Kerim Çoban
E.Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi
Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim Danışmanlık ve
Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği A. Ş.
k.coban0306@gmail.com

Dahilde İşleme Rejiminin (DİR’in) İncelikleri (3)

30- 2015/8 sayılı Genelge uyarınca, Dahilde İşleme Rejimi kapsamında gerek önceden ithalat gerekse önceden ihracat (eşdeğer eşya kullanımı) kapsamında düzenlenen bir Dahilde İşleme İzin Belgesinin "özel şartlar" kısmında ithal edilen maddenin ihracı taahhüt edilen işlem görmüş ürünün elde edilmesinde kullanıldığına ilişkin ya da eşdeğer eşya kullanımında eşdeğer eşya ile eşdeğer eşya karşılığı yapılan ithalatın aynı eşya olduğuna ve işlem görmüş ürün bünyesinde kullanıldığına ilişkin ayniyet tespitinin yapılması gerektiğine ilişkin bir meşruhatın kayıtlı olduğu her durumda gümrük idarelerince ayniyet tespitinin yapılması gerekmektedir.

31- DİİB'in ''Özel Şartlar'' kısmında ayniyet tespiti şartının bulunduğu hallerde, diğer bir deyişle ayniyet tespitine ilişkin hususların Dahilde İşleme İzin Belgesi taahhüt hesabının kapatılmasında dikkate alınacak olması halinde; bu tespitlerin yaptırılmasından doğrudan belge sahibi firmalar sorumludur ve firmalarca bu tespitin yapılmasının talep edilmesi durumunda da, gümrük idarelerince hat ve muayene kriterlerine bakılmaksızın söz konusu Genelge'de belirtildiği şekilde işlem tesis edilmesi gerekmektedir.

32- Gümrük idarelerince;

a) DİİB ile ilgili ayniyet tespitlerinin yaptırılması her ne kadar doğrudan DİİB sahibinin sorumluluğunda olsa da, DİİB özel şartlarında yer alan ibarelerin kontrolünün yapılması ve ayniyet tespitine ilişkin bir husus bulunması halinde muayene ve hat kriterine bakılmaksızın gerekli tespitlerin yaptırılması,

b) DİİB/Dİİ’de eşya için ayniyet şartı öngörülmüş ise 31, 41, 51 ile başlayan rejim kodları kapsamında tescil edilen IM ve EX beyannameleriyle ilgili olarak, ilgili muayene memurunca tespit yerine getirildikten sonra "ayniyet tespitine tabidir" butonu işaretlenerek açıklama bölümüne yapılan işlem hakkında açıklama (fotoğraf eklendi, ekspertiz raporu eklendi, laboratuvar analizine gönderildi...  vb.) girilmesi, ayniyet öngörülmemiş ise "ayniyet tespitine tabi değildir" butonu işaretlenerek açıklama bölümüne ayniyete tabi olmama nedenine ilişkin açıklama (belge özel şartında bulunmamaktadır, kod-7 ayniyetten muaftır, vb.) girilmesi,

c) Asıl işlem görmüş ürün bünyesinde yer alan girdinin, ilgili DİİB/Dİİ kapsamında ithal edilen girdi olduğunun tespitinin MÜMKÜN ve sonucun OLUMLU olması halinde:

"…/… tarihli ………. sayılı ihracat beyannamesi muhteviyatı …. GTİP'li eşyaya ilişkin kimyagerlik tahlilinde/ laboratuvar analizi/ fotoğraf/ ekspertiz raporu/ numune karşılaştırılması/ teknik özellik bilgilerinin kontrolü neticesinde bahse konu ihraç eşyasının bünyesinde …. sayılı DİİB/Dİİ kapsamı …….GTİP'li ithal girdinin kullanıldığı tespit edilmiştir." şeklinde tespit tutanağı düzenlenmesi,

d) Asıl işlem görmüş ürün bünyesinde yer alan girdinin, ilgili DİİB/Dİİ kapsamında ithal edilen girdi olduğunun tespitinin MÜMKÜN ve sonucun OLUMSUZ olması halinde:

- "…/… tarihli ………. sayılı ihracat beyannamesi muhteviyatı …. GTİP'li eşyaya ilişkin kimyagerlik tahlilinde/ laboratuvar analizi/ fotoğraf/ ekspertiz raporu/ numune karşılaştırılması/ teknik özellik bilgilerinin kontrolü neticesinde bahse konu ihraç eşyasının bünyesinde …. sayılı DİİB/Dİİ kapsamı …….GTİP'li ithal girdinin kullanılmadığı (ya da eşyanın bünyesinde beyan edilenden daha az oranda/miktarda ithal girdi kullanıldığı) tespit edilmiştir." şeklinde tespit tutanağı düzenlenmesi,

e) Ancak, asıl işlem görmüş ürün bünyesinde yer alan girdinin, ilgili DİİB/Dİİ kapsamında ithal edilen girdi olduğunun tespitinin yapılmasının MÜMKÜN OLMAMASI halinde:

- "…/… tarihli ………. sayılı ihracat beyannamesi muhteviyatı …. GTİP'li eşyaya ilişkin kimyagerlik tahlilinde/ laboratuvar analizi/ fotoğraf/ ekspertiz raporu/ numune karşılaştırılması/ teknik özellik bilgilerinin kontrolü neticesinde, bahse konu ihraç eşyasının bünyesinde …. GTİP'li eşya kullanıldığı tespit edilmiş olmakla birlikte, söz konusu eşyanın …. sayılı DİİB/Dİİ kapsamı …….GTİP'li ithal girdi olup olmadığına yönelik ayniyet tespiti yapılamamıştır." şeklinde tespit tutanağı düzenlenmesi,

Gerekmektedir.

33- İzin veren gümrük idareleri, dahilde işleme/geçici ithalat rejimi kapsamında getirilen eşyanın takibinden sorumlu olup ayniyet tespit işlemlerinin öncelikli olarak söz konusu gümrük idarelerince gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Bu nedenle, dahilde işleme/geçici ithalat rejimi kapsamında işlem gören eşyanın ayniyetinin tespitine ilişkin olarak, eşyanın dahilde işleme iznini veya geçici ithalat iznini veren gümrük idaresinin bulunduğu il sınırları içerisinde olması durumunda, ayniyet işlemlerinin izni veren gümrük idaresince gerçekleştirilmesi; eşyanın dahilde işleme iznini veya geçici ithalat iznini veren gümrük idaresinin bulunduğu ilden farklı bir ilde bulunması halinde, izni veren gümrük idaresince eşyanın bulunduğu yere en yakın gümrük idaresine resmi yazıyla ayniyet tespit işlemlerinin yapılması yönünde bildirimde bulunulması ve işlemlerin eşyaya en yakın gümrük idaresi tarafından ilave bir başvuru beklenilmeksizin ivedilikle tekemmül ettirilmesi gerekmektedir.

34- Standarda aykırı çıkan eşyanın ayniyet tespitinin yapılmasının mümkün olması kaydıyla, geçerli bir Dahilde İşleme İzin Belgesi/İzni kapsamında ithalinin talep edilmesi halinde;

-Ayniyet tespitine yönelik önlemlerin alınması,

a) Manuel düzenlenen DİİB'nin "Özel Şartlar" Dahilde İşleme İzni Talep Formunun "Diğer Hususlar" bölümüne "…/… sayılı / tarihli beyanname kapsamı eşyanın ihracında ayniyet tespitinin yapılması gerektir" şeklinde meşruat düşülmesi, Dahilde İşleme İzin Belgesine düşülen meşruatla ilgili olarak e-maille İhracat Genel Müdürlüğüne bilgi verilmesi,

b) Elektronik ortamda düzenlenen Dahilde İşleme İzin Belgelerinin Özel Şartlar bölümüne aynı yönde meşruat düşülmesi ve bu bilginin de sisteme aktarılması için yükümlünün İhracat Genel Müdürlüğüne yönlendirilmesi, İhracat Genel Müdürlüğünce bu doğrultuda işlem yapılmadan serbest dolaşıma giriş beyannamesinin "Kapatılabilir" konuma getirilmemesi,

c) Anılan firmadan ihracatın yapılacağı gümrük idaresi ve ihracat sırasında ayniyet tespiti yaptırılacağı beyanını içerir taahhütname alınması,

d) Bu suretle elde olunacak bilgi doğrultusunda ihracatın yapılacağı gümrük idaresi ile temasa geçilerek ayniyet tespiti için gerekli önlemlerin alınmasının sağlanması,

e) 2006/12 sayılı Dahilde İşleme Rejimi Tebliği'nin 47.maddesi uyarınca denetim yetkisinin kullanılması,

f) İthalatın Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamında gerçekleştirilmesi durumunda İhracat Genel Müdürlüğü ve ilgili biirimlere/ihracatçı birlikleri genel sekreterliğine bilgi verilmesi,

Gerekmektedir.

35- DİİB'nin özel şartında ayniyat tespiti yapılması yönünde şartın bulunduğu durumlarda, ayniyat tespit işlemlerine ilişkin gerekli önlemlerin ilgili gümrük idarelerince alınması gerekmekte olup, bu çerçevede, ayniyatı yapılması gerekli olan eşya ile ilgili ayniyat tespit işlemlerinin eşya Türkiye Gümrük  Bölgesindeyken gerçekleştirilmesi, ayniyat tespit işlemi yapılacak eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesinden ihracı sonrasında belge üzerinden ayniyat tespit işlemlerinin yapılmaması gerekmektedir.

D-3 Kodlu DİİB'ler/E-Arşiv Fatura

36- üzerindeki DİİB bilgisi eksik ya da hatalı yazılan e-arşiv faturaların D-3 kodlu DİİB taahhüt hesaplarının kapatılmasında kullanılmak istenmesi durumunda, bu faturaların mükerrer kullanımın önüne geçilmesini teminen;

a) Belge sahibi firmadan hatalı düzenlenen e-arşiv faturaların hangi belgenin ihracat taahhüdünün kapatılmasında kullanılmak istendiğine ilişkin dilekçe ile bu e-arşiv faturasının başka bir belgenin ihracat taahhüdünde kullanılmayacağına ilişkin taahhütname alınması gerekir.

b) Firmanın kayıtlarının (irsaliye faturası, DİR Otomasyon Sistemi/DYS kayıtları vb.) Yeminli Mali Müşavir (YMM) tarafından incelendiği ve söz konusu e-arşiv faturanın, daha önce bu e-arşiv faturasının kesildiği tarihte belge süresi geçerli olan başka bir D-3 kodlu DİİB'in ihracat taahhüdünde kullanılmadığına ilişkin tespitin yer aldığı YMM raporu istenilmesi gerekir.

c) DİİB taahhüdüne konu eşyanın e-arşiv faturanın muhatabı alıcı tarafça teslim alındığına ilişkin irsaliye faturası aranması gerekir.

d) Firmanın ileride taahhüt hesabı kapatılacak D-3 kodlu dahilde işleme izin belgelerinde daha önce DİİB ihracat taahhüdüne sayılmış e-arşiv faturaların mükerrer kullanımının önüne geçilmesini teminen, faturanın düzenlendiği tarihte belge süresi geçerli olan tüm D-3 kodlu dahilde işleme izin belgelerinin taahhüt hesabının kapatılmasında da, aynı şekilde hatalı düzenlenen e-arşiv faturanın daha önce başka bir D-3 kodlu DİİB'in ihracat taahhüdünde kullanılmadığına ilişkin YMM raporu aranması gerekir.

e) E-Arşiv faturalarda sehven DİİB bilgisine yer verilmediği veya yanlış DİİB bilgisine yer verildiği hallerde DİİB taahhüt hesabının kapatılması başvurularının, DİİB taahhüt kapatma işlemlerini düzenleyen diğer mevzuat hükümleri saklı kalmak şartıyla, yukarıda belirtildiği şekilde sonuçlandırılması gerekir.

37- DİİB/Dİİ kapsamında tamir amaçlı gelen eşyanın tamiri sonrasında ortaya çıkan ve fire kapsamına girmeyecek ekonomik değeri haiz bir parça/parçalar olması durumunda, söz konusu parçaların İİGÜ olarak eğerlendirilmesi gerekir.

D3 Kapsamında Geçici İthal Edilen Eşya

38- İhracat Genel Müdürlüğünün 12/6/2018 tarihli ve E.62157 sayılı yazısında özetle; 2005/2 sayılı Tebliğ kapsamında düzenlenen D3 kodlu belgeler kapsamında geçici ithal edilen eşyanın ithalatında anti-damping vergisi veya sübvansiyon vergisinin uygulanacağı, ancak gözetim ve korunma önlemleri dahil olmak üzere 95/7606 sayılı İthalat Rejimi Kararına Ek kararın 4 üncü maddesinde sayılan ticaret politikası önlemlerinin uygulanmayacağının değerlendirildiği bildirilmiştir.

39- Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı'nın 06.09.2007 tarih ve 78210 sayılı yazısına göre; 2005/2 sayılı İhracat Sayılan Satış ve Teslimler Hakkında Tebliğin 9.maddesinde yapılan düzenlemenin Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamında kabul kredili, vadeli akreditif ve mal mukabili ödeme şeklinde göre yapılan ithalatta % 0 oranında KKDF kesintisi uygulanmasına engel teşkil etmediği ve 01.08.2006 tarihinden önce veya sonra D3 kodlu Dahilde İşleme İzin Belgeleri kapsamında yapılan ithalatlar üzerinden fon kesintisi yapılmasının mümkün olmadığının bildirildiği belirtilmiştir.

40- İhracat Sayılan Satış ve Teslimler Hakkında Tebliğ'in (İhracat: 2005/2) ''İhracat Sayılan Satış ve Teslimler'' başlıklı 5.Maddesinin (d) bendinin 2. alt bendine göre düzenlenen ve özel şartlar bölümümde de ''İşbu belge İhracat 2005/2 sayılı tebliğin 5/d-2 maddesine istinaden düzenlenmiştir.'' Özel şartı yer alan (D3) kodlu Dahilde İşleme İzin Belgelerinin (DİİB) revizesinde; (DİİB kapsamında ihracı taahhüt edilen ürünlerin tamamının ''İthalat Rejimi Kararı'nda gümrük vergisinden muaf olan yatırım malları'' şartına haiz olmaması halinde) Döviz Kullanım

41- Dahilde İşleme Rejimi kapsamında ihraç edilen ürünün miktarı, DİİB'de kayıtlı miktarın üzerinde de yer alsa, söz konusu ihracatın belge kapsamında yapılmasına izin verilmesi gerekmektedir.

Mahrece İade

42- İhracat Genel Müdürlüğünün 29.08.2024 tarih ve 100271896 sayılı yazısına göre; İhracatçı firmanın DİİB'e konu ithal eşyasını, ithalatın gerçekleştirildiği ülke yerine başka bir ülkeye göndermesinin "iade (cayma) hakkının kullanımı" çerçevesinde gerçekleştiğinin anlaşılması durumunda, bu işlemin de "mahrece iade" kapsamında değerlendirilebileceği belirtilmiştir.

...

Devam Edecek

19.06.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.666 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.