Ali Özyıldızlı
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
Bilim Uzmanı
aliozyildizli23@gmail.com

Nakdi Sermaye Artışından Kaynaklı Faiz İndirimi Hesaplamasında Pasif Nitelikli Gelirin Tespiti ve Örnek Uygulama

1.Mevzuat

04.03.2016 tarihli ve 29643 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan, 1 seri no’lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği’nde 04.03.2016 tarihli ve 29643 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan mezkur tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair 9 Seri no’lu Tebliğ’in “10.6. Sermaye artırımında indirim” bölümü eklenmiştir. Nakdi sermaye artışından kaynaklı faiz indiriminin hesaplanmasına ilişkin usul ve esaslar, bu Tebliğ ile 05.08.2016 tarihli ve 29792 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 10 seri no’lu değişiklik Tebliği’nde açıklanmıştır.

5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10/1-ı maddesi, finans, bankacılık ve sigortacılık sektörlerinde faaliyet gösteren kurumlar ile kamu iktisadi teşebbüsleri hariç olmak üzere sermaye şirketlerinin, 01.07.2015 tarihinden itibaren ticaret siciline tescil edilmiş olan ödenmiş veya çıkarılmış sermaye tutarlarındaki nakdi sermaye artışları ile yeni kurulan sermaye şirketlerinde ödenmiş sermayenin nakit olarak karşılanan kısmı üzerinden; TCMB tarafından indirimden yararlanılan yıl için en son açıklanan, bankalarca açılan TL cinsinden ticari kredilere uygulanan ağırlıklı yıllık ortalama faiz oranı esas alınarak hesaplanan tutarın %50’si, kurumlar vergisi beyannamesinde ayrıca gösterilmek şartıyla kurum kazancından indirilebilmektedir. Hesaplamada kullanılan formül şöyledir;

İndirim tutarı = Nakdi sermaye artışı × Ticari krediler faiz oranı × İndirim oranı × Süre

Bu itibarla, söz konusu indirimden yararlanılabilmesi için sermaye artışının nakit olarak gerçekleştirilmiş olması gerekmektedir. Nakdi nitelik taşımayan sermaye artışları indirim uygulamasının kapsamı dışındadır.

Nitekim aynı Tebliğ’in “10.6.1. İndirimin kapsamı” bölümünde, aşağıdaki sermaye artışlarının indirim hesaplamasında dikkate alınmayacağı belirtilmiştir:

• Sermaye şirketlerine nakit dışındaki varlıkların devrinden kaynaklanan sermaye artışları,
• Birleşme, devir ve bölünme işlemlerine taraf olunmasından kaynaklanan sermaye artışları,
• Bilançoda yer alan öz sermaye kalemlerinin sermayeye eklenmesinden kaynaklanan sermaye artışları,
• Ortaklar veya Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 12’nci maddesi kapsamında ortaklarla ilişkili kişiler tarafından kredi kullanılması ya da borç alınması suretiyle gerçekleştirilen sermaye artışları,
• Şirkete nakdi sermaye dışında hisse senedi, tahvil veya bono gibi kıymetlerin konulması suretiyle gerçekleştirilen sermaye artışları,
• Bilanço içi kalemlerin birbirine mahsubu suretiyle gerçekleştirilen sermaye artışları.

2. Nakdi Sermaye Artışından Kaynaklı Faiz İndirimi Hesaplamasında Oran Tespiti

Kurumlar Vergisi Kanununun 10/1-ı dördüncü paragrafı ile Bakanlar Kuruluna verilen yetki 26/6/2015 tarihli ve 2015/7910 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile kullanılmıştır. Anılan Bakanlar Kurulu Kararında genel indirim oranı %50 olarak belirlenmiş olup durumlarına göre sermaye şirketleri bu orana aşağıdaki oranları eklemek suretiyle indirim uygulamasından yararlanabileceklerdir

• Payları borsada işlem gören halka açık sermaye şirketlerinde indirim oranı, indirimden yararlanılan yılın son günü itibarıyla, Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş. nezdinde borsada işlem görebilir nitelikte pay olarak izlenen payların nominal tutarının ticaret siciline tescil edilmiş olan ödenmiş veya çıkarılmış sermayeye oranı;
• %50 ve daha az olan şirketler için 25 puan,
• %50’nin üzerinde olan şirketler için ise 50 puan,

ilave edilmek suretiyle uygulanacaktır.

• Nakdi olarak artırılan sermayenin, yatırım teşvik belgeli üretim ve sanayi tesisleri ile bu tesislere ait makine ve teçhizat yatırımlarında ve/veya bu tesislerin inşasına tahsis edilen arsa ve arazi yatırımlarında kullanılması durumunda, yatırım teşvik belgesinde yer alan sabit yatırım tutarı ile sınırlı olmak üzere 25 puan ilave edilmek suretiyle söz konusu indirim uygulanacaktır.

Diğer yandan, 2015/7910 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının birinci maddesinin üçüncü fıkrasında indirim uygulamasında dikkate alınmak üzere farklı indirim oranları belirlenmiştir.

• Gelirlerinin %25 veya fazlası şirket faaliyeti ile orantılı sermaye, organizasyon ve personel istihdamı suretiyle yürütülen ticarî, ziraî veya serbest meslek faaliyeti dışındaki faiz, kâr payı, kira, lisans ücreti, menkul kıymet satış geliri gibi pasif nitelikli gelirlerden oluşan sermaye şirketleri için indirim oranı %0 olarak uygulanacaktır.
• Aktif toplamının %50 veya daha fazlası bağlı menkul kıymetler, bağlı ortaklıklar ve iştirak paylarından oluşan sermaye şirketleri için indirilebilecek tutarın hesaplanmasında indirim oranı %0 olarak uygulanacaktır.
• Artırılan nakdi sermayenin başka şirketlere sermaye olarak konulan veya kredi olarak kullandırılan kısmına tekabül eden tutarla sınırlı olmak üzere indirilebilecek tutarın hesaplanmasında indirim oranı %0 olarak uygulanacaktır.
• Arsa ve arazi yatırımı yapan sermaye şirketlerinde arsa ve arazi yatırımına tekabül eden tutarla sınırlı olmak üzere indirilebilecek tutarın hesaplanmasında indirim oranı %0 olarak uygulanacaktır.
• 9/3/2015 tarihinden Kurumlar Vergisi Kanununun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinin yürürlüğe girdiği 1/7/2015 tarihine kadar olan dönemde, sermaye azaltımına gidilmiş olması halinde, azaltılan sermaye tutarına tekabül eden miktarla sınırlı olmak üzere indirilebilecek tutarın hesaplanmasında indirim oranı %0 olarak uygulanacaktır.

3. Pasif Nitelikli Gelirin Önemi

Pasif nitelikli gelir; şirket faaliyeti ile orantılı sermaye, organizasyon ve personel istihdamı suretiyle yürütülen ticari, zirai veya serbest meslek faaliyetleri dışındaki faiz, kâr payı, kira, lisans ücreti ve menkul kıymet satış geliri gibi unsurlardan oluşmaktadır.

Nakdi sermaye artışı faiz indirimi müessesesinde, şirketler gelirlerinin %25 veya fazlasının bu tür pasif nitelikli gelirlerden oluşması halinde, makalemizin Nakdi Sermaye Artışından Kaynaklı Faiz İndirimi Hesaplamasında Oran Tespiti başlığında da detaylandırıldığı üzere, indirim oranı %0 olarak uygulanmaktadır.

04.01.2017 tarih ve 62030549-125[10-2016/223]-2757 sayılı özelgede kira gelirleri ve 09.05.2023 tarihli ve E-38418978-125[10-2022/12]-199185 sayılı özelgede otoyol projesi için satın alınan demir malzemenin bir kısmının hurda olarak satılmasından elde edilen kazanç pasif nitelikli gelir olarak kabul edilmiştir.

Bizler de bu noktada, gelir tablosu kalemleri içerisinde 64-Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Karlar kalemini pasif nitelikli gelir olarak ele alacağız. Pek tabii bu noktada 64-Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Karlar kalemini irdeleyerek işlem tesis edilmesi gerektiği tabidir.

Bu minvalde, özellikle “kambiyo karlarının” pasif nitelikli gelir kabul edilip edilmeyeceği uygulamada en önemli ihtilaflı konulardan biridir. Konuya ilişkin makaledeki temel görüşüm, her durumda bu kapsamda değerlendirilmemesi gerektiği yönündedir. Şirketlerin bilançolarında yer alan dövizli varlıkların değerlendirilmesinden kaynaklanan kur farkı gelirleri pasif nitelikli kabul edilirken; ticari faaliyetler neticesinde ortaya çıkan (alıcılar, satıcılar veya ticari işlemlerden kaynaklanan) kur farkı gelirlerinin pasif nitelikli gelir olarak değerlendirilmemesi gerektiği kanaatindeyim. Dolayısıyla, nakdi sermaye artışı indiriminden yararlanılırken pasif gelir oranının %25’e ulaşıp ulaşmadığı kontrol edilirken kur farkı gelirlerinin kaynağı detaylı şekilde analiz edilerek buna göre yön verilmelidir.

4.Kur Farkı Gelirlerinin Pasif Nitelikli Gelir Durumunun İrdelenmesi

Sermaye şirketlerinin finansman yapılarını özkaynak açısından güçlendirmek maksadıyla 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10/1-ı maddesiyle getirilen nakdi sermaye artışından kaynaklı faiz indirimi müessesesinde, şirketlerin pasif nitelikli gelir oranının %25’in altında kalması şartı aranmaktadır. Ancak mevzuatta pasif nitelikli gelirler örneklenirken yer verilen esnek ifadeler, ticari işlemlerden kaynaklanan kur farkı gelirlerinin 2015/7910 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararına müteallik olarak idarenin tamamının pasif nitelikli gelir olarak kabul edilmesi gibi bir yaklaşımla pasif nitelikli gelir sayılmasının yerinde olmadığı kanaatindeyim. Bu noktada, mutlak suretle tek düzen hesap planı açısından kur farklarının ayrı kırılımlarda takip edilmesi de suretiyle firmaların pasif nitelikli gelirlerini netleştirme yöntemiyle daha doğru tespit edebileceğini düşünüyorum. Şu kadar ki, nakit varlıklarının ve ticari işlemlerinden doğan kalemlerin kur değerlemesinden kaynaklı kambiyo karlarının dağılımı kırılım bazında detaylandırılıp, kesin hatlarla ayrılarak doğru tespiti bu noktada önem arz etmektedir.

Bu nedenle de, ticari süreçlerin yürütülmesi esnasında ortaya çıkan kur farkı gelirleri esasen firmanın ana faaliyetinin ayrılmaz bir parçası olduğundan pasif gelir olarak değerlendirilmesinin doğru bir yaklaşım olmadığını düşünüyorum.

5.Nakdi Sermaye Artışından Kaynaklı Faiz İndirimi Hesaplamasında Pasif Nitelikli Gelirin Tespiti ve Örnek Uygulaması

Aşağıda ÖZYILDIZLI A.Ş.’ne ait 30.06.2026 tarihli gelir tablosu yer almaktadır. Firma 16.080.000,00-TL tutarında nakdi sermaye artışı gerçekleştirmiş olup, ilgili tescil işlemlerini yerine getirmiştir. Diğer yandan, ÖZYILDIZLI A.Ş.’nin gelir tablosunda yer alan Brüt Satışları 2.022.657.323,16-TL, Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Karları 1.103.863.996,38-TL ve Olağandışı Gelir ve Karları 12.414.910,86-TL’dır.

ÖZYILDIZLI A.Ş. 30.06.2026 TARİHLİ GELİR TABLOSU	2026/2
A-BRÜT SATIŞLAR	2.022.657.323,16
1.Yurtiçi Satışlar	1.681.900.215,71
2.Yurtdışı Satışlar	306.649.232,09
3.Diğer Gelirler	34.107.875,36
B-SATIŞ İNDİRİMLERİ (-)	63.906.480,74
1-Satıştan İadeler	7.408.448,12
2-Satış İskontoları	54.688.024,22
3-Diğer İndirimler	1.810.008,40
C-NET SATIŞLAR	1.958.750.842,42
D-SATIŞLARIN MALİYETİ (-)	1.657.894.497,23
1-Satılan Mamül Maliyeti	1.655.447.710,24
2-Satılan Ticari Mallar Maliyeti	2.446.786,99
BRÜT SATIŞ KÂRI VEYA ZARARI	300.856.345,19
E-FAALİYET GİDERLERİ (-)	188.896.167,03
1-Araştırma ve Geliştirme Giderleri	21.489.952,28
2-Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri	81.336.139,04
3-Genel Yönetim Giderleri	86.070.075,71
FAALİYET KÂRI VEYA ZARARI	111.960.178,16
F-DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KARLAR	1.103.863.996,38
1-İştiraklerden Temettü Gelirleri	0,00
2-Bağlı Ortaklıklardan Temettü Gelirleri	68.497.125,50
3-Faiz Gelirleri	174.953.270,08
4-Komisyon Gelirleri	0,00
5-Konusu Kalmayan Karşılıklar	0,00
6-Menkul Kıymet Satış Karları	0,00
7-Kambiyo Karları	480.979.552,27
8-Reeskont Faiz Gelirleri	589.681.914,16
9-Enflasyon Düzeltme Karları	0,00
10-Diğer Olağan Gelir ve Karlar	54.202.134,37
G-DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-)	703.037.013,01
1-Komisyon Giderleri	365.313,21
4-Kambiyo Zararları	81.919.355,19
5-Reeskont Faiz Giderleri	555.891.198,37
7-Diğer Olağan Gider ve Zararlar	64.861.146,24
H-FİNANSMAN GİDERLERİ (-)	72.581.766,12
1-Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri	26.912.551,47
2-Uzun Vadeli Borçlanma Giderleri	45.669.214,65
OLAĞAN KÂR VEYA ZARAR	440.205.395,41
I-OLAĞANDIŞI GELİR VE KARLAR	12.414.910,86
1-Önceki Dönem Gelir ve Karları	0,00
2-Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar	12.414.910,86
J-OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-)	18.288.883,27
3-Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar	18.288.883,27
DÖNEM KÂRI VEYA ZARARI	698.781.423,00
K-DÖNEM KARI, VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI
DÖNEM NET KÂRI VEYA ZARARI	698.781.423,00

*Firmanın 602-Diğer Gelirler hesabının içerisinde herhangi bir Kira Gelirinin ve Hurda Satış Gelirlerinin bulunmadığı varsayılmıştır.

Açıklama	Tutar
Pasif Nitelikli Gelir (A)	1.103.863.996,38
Brüt Satışları (X)	2.022.657.323,16
Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Karları (Y)	1.103.863.996,38
Olağandışı Gelir ve Karları (Z)	12.414.910,86
Tüm Gelir Kalemlerinin Toplamı (Q=X+Y+Z)	3.138.936.230,40
Pasif Gelirlerin Tüm Gelir Kalemleri İçerisindeki Oranı (A/Q)	35,17%

Tabloda da yer aldığı üzere, firmanın pasif nitelikli gelir oranı %35,17 düzeyindedir. Bu tabloya göre firma 16.080.000,00-TL tutarındaki nakdi sermaye artışından dolayı 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10/1-ı maddesine müstenit nakdi sermaye artışından kaynaklı faiz indirimi müessesesinden faydalanamayacaktır.

Ancak gelir tablosunda 64-Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Karları kırılımında yer alan 646-Kambiyo Karları hesabı detaylı şekilde irdelenmeli ve bu durum daha net bir şekilde ortaya konulmalıdır.

Diğer yandan firmanın dönem içerisinde kur değerleme çalışmalarına ilişkin detay aşağıda yer alan tablodaki gibidir;

Hesap Adı	646-Kambiyo Karı
100 Kasa Hesabına İlişkin Kambiyo Karı	56.578.976,25
101 Alınan Çekler Hesabına İlişkin Kambiyo Karı (a)	48.548.725,08
103 Verilen Çekler Hesabına İlişkin Kambiyo Karı (b)	11.942.748,17
102 Bankalar Hesabına İlişkin Kambiyo Karı	77.728.190,16
120 Alıcılar Hesabına İlişkin Kambiyo Karı (c)	49.490.338,88
320 Satıcılar Hesabına İlişkin Kambiyo Karı (d)	61.980.756,41
300 KV Banka Kredi Hesabına İlişkin Kambiyo Karı (e)	83.128.909,37
400 UV Banka Kredi Hesabına İlişkin Kambiyo Karı (f)	91.580.907,95
TOPLAM	480.979.552,27

Yukarıdaki tabloda yer alan verilerden de görüleceği üzere, (56.578.976,25+77.728.190,16=) 134.307.166,41-TL’lik kısmı Kasa ve Banka hesabının kur değerlemesinden kaynaklanmaktadır. (a+b+c+d+e+f=) 346.672.385,86-TL’lik kısmının ise Çeklerinin, Alıcı ve Satıcılar Hesabının ve Banka Kredilerinin kur değerlemesinden oluşmaktadır. Bu verilerden hareketle, ÖZYILDIZLI A.Ş.’nin kambiyo karlarının (346.672.385,86/480.979.552,27=) %72,08 gibi büyük çoğunluğu ticari faaliyetlerinden kaynaklanıyor olsa da (134.307.166,41/480.979.552,27=) %27,92 gibi bir oranlık kısmı da varlıklarının kur değerlemesinden gelmektedir. Bu noktada görüşüm şudur; sermaye şirketlerinin esas faaliyet alanları çerçevesinde gerçekleşen döviz bazlı veya dövize endeksli kıymetlerin değerleme işlemlerinden elde edilen kur farkı gelirlerinin, pasif gelir kapsamında değerlendirilmemelidir. Mükelleflerin bilançolarında yer alan nakit ve nakit benzeri varlıkların değerlenmesi neticesinde teşekkül eden kur farkı gelirlerinin mahiyeti itibarıyla pasif nitelikli gelir olarak nitelendirilmesi gerekmektedir. Nitekim nakdi sermaye artırımı indirim uygulamasında, dönem sonları itibarıyla pasif gelir unsurlarının ayrıştırılması, nakit kaynaklı kur farkı gelirlerinin saptanması ve pasif niteliği haiz olan bu tutarların %25'lik kısıtlamaya esas tutara eklenmesi yaklaşımı benimsenmelidir. Bu nedenle pasif gelirlerin tüm gelir kalemleri içerisindeki oranının tespiti aşağıdaki gibi olmalıdır;

Açıklama	Tutar
Pasif Nitelikli Gelir (A)	1.103.863.996,38
Ticari İşlemlerden Kaynaklı Kambiyo Karları (B)	346.672.385,86
Dikkate Alınması Gereken Pasif Nitelikli Gelir (C=A-B)	757.191.610,52
Brüt Satışları (X)	2.022.657.323,16
Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Karları (Y)	1.103.863.996,38
Olağandışı Gelir ve Karları (Z)	12.414.910,86
Tüm Gelir Kalemlerinin Toplamı (Q=X+Y+Z)	3.138.936.230,40
Pasif Gelirlerin Tüm Gelir Kalemleri İçerisindeki Oranı (C/Q)	24,12%

Yukarıdaki tablodan da görüleceği üzere, ÖZYILDIZLI A.Ş.’nin ticari işlemlerinden kaynaklanan kambiyo karlarını pasif nitelikli gelir hesabında dikkate almazsak firma 1 seri no’lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliğ’inin 10.6.4.2.1. numaralı maddesinde yer alan pasif nitelikli gelir oranı %25’in altında kaldığından firmanın nakdi sermaye artışından kaynaklı faiz indiriminden faydalanması hususunda herhangi bir beis bulunmamaktadır.

6.Sonuç

1 seri no’lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliğ’inin 10.6.4.2.1. numaralı maddesinde yer alan %25 sınırı uygulanmasında, şirketlerin elde ettiği kur farkı gelirlerinin tamamının maktu bir yaklaşımla pasif nitelikli gelir olarak değerlendirilmesinin ticari icaplara ve vergi tekniğine uymadığı kanaatindeyim. Makalemizde de detaylandırıldığı üzere; firmanın ana faaliyet konusunun ifası esnasında ortaya çıkan ticari alacak, borç, çek ve kredi değerlemelerinden doğan kambiyo karlarının ticari kazancın asli unsuru olarak kabul edilmesi; yalnızca nakit ve nakit benzeri varlıkların kur değerlemesinden kaynaklanan gelirlerin pasif gelir hesabında dikkate alınması gerektiğini düşünüyorum.

Nitekim ÖZYILDIZLI A.Ş. örneğinde de açıkça görüleceği üzere; ticari işlemlerden kaynaklanan kur farkı gelirleri ayrıştırılmadan yapılan muhafazakar bir hesaplamada pasif gelir oranı %30,87 olarak gerçekleşmekte ve şirket indirim müessesesinden faydalanma noktasında mezkur müessesesinin dışında kalmaktadır. Buna karşın, alt kırılımlar esas alınarak yapılan netleştirme neticesinde gerçek pasif nitelikli gelir oranının %24,12 seviyesinde kaldığı hesaplanmakta, böylece mükellefin nakdi sermaye artışından kaynaklı faiz indirimi müessesesinden yararlanması önündeki engeller ortadan kalkmaktadır. Bu doğrultuda, mükelleflerin alt hesap düzeyinde kayıt intikallerini hassasiyetle tesis etmeleri ve idarenin de ticari hayatın gerçekleriyle bağdaşan ayrıştırma bazlı değerlendirmeleri esas alması, muhtemel vergi ihtilaflarının önüne geçilmesi ve müessesenin ihdas amacına ulaşması bakımından büyük önem taşımaktadır.

20.10.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Telif Uyarısı: Bu makalenin en fazla %20'si, kaynak gösterilip aktif link verilerek paylaşılabilir. Aksi takdirde yasal işlem başlatılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.250 TL  Ayrıntılar için tıklayın.