Enes Yavuz
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
Bilim Uzmanı
Bilirkişi
yyavuzenes@hotmail.com

Esnaf ve Sanatkârlar Kredi ve Kefalet Kooperatiflerinde Çalışma Bölgeleri ve Kuruluş Şartları

18 Nisan 2025 tarihli ve 32874 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Kooperatiflerin Kuruluş ve Ana sözleşme Değişiklik İşlemleri ile Kurucu Ortak Sayıları ve Çalışma Bölgelerinin Belirlenmesi Hakkında Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ” ile esnaf ve sanatkarlar kredi ve kefalet kooperatiflerinin kuruluş şartları ile çalışma bölgelerine ilişkin önemli yapısal değişiklikler yürürlüğe girmiştir. Söz konusu düzenleme; çalışma bölgesinin il bazında yeniden tanımlanması, kooperatif merkez değişikliğine getirilen sınırlama ve kuruluş şartlarının netleştirilmesi bakımından uygulamada hukuki ve idari açıdan önemli sonuçlar doğurabilecek hükümler içermektedir. Bu çerçevede, kooperatiflerin hem mevcut statülerini korumaları hem de genişleyen çalışma bölgelerinde hukuki bir riskle karşılaşmamaları adına atılması gereken adımlar büyük önem arz etmektedir. Biz de bu sürece katkı sunabilmek adına, yeni kuralları ve uygulama aşamalarını aşağıda kısaca özetlemeye çalıştık.

1. Çalışma Bölgesinin İl Bazında Yeniden Tanımlanması

Tebliğin 10. maddesinde yapılan değişiklik ile her il, tüm ilçeleriyle birlikte tek bir çalışma bölgesi olarak belirlenmiştir. Böylece önceki dönemde uygulamada esas alınan ilçe bazlı yapı yerine, her ilin tüm ilçeleriyle birlikte tek bir çalışma bölgesi olarak kabul edildiği il bütününü kapsayan yeni bir sistem benimsenmiştir.

Bu değişiklik, aynı il sınırları içerisindeki ilçeler arasında çalışma bölgesine ilişkin uygulama farklılıklarını azaltarak, il sınırları esas alınmak suretiyle il genelini kapsayacak şekilde daha açık biçimde belirlenmesini sağlamaktadır. Böylece çalışma bölgesi kavramı coğrafi olarak genişlemiş kabaca il sınırları içindeki tüm ilçeler tek bir çalışma bölgesi kabul edilmiştir.

2. Mevcut Kooperatifler Açısından Uygulama Süreci, Bakanlık İzni ve Anasözleşme Zorunluluğu

Tebliğ ile getirilen il bazlı çalışma bölgesi sistemi, mevcut kooperatifler açısından çalışma bölgelerinin kendiliğinden ve doğrudan tüm il sınırlarına genişlediği anlamına gelmemektedir. TESKOMB Genelgesinde belirlenen usul ve esaslar kapsamında, çalışma bölgesini tüm il sınırlarını kapsayacak şekilde değiştirerek hayata geçirmek isteyen mevcut kooperatiflerin:

-Kooperatifçilik Genel Müdürlüğünün internet sitesinde yayımlanan Ana sözleşme değişiklik başvurusunda istenilecek gerekli bilgi, belge ve dilekçe örneklerini incelemeleri,

-Yönetim kurulunca yeni düzenlemeye uygun ana sözleşme değişikliğine ilişkin karar alınarak T.C. Ticaret Bakanlığı’ndan gerekli izinleri alması,

-Ana sözleşme değişikliği izin işlemi tamamlandıktan sonra, izin verilen değişikliklerin kooperatiflerin yapılacak ilk genel kurulunda görüşülmesi,

-Genel kurulca kabul edilen değişikliklerin Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS) üzerinden girişleri yapılarak ticaret sicili müdürlüğünde tescil ettirilmesi ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan ettirilmesi gerekmektedir.

Dolayısıyla çalışma bölgesini tüm il sınırlarını kapsayacak şekilde hayata geçirmek isteyen kooperatifler, T.C. Ticaret Bakanlığı’ndan izin aldıktan sonra konuyla ilgili ana sözleşme değişikliklerini yapacakları ilk genel kurullarından geçirerek tescil ve ilan ile uygulamaya koyabilecektir. Özellikle ana sözleşmesinde çalışma bölgesi daha dar tanımlanmış kooperatifler açısından, fiili uygulamaya geçmeden önce hukuki altyapının tamamlanması zorunludur.

3. Kooperatif Merkezinin Değiştirilmesine İlişkin 200 Esnaf Şartı

Yeni düzenleme ile kooperatif merkez değişikliğine de açık bir sınırlama getirilmiştir. Buna göre, kooperatif merkezinin bulunduğu ilçedeki esnaf ve sanatkar sayısı 200’ün altına düşmedikçe merkez değişikliği yapılamayacaktır. Bu hüküm, merkez değişikliğinde objektif bir kriter oluşturarak keyfi uygulamaların önüne geçmektedir.

4. Yeni Kurulacak Kooperatifler İçin Kuruluş Şartları

Tebliğ ile esnaf ve sanatkarlar kredi ve kefalet kooperatiflerinin kuruluşuna ilişkin sayısal eşikler de korunarak açık biçimde yeniden düzenlenmiştir. Bu çerçevede Büyükşehir belediyesi bulunan illerde en az 3.000 esnaf veya sanatkar, büyükşehir belediyesi bulunmayan illerde ise en az 2.000 esnaf veya sanatkar tarafından kooperatif kurulabilecektir.

Bu düzenleme, yeni kurulacak kooperatifler açısından asgari kuruluş kapasitesini belirlemekte ve böylece kooperatiflerin daha güçlü bir yapıyla kurulması ve faaliyetlerini bölgesel ölçekte sürdürülebilir biçimde yürütebilmesi açısından önem taşımaktadır.

5. Hukuki ve Kurumsal Değerlendirme

18 Nisan 2025 tarihli Tebliğ değişikliği yalnızca çalışma bölgesine ilişkin coğrafi bir düzenleme değildir. Çünkü çalışma bölgesi, kooperatifin faaliyet kapsamını ve coğrafi yetki alanını doğrudan etkileyen temel bir unsur olup, uygulamada tebliğ hükümleri ile birlikte anasözleşme, genel kurul, bakanlık izni ve tescil süreçlerinin tek tek değil, bağlantılı süreçler halinde değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu nedenle özellikle mevcut kooperatifler bakımından:

• Çalışma bölgesi genişlemeden önce hukuki altyapı tamamlanmalı,
• Genel kurul kararları mevzuata uygun hazırlanmalı,
• Tescil ve ilan süreçleri sonuçlanmadan fiili uygulamaya geçilmemelidir.

Bu süreçlerin ayrıca 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nun ana sözleşme değişikliği, genel kurul ve tescile ilişkin hükümleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiği göz ardı edilmemelidir.

Sonuç

18 Nisan 2025 tarihli Tebliğ değişikliği ile esnaf ve sanatkârlar kredi ve kefalet kooperatiflerinin çalışma bölgeleri il bazında yeniden tanımlanmış, merkez değişikliğine ilişkin sınırlar daha net hale getirilmiş, kuruluş şartları ise açık biçimde yeniden belirlenmiştir.

Ancak özellikle mevcut kooperatifler açısından bu değişiklik, çalışma bölgesinin kendiliğinden tüm il sınırlarına genişlemesi anlamına gelmemektedir. Asıl belirleyici nokta, Tebliğ hükümlerinin TESKOMB Genelgesinde belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde, ana sözleşme uyumu, Bakanlık izni, genel kurul kararı ile tescil süreçleri tamamlanarak doğru şekilde hayata geçirilmesidir.

Sonuç olarak kooperatifler bu yeni dönemde yalnızca coğrafi sınırların değişmesiyle karşı karşıya kalmamış, aynı zamanda yeni bir sorumluluk alanına girmişlerdir. Artık hukuki süreçlerin ve uygulamaya dair tüm hazırlıkların koordineli ve dikkatli bir biçimde planlanması gerekmektedir. Bu nedenle kooperatif yönetimleri, çalışma bölgesine dair değişiklikleri yalnızca bir Tebliğ düzenlemesi olarak görmemelidir. Sürecin 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu, ana sözleşme hükümleri ve idari izin aşamalarıyla bir bütün olarak ele alınması, uygulamada dikkat edilmesi gereken en temel husustur.

Kaynaklar

1. T.C. Resmî Gazete, 18.04.2025, Sayı: 32874.
2. TESKOMB, 22.04.2025 tarihli, MUGM-047/0518 sayılı, 2025/08 Sayılı Genelge.
3. 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu.

07.05.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.666 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.