Talha Hancı
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
talhahanci@conceptymm.com

E-Fatura Mükellefine E-Arşiv Fatura Düzenlenmesinde Özel Usulsüzlük Cezası! Kanunilik İlkesi ve Yargı Kararları

Ticari hayatın hızla dijitalleşmesiyle birlikte hayatımızın merkezine yerleşen e-Fatura ve e-Arşiv Fatura sistemleri operasyonel hız sağlarken, uygulamada bir takım anlaşmazlıkları da beraberinde getirmektedir. Sahada sıkça karşılaştığımız uyuşmazlıklardan biri; entegratör hatası veya sehven yapılan bir hata nedeniyle, e-Fatura mükellefi olan bir alıcıya, e-Fatura yerine e-Arşiv Fatura düzenlenmesidir.

Vergi İdaresi, VUK Genel Tebliği hükümlerine dayanarak bu durumu Vergi Usul Kanunu’nun 353/1. maddesi kapsamında değerlendirmekte ve özel usulsüzlük cezası uygulamaktadır. Üstelik bu ceza yalnızca satıcıya değil, alıcıya da yöneltilmektedir.

Konuyu kanunilik ilkesi ve yargı kararları ışığında değerlendirmeye tabi tutmak istiyorum.

1. Kanunilik İlkesi ve VUK 353/1 Maddesinin Sınırları

Vergi hukukunun ve ceza hukukunun temel direği "Kanunsuz suç ve ceza olmaz" ilkesidir. VUK’un 353/1. maddesi; faturanın verilmemesi veya alınmaması, belgede gerçek tutardan farklı bir tutara yer verilmesi, elektronik belge olarak düzenlenmesi gereken belgenin belirlenen zorunlu haller dışında kâğıt olarak düzenlenmesi ve belirli kanun hükümleri uyarınca hiç düzenlenmemiş sayılması gibi fiilleri özel usulsüzlük cezasına bağlamaktadır. Tartışmanın odak noktası ise elektronik ortamda düzenlenmiş bir e-Arşiv faturanın, e-Fatura düzenlenmesi gereken bir işlemde kullanılması hâlinin bu fiillerden hangisi kapsamında değerlendirilebileceğidir. Dolayısıyla e-fatura mükellefine e-arşiv fatura düzenlenmesinin VUK 353/1 kapsamında cezalandırılabilmesi için, kanunda öngörülen fiil tiplerinden biriyle ilişkisinin açıkça ortaya konulması gerekir.

VUK M. 353/1'de e-Fatura mükellefine e-Fatura yerine e-Arşiv Fatura düzenlenmesi hali ayrıca bir suç tipi olarak tanımlanmamıştır. Tebliğler ile getirilen usul zorunluluklarına aykırılık gerekçesiyle kanunda açıkça yazılı olmayan bir fiilin kıyas veya varsayım yoluyla cezalandırılması Anayasa'nın 73. maddesindeki "Vergilerin ve Cezaların Kanuniliği İlkesi" ile Anayasa'nın 38. maddesindeki "Suç ve Cezada Kanunilik/Tipiklik İlkesi" açısından değerlendirilmelidir.

2. Yargısal Yaklaşım ve Mahkeme Kararları

Vergi Mahkemelerinin yerleşik içtihatları doğrultusunda, e-Arşiv faturanın elektronik belge niteliğinde olduğu ve kanunilik şartı oluşmadığı konusunda alınmış farklı kararlara aşağıda yer veriyorum;

• İSTANBUL 8. VERGİ MAHKEMESİ E:2025/633, K:2025/1549 SAYILI KARARI

“…..213 sayılı Kanun'un yukarıda alıntısına yer verilen 353/1. maddesinde, elektronik belge olarak düzenlenmesi gerekenler de dâhil olmak üzere, maddede sayılan belgelerin, verilmemesi, alınmaması veya düzenlenen bu belgelerde gerçek meblağdan farklı meblağlara yer verilmesi halinde ceza kesileceği belirtildikten sonra, elektronik belge olarak düzenlenmesi gereken belgelerle ilgili olarak, belgelerin verilmemesi, alınmaması veya düzenlenen bu belgelerde gerçek meblağdan farklı meblağlara yer verilmesi dışında, yalnızca belgelerin kâğıt olarak düzenlenmesi fiilinin madde kapsamında yaptırıma bağlandığı, somut uyuşmazlıkta, davacının ihtilaf konusu faturaları e-Arşiv Uygulaması kapsamında elektronik belge olarak düzenlendiğinin (elektronik belge verilmeme ve alınmama eyleminin mevcut olmadığı) ve belgelerin kağıt olarak düzenlenmediğinin açık olduğu, bunun dışında, maddede, elektronik faturanın e-Fatura Uygulaması yerine e-Arşiv Uygulaması kapsamında düzenlenmesini yaptırıma bağlayan başkaca düzenlemeye yer verilmediği, maddenin devamında, hiç düzenlenmemiş sayılarak cezalandırma kapsamına alınan belgelerle ilgili gönderimin ise yalnızca, öngörülen zorunlu bilgileri taşımayan ve süresinde düzenlenmeyen belgelerle ilgili olarak Kanunun 227. ve 231. maddelerine yapıldığı, somut uyuşmazlıkta, davalı idarece, söz konusu faturaların, öngörülen zorunlu bilgileri taşımadığı veya süresinde düzenlenmediği, bu nedenle hiç düzenlenmemiş sayılması gerektiği yönünde bir iddianın da ileri sürülmediği, 213 sayılı Kanun'un, e-fatura kullanılma zorunluluğuna ilişkin olarak uygulamaya yön veren genel tebliğlerin yasal dayanağını teşkil eden yasal düzenlemelerinde, Maliye Bakanlığı'nın söz konusu zorunluluğa ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkili kılınmasına karşılık, zorunluluğa aykırı davranılması halinde, elektronik ortamda düzenlenmeyen faturanın hiç düzenlenmemiş varsayılması yönünde düzenleyici işlem tesisine cevaz veren bir hüküm bulunmadığı, dolayısıyla, 397 sayılı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğde, bu Tebliğde belirlenen usul ve esaslar ile söz konusu format ve standartlara uygun olarak düzenlenmeyen, düzenlense dahi e-Fatura Uygulaması aracılığı ile gönderilmeyen veya alınmayan herhangi bir elektronik belgenin, Vergi Usul Kanunu kapsamında düzenlenmiş fatura hükmünde olmadığı yönündeki hükmünün, hükme aykırı davranan mükellefler adına 213 sayılı Kanun'un 353/1. maddesi uyarınca ceza kesilmesine dayanak teşkil edemeyeceği sonucuna varılmaktadır.

Tüm bu hususlar, kıyas veya varsayıma dayalı olarak ceza kesilmesine engel teşkil eden vergi ve cezaların kanuniliğine ilişkin anayasal ilke bağlamında değerlendirildiğinde, dava konusu özel usulsüzlük cezalarına esas alınan fiilin, Kanun'da düzenlenen tipiklikte gerçekleşmediği, fiilen elektronik belge olarak (e-Arşiv faturası olarak) düzenlenen fatura nedeniyle, yasal bir dayanağı olmayan şekilde, Kanun'un 353/1. maddesi uyarınca davacı adına kesilen dava konusu özel usulsüzlük cezalarında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenlerle; davanın kabulüne, dava konusu özel usulsüzlük cezalarının iptaline…..” karar vermiştir.

Davalı idare tarafından söz konusu Karar istinafa taşınmışsa da İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 8. Vergi Dava Dairesi Esas No: 2025/2121, Karar No: 2025/2397 kararı ile İstanbul 8. Vergi Mahkemesinin Kararı onanmıştır.

• İSTANBUL 10. VERGİ MAHKEMESİ ESAS NO: 2021/949 KARAR NO: 2021/2546 KARARI

“…yalnızca belgelerin kâğıt olarak düzenlenmesi fiilinin madde kapsamında yaptırıma bağlandığı,213 sayılı Kanunun, e-Fatura kullanılma zorunluluğuna ilişkin olarak uygulamaya yön veren genel tebliğlerin yasal dayanağını teşkil eden yasal düzenlemelerinde, Maliye Bakanlığının söz konusu zorunluluğa ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkili kılınmasına karşılık, zorunluluğa aykırı davranılması halinde, elektronik ortamda düzenlenmeyen faturanın hiç düzenlenmemiş varsayılması yönünde düzenleyici işlem tesisine cevaz veren bir hüküm bulunmadığı, dolayısıyla, 397 sayılı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğde, bu Tebliğde belirlenen usul ve esaslar ile söz konusu format ve standartlara uygun olarak düzenlenmeyen, düzenlense dahi e-Fatura Uygulaması aracılığı ile gönderilmeyen veya alınmayan herhangi bir elektronik belgenin, Vergi Usul Kanunu kapsamında düzenlenmiş fatura hükmünde olmadığı yönündeki hükmünün, hükme aykırı davranan mükellefler adına 213 sayılı Kanunun 353/1 maddesi uyarınca ceza kesilmesine dayanak teşkil edemeyeceği sonucuna varılmaktadır.” yönünde karar vermiştir.

• SAMSUN VERGİ MAHKEMESİ E:2022/552, K:2022/973 SAYILI KARARI

“…..davacının emtia satıcısı olduğu, faturanın davacı tarafından e-fatura olarak değil de e-arşiv fatura olarak düzenlendiği, e-arşiv faturasının da satıcı (davacı) ve alıcı tarafından yasal kayıt ve beyanlara intikal edildiği ihtilaf dışı olup, e-arşiv faturası içeriği incelendiğinde ise e-faturada bulunması gereken içeriklere sahip olduğu, cezaya esas alınan fiilde Kanun'da düzenlenen tipiklikte ve özel usulsüzlük cezası kesilmesini öngören ve bu cezanın kesilmesine ilişkin koşulları düzenleyen yasa maddesinde belirtilen unsurların bir arada gerçekleşmediği, bu durumda idari cezalar için de geçerli olan, cezayı gerektiren fiilin tüm unsurları tamam olmadan failin cezalandırılamayacağı yolundaki genel ceza hukuku ilkesi uyarınca davacı adına kesilen özel usulsüzlük cezalarında hukuka uygunluk bulunmadığı….” gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

• ADANA 2. VERGİ MAHKEMESİ ESAS NO: 2022/142 KARAR NO : 2022/570 NO’LU KARARI

‘’…. e-arşiv faturası içeriği incelendiğinde e-faturada bulunması gereken içeriklere sahip olduğu dikkate alındığında, cezaya esas alınan fiilde Kanun’da düzenlenen tipiklikte ve özel usulsüzlük cezası kesilmesini öngören ve bu cezanın kesilmesine ilişkin koşulları düzenleyen yasa maddesinde belirtilen unsurların bir arada gerçekleşmediği anlaşılmıştır. Bu durumda idari cezalar için de geçerli olan, cezayı gerektiren fiilin tüm unsurları tamam olmadan failin cezalandırılamayacağı yolundaki genel ceza hukuku ilkesi uyarınca davacı adına kesilen özel usulsüzlük cezasında hukuka uygunluk bulunmamaktadır.” şeklinde hüküm tesis etmiştir.

Davalı idare tarafından söz konusu Karar istinafa taşınmışsa da Adana Bölge İdare Mahkemesi 1. Vergi Dairesi Esas No: 2022/2202, Karar No: 2022/1914 kararı ile Adana 2. Vergi Mahkemesinin Kararı onanmıştır.

Sonuç olarak, e-Fatura yerine sehven düzenlenen e-Arşiv faturalar nedeniyle idare tarafından kesilen özel usulsüzlük cezalarının hukuka uygunluğu, VUK 353/1’deki fiil tanımının sınırları çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Elektronik belge olarak düzenlenmesi gereken bir belgenin kâğıt ortamında düzenlenmesi ile elektronik ortamda oluşturulmuş bir fatura türünün yerine başka bir elektronik fatura türünün kullanılması aynı fiil olarak kabul edilmemelidir. Bu nedenle, e-Arşiv faturanın elektronik ortamda düzenlenmiş ve gerçek bir ticari işleme dayanıyor olması karşısında, VUK 353/1’deki cezalı fiilin hangi gerekçeyle oluştuğunun idarece açıkça ortaya konulması gerekir.

Bu gerekçeyle ceza ihbarnamesi tebliğ edildiyse, ihbarnamenin tebliğini izleyen günden itibaren 30 günlük yasal süre içinde gerekli hukuki değerlendirmeler yapılarak dava yoluna gidilmesi değerlendirilebilir.

12.11.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Telif Uyarısı: Kaynak gösterilip aktif link verilerek paylaşılabilir. Aksi takdirde yasal işlem başlatılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.250 TL  Ayrıntılar için tıklayın.