin başkanlarının mutlaka bağımsız yönetim kurulu üyelerinden seçilmesi gereklidir. Hatta Denetim Komitesi'nin üyelerinin tamamı bağımsız üyelerden oluşmalıdır.

Halka açık şirketlerin kendi grup şirketleriyle, hâkim ortaklarıyla veya yöneticileriyle yapacağı önemli "ilişkili taraf işlemlerinde" ve üçüncü kişiler lehine teminat/rehin verilmesi süreçlerinde bağımsız üyelerin çoğunluğunun onayı mecburidir. Ayrıca bağımsız yönetim kurulu üyelerinin çoğunluğunun onaylamadığı bir ilişkili taraf işlemi yönetim kurulundan geçemez. Şirket bu işlemi yine de yürütmek isterse, konuyu Genel Kurul'a taşımak zorundadır. Bu durumda bağımsız üyeler muhalefet gerekçelerini Kamuoyu Aydınlatma Platformu'nda (KAP) yayınlatarak yatırımcıları doğrudan bilgilendirme yetki ve görevine de sahiptir.

III.3-Bağımsız Yönetim Kurulu Üyelerinin Sorumlulukları

Hukuki sorumluluk rejimi açısından bağımsız yönetim kurulu üyeleri için düzenlenmiş ayrı bir kanun maddesi yoktur; onlar da Türk Ticaret Kanunu’nun 553.maddesinde düzenlenmiş “genel kusur sorumluluğu” hükümlerine tabidir.

Ancak fiili uygulamada sorumlulukları şu şekilde ayrışır:

Şirketin günlük ticari işlerini yürütmedikleri (icracı olmadıkları) için, operasyonel hatalardan veya alt kademenin yolsuzluklarından doğrudan sorumlu tutulmaları çok zordur. Sorumlulukları "kusur" esasına dayandığı için, günlük işleyişteki bir hatada bağımsız üyenin kusuru olmadığı kolayca ispatlanabilir.

Bağımsız yönetim kurulu üyeleri, asıl olarak Türk Ticaret Kanunu’nun 375/1.maddesinde düzenlenmiş "üst gözetim" görevini, finansal tabloların doğruluğunun denetlenmesini ve ilişkili taraf işlemlerindeki süzgeç görevini yerine getirmediklerinde hukuken sorumlu olurlar.

Bağımsız yönetim kurulu üyeleri, mevzuata veya şirket menfaatine aykırı gördükleri yönetim kurulu kararlarına yazılı ve gerekçeli olarak muhalefet şerhi koymak (karşı oy yazdırmak) zorundadır. Karara şerh koymayan veya sessiz kalan bağımsız üye, o kararın doğuracağı zararlardan müteselsilen sorumlu olur.

Ayrıca en kritik risk olan vergi ve SGK borçları gibi kamu alacaklarının şirketten tahsil edilememesi durumunda, yasaya göre yönetim kurulu üyesinin icracı olup olmadığına bakılmaksızın tüm üyeler (bağımsızlar dahil) şahsi mal varlıklarıyla müteselsilen sorumlulukları bulunmaktadır. Bu nedenle uygulamada bağımsız yönetim kurulu üyelerinin genellikle görevi kabul etmeden önce şirkete kapsamlı bir Yönetici Sorumluluk Sigortası yaptırılması şartı koştukları görülmektedir.

III.4-Bağımsız Yönetim Kurulu Üyelerinin Vicdani Sorumlulukları

Bağımsız yönetim kurulu üyelerinin hukuki ve cezai sorumlulukları kanun metinleriyle net bir şekilde çizilmiş olsa da, bağımsız yönetim kurulu üyeliği doğası gereği en çok vicdani ve ahlaki (etik) sorumluluk gerektiren makamlardan biridir. Çünkü bağımsız yönetim kurulu üyesi, şirkette ne günlük işleri yürüten profesyonel yöneticidir ne de şirketin sahibi olan hâkim ortaktır; o, masadaki güç dengesini sağlayan adaletin sesidir.

Halka açık şirketlerde binlerce küçük yatırımcı, şirketin günlük kararlarında söz hakkına sahip değildir. Çoğu zaman birikimlerini bu şirketlere emanet eden emekliler, küçük tasarruf sahipleri veya fonlar adına masada oturan tek kişi bağımsız yönetim kurulu üyesidir. Bu nedenle hâkim ortakların veya yönetimin kendi menfaatlerini ön plana çıkardığı durumlarda, sesini çıkaramayan binlerce küçük ortağın hakkını, kendi hakkı gibi savunmak bağımsız yönetim kurulu üyesinin en büyük vicdani sorumluluğu olmalıdır.

Hukuken, bir üye sadece önüne gelen ve imzaladığı kararlardan sorumludur. Ancak vicdani sorumluluk, önüne gelmeyen ama şirket içinde yürütüldüğünü hissettiği, gördüğü veya şüphelendiği usulsüzlüklerin de üzerine gitmeyi gerektirir. Bu nedenle bağımsız yönetim kurulu üyesi sadece ibra edilmek veya yasal cezadan kaçmak için "toplantıya katılmadım, görmedim, duymadım, önüme resmi evrak gelmedi" konforuna sığınmamalı; şüpheli gördüğü finansal hareketleri veya hakkaniyete aykırı ilişkili taraf işlemlerini cesaretle sorgulamalıdır.

Şirketlerde bazen bağımsız üyeler, sadece kanuni kotayı doldurmak ve yönetim kurulunun kararlarını hızlıca tescil ettirmek için seçilen "formalite" kişilere dönüşebilmektedir. Bağımsız yönetim kurulu üyesi, yönetim kurulu toplantılarına sadece imza atmak için katılmamalı, hazırlıksız gitmemeli, kendisine sunulan finansal tabloları, yatırım kararlarını ve raporları gerçekten anlamaya çalışarak, şirketin geleceğini riske atabilecek kararlara körü körüne onay vermemelidir.

Geleneksel yönetim anlayışı tabiatı gereği ekseriyetle "kârlılığa" odaklıdır. Bizim medeniyet anlayışımızda ve bu gün modern dünyanın da ancak geldiği noktada şirketlerin çevreye, çalışanlarına ve topluma karşı sorumlulukları vardır. Bağımsız yönetim kurulu üyesi kısa vadeli kâr hırsıyla çevreye zarar veren, işçi sağlığını hiçe sayan veya toplumsal etik değerleri zedeleyen kararlara karşı direnç göstermeli, şirketin sadece finansal sağlığını değil, toplumsal itibarını ve dünyadaki ayak izini de gözetme gayreti içinde olmalıdır.

IV-Sonuç

Bu makalemizde halka açık şirketlerin yönetim kurullarında bulunması gereken bağımsız yönetim kurulu üyelerinin, önce “6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nda düzenlenmiş hukuki statüleri, yetkileri, görevleri ve sorumlulukları” daha sonra da toplumun genel kanaatine göre bağımsız yönetim kurulu üyelerinin vicdani sorumlulukları irdelenmiştir. 

Halka açık anonim şirketlerde görev alan bağımsız yönetim kurulu üyelerinin vicdani sorgulamasının, "Hukuken haklı mıyım?" sorusuyla değil, "Bu karar adil mi, ahlaki mi ve emanete sadık kalıyor muyum?" sorusuyla çalışması gerektiği aşikârdır. Kanunlar yanıltılabilir, kılıfına uydurulabilir veya esnetilebilir. Ancak vicdanı hür bir bağımsız bir yönetim kurulu üyesi, görevini bihakkın yerine getirerek kılıfına uydurulmuş, esnetilmiş ve dolayısıyla adaletsiz ve haksız uygulamaları içeren hiçbir kararın tarafı olmamalıdır.

13.11.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Telif Uyarısı: Kaynak gösterilip aktif link verilerek paylaşılabilir. Aksi takdirde yasal işlem başlatılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.250 TL  Ayrıntılar için tıklayın.