Kerim Çoban
E.Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi
Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim Danışmanlık ve
Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği A. Ş.
k.coban0306@gmail.com

Dahilde İşleme Rejiminin (DİR’in) İncelikleri (2)

15- Dahilde işleme izin belgesi/dahilde işleme izni ihracat taahhüdü, belge/izin sahibi firma ve/veya aracı ihracatçı firma tarafından gerçekleştirilen ihracat ile kapatılır.

16- Serbest dolaşıma giren eşyaya tekabül eden ihracat tutarının gerçekleşmesi/gerçekleştirilmesi aranmaz.

17- Dahilde işleme izin belgesi/dahilde işleme izni kapsamında ithal edilen eşyanın veya asıl işlem görmüş ürünün, gümrük mevzuatı çerçevesinde gümrük idaresi gözetiminde imhası, gümrüğe terk edilmesi veya mahrecine iadesi hallerinde, bu eşyaya tekabül eden ihracatın gerçekleştirilmesi aranmaz.

18- Dahilde işleme izin belgesi/dahilde işleme izni kapsamında ithal edilen eşyadan elde edilen ikincil işlem görmüş ürünün, belge/izin ihracat taahhüdünün kapatılmasından önce gümrük mevzuatı çerçevesinde gümrük idaresi gözetiminde imhası, gümrüğe terk edilmesi, çıkış hükmünde gümrüğe teslimi veya serbest dolaşıma giriş rejimi hükümlerine göre ithali hallerinde, bu ürünün ihracatının gerçekleştirilmesi aranmaz. 

19- Dahilde işleme rejimi kapsamında ithal edilen hammadde ve/veya yarı mamullerin işleme faaliyeti sırasında yanma/kayba/uçuntuya maruz kalması sebebiyle fire şeklinde yitirilmiş olsa dahi, telafi edici vergi hesaplanırken ihraç edilen eşyanın üretimi için kullanılan hammaddenin tümü (fire olarak yitirilen kısım dahil) üzerinden telafi edici verginin hesaplanması gerekir.

20- İhracat Genel Müdürlüğünün görüşü ile Gümrük Yönetmeliğinin 432.maddesinde yer alan, Türkiye'den veya üçüncü ülkelerden serbest bölgelere depolanmak, işlenmek veya ihraç edilmek üzere gelen eşyanın daha sonra Avrupa Birliği ülkelerine, statü belgesi olarak A.TR dolaşım belgesi ile gönderilmek istenmesi halinde, eşyanın tamamen veya kısmen üçüncü ülke menşeli girdiler kullanılarak serbest bölgede işlem  görmesi halinde, üçüncü ülke girdilerinin muayene ve tespiti yapıldıktan sonra CIF değeri belirlenerek, gümrük vergisi tahsilatı yapılacağı hükmü göz önüne alındığında, fire oranları dikkate alınmaksızın eşyanın tümü üzerinden CIF değerinin belirlenerek gümrük vergisi tahsilatı yapılması gerekir.

21- Kanunen ödenmemesi gereken (fazla ödenen) TEV'in geri verilebilmesi için ilgili ihracat beyannamesinin tescil tarihinden itibaren 3 yıl içerisinde ilgili gümrük idaresine müracaat edilmesi gerekir.

Dahilde İşleme Rejimi İhlalinden Kaynaklı Vergi Alacağı

22- a) Dahilde işleme izin belgesi/izninin açık olduğu durumlardaki rejim ihlali tespitleri sonucunda oluşacak vergi aslı alacakları kesinleşmiş alacaklar olarak değerlendirilir ve bu alacaklar için 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun ilgili maddeleri kapsamında, 2011/8 sayılı Genelge'de belirtildiği şekilde işlem tesis edilir.

b.1) Rejime ilişkin teminatın iade edilmesi gereken, yani, dahilde işleme izin belgesi/izninin müeyyidesiz olarak kapatılmış olduğu durumlardaki rejim ihlali tespitleri sonucunda oluşacak vergi aslı alacakları kesinleşmemiş alacaklar olarak değerlendirilir ve bu alacaklar için,

b.2) Dahilde işleme izin belgesi/izninin müeyyideli olarak kapatılmış olduğu durumlarda ise, kapatma esnasında müeyyide kapsamına girmeyen ithalat beyannameleriyle alakalı olarak, kapatma işleminden sonra, rejim ihlali tespit edilmesi halinde oluşacak vergi aslı alacakları kesinleşmemiş alacaklar olarak değerlendirilir ve bu alacaklar için, ek tahakkuk kararı düzenlenir.

b.3) Dahilde işleme izin belgesi/izninin kapatıldıktan sonra, kapatma işlemleri yeniden tekemmül ettirilmek üzere taahhüt hesabının geri açılarak yapılacak yeni kapatma işlemi halinde oluşacak vergi aslı alacakları için ise, belge/iznin ilk kapatma durumu (müeyyideli/müeyyidesiz) dikkate alınarak, (b.1) ve (b.2) uyarınca işlem yapılır.

23- Dahilde işleme rejimi kapsamında geçici ithal edilen eşyalarda varsa/şartları uyuyorsa çevre katkı payının 2872 sayılı Çevre Kanununun 18'inci maddesi hükmü uyarınca tahsil edilmesi gerekir.

24- BİLGE Sisteminde 51XX rejim kodlu ve 7007.19.80.00.28 GTİP'in yer aldığı gümrük beyannamelerinde 228 nolu "……………. menşeli ………. GTİP'li eşyanın ithalatından doğan geçici veya kati anti-damping vergisi veya sübvansiyon vergisi tahsil edilir. Tahsil edilen bu vergi belgenin kapatma işlemi tamamlandıktan sonra firmaya iade edilir." özel şartın bulunduğu Dahilde İşleme İzin Belgesinin beyan edilmesi halinde 20 kodlu Dampinge Karşı Verginin "peşin" olarak vergi ve dokümanlar ekranında gösterilmesi, "teminat" olarak yükümlüsünce değiştirilememesine ilişkin teknik düzenlemeler BİLGE Sisteminde yapılmıştır.

Öte yandan, 7007.19.80.15 (2025 Gtip:7007.19.80.00.28) Gtip'li "temperlenmiş veya lamine edilmiş emniyet camları"nın ithalat listesinde yer aldığı mevcut dahilde işleme izin belgelerinde (28 Temmuz 2025 tarihi öncesinde düzenlenen), anılan eşya için yukarı yönlü revize yapılmaması gerekmektedir.

25- İthali kontrole tabi yakıt, atık veya hurda ithalinde çevre katkı payı tahsil edilmesi gerekir.

İhracat Satır Kodu Düzeltme İşlemi

26-a) Dahilde İşleme İzin Belgeleri (DİİB) kapsamında tescil edilen ihracat beyannameleri muhteviyatı eşyanın fiziki muayenesi neticesinde GTİP farklılığı tespit edilmesi ve tespit edilen yeni GTİP'in hali hazırda ilgili DİİB ihracat listesinde kayıtlı olması durumunda, yükümlünün talebi doğrultusunda beyannamede redrese suretiyle satır kodu değişikliği yapılması mümkündür.

b) Tespit edilen yeni GTİP'in ilgili DİİB ihracat listesinde kayıtlı olmaması durumunda, ivedilikle ilgili Bölge Müdürlüğüne tespite ilişkin bilgi verilerek, eşyanın ilgili DİİB kapsamında ithal edilen girdilerle üretilmesinin mümkün olup olmadığı veya global olarak DİİB bazında firma üretimi gibi diğer kriterler çerçevesinde, fiilin 2005/8391 sayılı Dahilde İşleme Kararın 23/1.maddesi kapsamına girip girmediğinin değerlendirilmesi (Dahilde İşleme Rejiminde Sağlanan Hakların Kötüye Kullanımı) ve buna göre yükümlünün revize talebi olması halinde yapılan işlemin bildirilmesi istenir. Bölge Müdürlüğü'nden alınan yazıda revize işleminin uygun görüldüğü bilgisinin alınması halinde ve yükümlü talebi doğrultusunda beyannamede redrese suretiyle satır kodu değişikliği yapılır.

c) Tespit edilen yeni GTİP'in ilgili DİİB ihracat listesinde kayıtlı olmaması durumunda, İhracat Genel Müdürlüğünce yapılan değerlendirme neticesinde revize işleminin uygun görülmemesi ve fiilin Kararın 23.maddesi kapsamında değerlendirilmesi (Dahilde İşleme Rejiminde Sağlanan Hakların Kötüye Kullanımı) yönünde ilgili gümrük idaresine bildirimde bulunulması halinde, mezkur madde uyarınca gerekli işlemler yerine getirilir.

d) İhracat beyannamesi muhteviyatı eşyanın fiziki muayenesi sonucunda, ilgili DİİB kapsamında  ihraç eşyasının bünyesinde kullanıldığı beyan edilen ithal girdilerden bir kısmının ya da tamamının söz konusu beyanname kapsamı eşyanın bünyesinde kullanılmadığının doğrudan ilgili gümrük idaresince tespit edilmesi durumunda,  yapılan tespite istinaden 2005/8391 sayılı Kararın 23 üncü maddesi uyarınca gerekli işlemlerin doğrudan idare tarafından tekemmül ettirilir ve bu tespiti müteakip neticenin firmaya bildirilmeksizin derhal Ticaret Bakanlığının ilgili birimlerine yazi ile iletilir.

Müeyyideli Kapatma

27- Müeyyideli kapatma veya iptal işlemleri geri alınan dahilde işleme izin belgesinin/dahilde işleme izninin, yeniden yapılan değerlendirme sonucunda müeyyidesiz kapatılması halinde, gümrük idaresince takibat ve tahsilat sürecine başlanılmış (ödeme emri gönderilmiş, ek tahakkuk düzenlenmiş ve bunlara ilişkin ceza kararları düzenlenmiş ya da haciz işlemlerine başlanılmış vb.) olsa dahi mezkur karar hükümleri çerçevesinde işlemlerin durdurulması, müeyyide uygulanmaya başlanılmış ancak henüz tahsilatı yapılmamış kısımlar için ithalat esnasında alınan teminatların yükümlüsüne iade edilmesi, tahsil edilmiş tutarların ise yükümlüsüne iade edilmemesi gerekir.

28- Taahhüt hesabının müeyyideli kapatılması ya da iptal edilmesi kararının geri alınması ile ilgili yargı yoluna başvurulmuş olması halinde, mahkemeden "konusuz kalan davanın reddine karar verilmesi" talep edilir ve mahkemesince alınan karar doğrultusunda işlem tesis edilir.

DİİB'de Ayniyat Tespiti

29-1.a) Dahilde İşleme İzin Belgesi'nin "Özel şartlar" kısmında ithal edilen maddenin ihracı taahhüt edilen işlem görmüş ürünün elde edilmesinde kullanıldığına ilişkin, ya da

b) İşlem görmüş ürünün eşdeğer eşyadan elde edildiği durumda, eşdeğer eşya ile eşdeğer eşya karşılığı yapılan ithalatın asgari sekizli (8’li) bazda gümrük tarife istatistik pozisyonu (tarım ürünleri için bu tespit münhasıran onikili (12’li) bazda gümrük tarife istatistik pozisyonuna göre yapılır), ticari kalite ve teknik özellikleri itibariyle aynı olduğu ve işlem görmüş ürün bünyesinde kullanıldığına ilişkin,

Ayniyet tespitinin yapılmasının gerektiği hallerde, gümrük idarelerince bu tespitlerin yapılması gerekir.

- Bahse konu ayniyet tespitine ilişkin hususların, Dahilde İşleme İzin Belgesi taahhüt hesabının kapatılmasında dikkate alınacak olması halinde, bu tespitlerin yaptırılmasından doğrudan belge sahibi firmalar sorumlu olacaktır. Firmalarca bu tespitin yapılmasının talep edilmesi durumunda da, gümrük idarelerince, hat ve muayene kriterlerine bakılmaksızın, aşağıda belirtildiği şekilde işlem tesis edilmesi gerekmektedir.

2- Eşdeğer eşya kullanımı (önceden ihracat);

a) İhracatın yapıldığı gümrük idaresince;

Eşdeğer eşyanın niteliğine göre;

- ihraç eşyasından numune alınması,

- numune alınması mümkün olmayan eşyanın, tanınmasına yarayacak özelliklerini ve gerek görülmesi halinde fotoğraflarını içeren bir tutanakla tespitinin yapılması,

- ekspertiz raporu düzenlettirilmesi,

- laboratuar tahlili yaptırılması,

Suretiyle, ayniyet tespit usullerinden birinin belirlenerek eşdeğer eşyanın ticari kalite, teknik özellik ve 8'li bazda GTİP'inin tespit edilmesi,

-Yapılan ayniyet tespitine ilişkin 2 nüsha olarak hazırlanan Tespit Tutanağının bir örneğinin eşdeğer eşya karşılığı ithalatın yapıldığı gümrük idaresine ibraz edilmek üzere yükümlüsüne verilmesi, diğer nüshanın ise ihracat gümrük idaresince muhafaza edilmesi,

b) İthalatın yapıldığı gümrük idaresince;

İthalat gümrük idaresince de eşdeğer eşya karşılığı ithali yapılan eşyanın eşdeğer eşya ile ticari kalite, teknik özellik ve 8’li bazda GTİP uyumuna ilişkin tespitlerin yapılması ve yükümlüsünce ibraz edilen Tespit Tutanağında yer alan bilgiler ile karşılaştırılmak suretiyle ithalata izin verilmesi,

Gerekmektedir.

3- İhraç eşyasının ithal eşyasından elde edilmesi (önceden ithalat);

 

a) İthalatın yapıldığı gümrük idaresince;

İthal eşyasının niteliğine göre;

- İthal eşyasından numune alınması,

- Numune alınması mümkün olmayan eşyanın, tanınmasına yarayacak özelliklerini ve gerek görülmesi halinde fotoğraflarını içeren bir tutanakla tespitinin yapılması,

- Ekspertiz raporu düzenlettirilmesi,

- Laboratuar tahlili yaptırılması,

Suretiyle, ayniyet tespit usullerinden birinin belirlenerek gerekli tespit işlemlerinin yapılması,

-Yapılan ayniyet tespitine ilişkin 2 nüsha olarak hazırlanan Tespit Tutanağının bir örneğinin ihracatın yapıldığı gümrük idaresine ibraz edilmek üzere yükümlüsüne verilmesi, diğer nüshanın ise ithalat gümrük idaresince muhafaza edilmesi,

Gerekmektedir.

b) İhracatın yapıldığı gümrük idaresince;

İhracat gümrük idaresince de ithal eşyasının ihracı yapılan işlem görmüş ürün bünyesinde kullanıldığının yukarıda belirtilen usullerden birine göre belirlenmesi ve yükümlüsünce ibraz edilen Tespit Tutanağında yer alan bilgiler ile uyumlu olup olmadığının kontrolü yapılır.

...

Devam Edecek

09.06.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.666 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.