Arif Temir
İş ve Sosyal Güvenlik Uzmanı
ariftemir1@gmail.com

Toplu İşçi Çıkarmanın Cezası Çok Ağır

I- GİRİŞ

Her ülkede olduğu gibi ülkemizde de çeşitli nedenlerden dolayı işçi çıkartılması söz konusu olabilmektedir(1) . İş sözleşmelerinin feshi, belirli bir dönem içinde ve belirli bir sayı ya da oranın üzerinde olduğu zaman, ayrı bir anlam kazanmakta ve fesih 4857 sayılı İş Kanunu’nun 29. maddesinde “Toplu İşçi Çıkarma” başlığı altında açıklanan düzenlemeler çerçevesinde yapılmaktadır(2).

4857 sayılı İş Kanunu, toplu işçi çıkarılmasını belirli usullere bağlamıştır. İşçilerin topluca işten çıkarılmaları için belirli bir süre önceden yazı ile işyeri sendika temsilcilerine ve çalışma ve iş kurumu il müdürlüğüne bilgi verilmesi gerekiyor.  Bilgi verilmemesi veya süresinde bilgi verilmemesi halinde idari para cezası uygulanıyor(3).

Bu yazımızda; 4857 sayılı İş Kanununun 29.maddesi kapsamında toplu işçi çıkarılma uygulamasına ilişkin usul ve esaslarını açıklamaya çalışacağız. 

II- TOPLU İŞÇİ ÇIKARMANIN USUL VE ESASLARI                                                                                 

A- TOPLU İŞÇİ ÇIKARMA KAPSAMINDA DEĞERLENDİRİLEN DURUMLAR

A

Toplu işçi çıkarmanın söz konusu olabilmesi için bir işyerinde en az 20 işçinin çalışmış olması gerekmektedir. Bu nedenle 19 ve daha az sayıda işçi istihdam eden işyerleri için toplu işçi çıkarılması hükümleri uygulanmayacaktır( 4 ).

İşyerinde 19 işçi çalıştıran bir işveren bütün işçileri işten çıkarmış olsa da bu uygulama toplu işçi çıkarma sayılmamaktadır(5).

4857 sayılı Yasa’nın 29. maddesine göre, işyerinde çalışan işçi sayısı;

a- 20 ile 100 işçi arasında ise, en az 10 işçinin,

b- 101 ile 300 işçi arasında ise, en az yüzde on oranında işçinin,

c- 301 ve daha fazla ise, en az 30 işçinin

işine 17. madde uyarınca ve bir aylık süre içinde aynı tarihte veya farklı tarihlerde son verilmesi toplu işçi çıkarma sayılır. Bizim görüşümüze göre bir aylık süreyi takvim ayı olarak algılamamak gerekir. Bir aylık süre son işçi çıkarma tarihinden itibaren geriye doğru bir ay gidilerek hesaplanan zaman dilimidir(6).

Örnek 1: (A) işyerinde toplam 35 işçi çalışıyorsa ve bu işyerinde de 15.09.2015 tarihinde 7 işçi, 13.10.2015 tarihinde de 4 işçinin iş sözleşmesi 4857 sayılı Yasa’nın 17. maddesine göre fesh ediliyorsa burada işçi çıkarmalar bir ay içerisinde gerçekleştiği için toplu işçi çıkarma hükümleri uygulanır(7).

Toplu işçi çıkarmada aynı işçi sayısı hesabında aynı işverene ait bütün işyerleri dikkate alınmaz. Toplu işçi çıkarmalar işyeri bazında dikkate alınır.

4857 sayılı Yasa 20 ve üzerinde işçi çalıştıran işyerlerinde toplu işçi çıkarmayı belirli sayı ve orana bağlamıştır.

İşveren yukarıda belirtilen toplu işçi çıkarılmasına ilişkin hükümleri 4857 sayılı Yasa’nın 18, 19, 20 ve 21. madde hükümlerinin uygulanmasını engellemek amacıyla kullanamaz; aksi halde işçi bu maddelere göre dava açabilir.

B- TOPLU İŞÇİ ÇIKARMANIN NEDENLERİ

İşveren; ekonomik, teknolojik, yapısal ve benzeri işletme, işyeri veya işin gerekleri sebebiyle toplu olarak işçi çıkarabilecektir. Bize göre bu tür işçi çıkarmaları işletme içi ve dışı olmak üzere iki kategoride değerlendirmek gerekmektedir.

İşletme içi nedenler; işyerinin küçültülmesi, yeni teknolojilerin kullanılması vb. hususlardır.

 İşletme dışı nedenler; ülkede yaşanan ekonomik kriz, satış olanaklarının azalması, enerji ve hammadde sıkıntısı vb. hususlardır.

C- TOPLU İŞÇİ ÇIKARILMASINDA DİKKATE ALINMAYACAK İŞÇİLER   

Aşağıda belirtilen işçiler toplu işçi çıkarmadaki sayıya dahil edilmezler. Bunlar 4857 sayılı Kanunun

• 10. maddesinde yer alan nitelikleri yönünden en çok 30 işgünü süren süreksiz işlerde istihdam edilen işçiler,
• 15. maddesine göre deneme süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçilerin deneme süresi içerisinde iş sözleşmelerinin fesh edilmesi suretiyle işten çıkarılanlar,
• 25. madde gereğince işverenin derhal fesih hakkını kullanarak işten çıkarılan işçiler,
• 29. maddesinde mevsim ve kampanya işlerinde çalışan işçilerin işten çıkarılmaları hakkında, işten çıkarma bu işlerin niteliğine bağlı olarak yapılıyorsa bu nitelikteki işçiler,

Hakkında toplu işçi çıkarmaya ilişkin hükümler uygulanmaz(8).

D- TOPLU İŞÇİ ÇIKARMADA BİLDİRİM YAPILACAK YERLER

İşveren; ekonomik, teknolojik, yapısal ve benzeri işletme, işyeri veya işin gerekleri sonucu toplu işçi çıkarmak istediğinde, bunu en az otuz gün önceden bir yazı ile,

- İşyeri sendika temsilcilerine, 

- Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne

bildirir.

4857 sayılı Kanun toplu işçi çıkartılması ile ilgili bildirimlerin yazılı yapılmasını öngörmüştür. Yapılacak olan bildirimlerde;

• İşçi çıkarmanın sebepleri,
• Bundan etkilenecek işçi sayısı ve grupları, 
• İşe son verme işlemlerinin hangi zaman diliminde gerçekleşeceğine ilişkin bilgilerin bulunması gerekmektedir.

E- İŞÇİLERE YAPILAN FESİH BİLDİRİMLERİ NE ZAMAN HÜKÜM DOĞURUR?

Fesih bildirimleri, işverenin toplu işçi çıkarma isteğini işyerinin bağlı olduğu çalışma ve iş kurumu müdürlüğüne bildirmesinden otuz gün sonra hüküm doğurur. Bildirimlerin ilgili kurumlara (varsa sendika temsilcilerine) posta yolu ile gönderilmesi durumunda Yasa’da açık bir hüküm bulunmamakla beraber bize göre evrakın postaya verildiği tarih değil ilgili kurumun kaydına girdiği tarih geçerli olacaktır.

İşyerinin bütünüyle kapatılarak kesin ve devamlı suretle faaliyete son verilmesi halinde, işveren sadece durumu en az otuz gün önceden işyerinin bağlı olduğu Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne bildirmek ve işyerinde ilan etmekle yükümlüdür. İşyerinin kesin ve devamlı surette faaliyetine son vermesi durumunda işyeri sendika temsilcilerine bildirimde bulunulmaz.

F- İŞVEREN İLE İŞYERİ SENDİKA TEMSİLCİLERİ ARASINDA GÖRÜŞME

Bildirimden sonra işyeri sendika temsilcileri ile işveren arasında yapılacak görüşmelerde, toplu işçi çıkarmanın önlenmesi ya da çıkarılacak işçi sayısının azaltılması yahut çıkarmanın işçiler açısından olumsuz etkilerinin en aza indirilmesi konuları ele alınır. Görüşmelerin sonunda, toplantının yapıldığını gösteren bir belge düzenlenir (4857/29. md). İşveren ile işyeri sendika temsilcilerinin ne kadar süre içerisinde toplantıyı sonuçlandıracaklarına ilişkin Yasa’da bir süre öngörülmemiştir. Bildirimler 30 gün sonra hüküm ifade edeceğinden işveren ile işyeri sendika temsilcileri arasındaki görüşmelerin bu süre içerisinde tamamlanması gerekir. Aksi halde ilgili kurumlara işten çıkarılacağı bildirilen işçilerin iş sözleşmeleri fesh edilmiş olacak, dolayısı ile toplantıdan beklenen amaç gerçekleşmemiş olacaktır. Bu durumda da toplantı sadece şekli olarak yapılan bir görüşmeden öte sonuç doğurmayacaktır(9).

G- TOPLU İŞÇİ ÇIKARMALARDA İŞVERENİN İŞÇİLERE KARŞI YÜKÜMLÜLÜKLERİ

İşveren toplu işçi çıkarmanın kesinleşmesinden itibaren altı ay içinde aynı nitelikteki iş için yeniden işçi almak istediği takdirde nitelikleri uygun olanları tercihen işe çağırır.

İşveren, toplu işçi çıkarmalarda işçilere çalışma sürelerine uygun olarak ihbar öneli vermek veya ihbar tazminatı ödemek bunun yanında kıdem tazminatı da ödemek zorundadır.

H- MEVZUATA AYKIRI OLARAK TOPLU İŞÇİ ÇIKARMANIN İDARİ PARA CEZASI

4857 sayılı İş Kanunu’nun 29. maddesinde belirtilen hükümlere aykırı olarak işçi çıkaran işveren veya vekili hakkında aynı Kanun’un 100. maddesi gereğince her işçi için 2026 yılında 9.943 TL idari para cezası uygulanmaktadır. Bu ceza her yıl yeniden değerleme oranında artıyor.

Örnek 2: 2026 yılında toplu işçi çıkarma kapsamında 40 işçinin mevzuata aykırı olarak işten çıkarılıp ilgili Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne süresi içerisinde bildirimde bulunulmazsa 40 x 9.943 = 397.720 lira idari para cezası uygulanır.

KAYNAKÇA

1-Resul Kurt, Toplu İşçi Çıkarana Ceza Var, Star Gazetesi 07 Eylül 2017.

2-Şahin Türk, Toplu İşçi Çıkarma,Yaklaşım  Dergisi, Mart 2009, Sayı: 195.  

3-Arif Temir, Toplu İşçi Çıkarmanın Usulüne Uyulmamasının Ağır Cezası Var, Yaklaşım Dergisi, Kasım 2016, Sayı: 287.

4-Arif Temir, A.k

5- Arif Temir, 4857 Sayılı İş  Yasası’na Göre Toplu İşçi Çıkarma, Yaklaşım, Aralık 2003, Sayı: 132

6- Arif Temir, agm

7- Arif Temir, Toplu İşçi Çıkarmanın Usulüne Uyulmamasının Ağır Cezası Var, agm.

8-  Arif Temir, 4857 Sayılı İş  Yasası’na Göre Toplu İşçi Çıkarma, agm.

9- Arif Temir, Toplu İşçi Çıkarmanın Usulüne Uyulmamasının Ağır Cezası Var, agm.

27.07.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.666 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.