YAZARLARIMIZ
Dr. Koray Ateş
korayates@muhasebetr.com



Vergi İncelemelerinde Her Mükellefin Bilmesi Gereken Önemli Ayrıntı!

Değerli okurlar, bu hafta vergi incelemelerinde her mükellefin ve/veya meslektaşın bilmesi gereken önemli bir ayrıntıyı ele alacağım.

VERGİ İNCELEMELERİNİN ÇOĞU AMACINA UYGUN OLARAK YAPILMAKTA MIDIR?

Vergi Usul Kanununun (VUK) 134. maddesinde belirtildiği üzere “Vergi incelemesinden maksat, ödenmesi gereken vergilerin doğruluğunu araştırmak, tespit etmek ve sağlamaktır”. Söz konusu madde hükmünden anlaşılacağı üzere, vergi incelemesi yalnızca, vergi kayıp ve kaçağını tespit etmeye yönelik değildir. İncelemede, ödenmesi gereken vergilerin doğruluğu araştırılıp, tespit edilmekle birlikte, vergi mükellef ve sorumlularının doğru vergi ödemeleri de sağlanır. Böylece VUK’un 134. maddesinin amir hükmü karşısında bir vergi incelemesinin, işlemleri incelenen vergi mükellefinin ödemesi gereken verginin miktarını gerçeğe en yakın şekilde saptanması ve hiçbir kuşkuya yer vermeyecek somut kanıtlara dayanması gerekir (Danıştay 3. Daire E : 2000/3034, K : 2001/1819).

Türk Vergi Hukuku, vergi adaletini sağlamak amacıyla somut delillere dayalı bir kurallar silsilesini içermektedir.  Ancak bazı vergi inceleme raporlarında, kanaate ve varsayıma dayalı, vergi adaletini tesis etmekten uzak, gerçeğe aykırı olarak sunulan tespitlere dayalı cezai tarhiyatlar yapılmaktadır. Nitekim Danıştay’a göre de; yeterli bir vergi incelemesinin yapılmış olduğundan söz edebilmek için, vergileme ile ilgili olaylarla hesap durumlarının ve bu arada ilgililerin tutanağa geçirilen itiraz veya mülahazalarının inandırıcı biçimde araştırılması, eleştirilecek hususlarla ilgili saptamaların sağlıklı yapılması ve saptanan hususların isabetli bir biçimde değerlendirilmesi gerekmektedir (Danıştay 11. Daire, T:18.11.1999, E:1999/3481, K:1999/4332).

Yine, vergi inceleme raporlarının bir kısmı, vergileme ilişkisinde dikkate alınabilecek derinlemesine yapılmış bir araştırmaya dayanıp dayanmadığı araştırılmadan ve varsa vergi tekniği raporunda yer alan iddiaların doğruluk derecesi tespit edilmeden ve yine bu raporda yer alan bilgilerin tamamı doğru olarak kabul edilip, vergi inceleme raporuna aktarılmak suretiyle ek vergi tarh edilmesine ve vergi ziyaı cezasının kesilmesine mesnet olarak gösterilmiştir.

İDARİ İŞLEMLERİN GENEL AMACI CEZA KESMEK DEĞİL KAMU YARARIDIR

Bilindiği üzere, idari işlemlerde genel amaç kamu yararı olmakla birlikte kural olarak yasal düzenlemeler ya da genel düzenleyici işlemlerin hangi amaç için getirildiğine ilişkin özel amaçları da belirtilir. Bu çerçevede idari işlemde, amaç unsuru bakımından başlıca iki çeşit hukuka aykırılık hali ortaya çıkabilir. Birincisinde, idare kamu yararı amacının tamamıyla dışında kalan bir saikle hareket eder. İkincisinde ise idare, kamu yararı genel amacı içinde kalan bir amaçla hareket eder, ama bu amaç kanunun öngördüğü amaç değildir. Birinci durumda, “kamu yararı amacı dışında bir amaçla yapılan işlemler” söz konusudur. Bunlara örnek olarak, özel çıkar sağlama veya siyasal amaçla yapılan idari işlemler gösterilebilir. İkinci durumda ise, “özel amacı aşan işlemler” söz konusudur. Örneğin, asıl amacı trafiği düzenlemek olan trafik polislerinin, sadece idareye gelir sağlamak için ceza kesebilmek amacıyla, trafik ihlâli yapılabilecek bir yerde pusuda bekleyerek araçlara yoğun şekilde trafik cezaları düzenlemeleri gibi.

Vergi incelemesinin amacı ödenmesi gereken verginin doğruluğunu araştırmak, tespit etmek ve sağlamaktır. Ancak ne var ki, bazı vergi inceleme raporlarında genellikle farklı amaçlarla tanzim edilmiş hazırlayıcı işlem söz konusu olabilmektedir. Amaç farklı olduğundan araçların ya da delillerin önemi de amaca paralel olarak farklılık gösterir. Bu nedenle örneğin vergi tekniği raporu vergi inceleme raporunun tanziminde karine teşkil edebilir. Ancak harici araştırma yapılmadan doğrudan doğruya vergi tekniği raporundaki tespitlere dayalı olarak vergi inceleme raporunun düzenlenmesi ve bu rapora istinaden ek vergi tarhı ve vergi ziyaı cezasının kesilmesi şeklinde tesis edilen idari işlem amaç unsuru yönünden aykırılık teşkil eder.

Bilindiği üzere vergi incelemesinin amacı maddi vergi hukuku anlamında ödenmesi gereken vergilerin eksiksiz ödenmesini sağlamak; şekli vergi hukuku anlamında da vergi güvenliğini tehlikeye düşürmemek adına defter, belge ve kayıt düzenini kanuni intizam içinde tutmaktır. Dolayısıyla bir vergi incelemesi yapıldığında incelemeyi yapan vergi müfettişleri vergiyi doğuran olay ve bu olaya ilişkin işlemlerin gerçek mahiyetini esas almak durumundadırlar. Bunu yapabilmeleri içinde hem gerçek durumunu fiili olarak tespit etmeleri hem de defter, belge ve kayıt düzenini incelemeleri gerekmektedir. Nitekim Danıştay da verdiği bir karar da bu durumu; “Defter ve belgelerin çalınması durumunda yetkili inceleme elamanlarınca, „vergilendirmede vergiyi doğuran olay ve bu olaya ilişkin işlemlerin gerçek mahiyetinin esas olduğu…‟ ilkesi dikkate alınarak değerlendirme yapılmadan yapılan tarhiyat isabetsizdir” (Dnş. 7. D., T:31.05.1994, E:1993/1276, K:1994/2934)  şeklinde ifade etmiştir.

SONUÇ

Bilindiği üzere müfettişler tarafından yapılan denetim esas anlamda bir doğruluk denetimidir. Yukarıda da zikredildiği üzere, VUK’nun 134. maddesinde vergi incelemesini; ödenmesi gereken vergilerin doğruluğunu araştırmak, tespit etmek ve sağlamak olarak görmektedir. Doğruluk denetiminde müfettişin amacı İdareye daha fazla gelir sağlamak değil, vergiye dayalı işlemlerin doğruluğunu tespit etmektir. Bir başka deyişle, doğruluk denetiminin amacı ödenmesi gereken vergiyi tespit etmektir. Bu nedenle denetlemede sadece görünüşte hukuka uygun olması yetmemektedir aynı zamanda vergilendirmede ekonomik yaklaşım ilkesi içerinde bir denetim yapılarak vergiyi doğuran olayın temeline inmek esastır.

Vergi incelemesinde yukarıda yer alan hükümlere aykırı hareket edildiği kanaati oluştuysa eğer vergi yargısına başvurmanızı tavsiye ederim.

15.10.2019

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

GÜNDEM