Çağlar Karnıyarık
Vergi Dairesi Müdür Yardımcısı
ckarniyarik@gmail.com

Adat Faizinde KDV

Ülkemizde şirketlerin ortakları evet şirketin sahibidir ancak şirketin ayrı bir tüzel kişiliğinin olduğu hususu genellikle göz ardı edilmektedir. Şirketin parası ortağın, ortağın parası da şirketin parası olarak kabul edilir. Ancak vergi hukukunda durum hiçte öyle değildir şirketten ortağa verilen borçların bir finansman hizmeti niteliğinde olup olmadığı bu yönüyle hesaplanan adat faizinin KDV’ye tabi olup olmadığı ele alınacak, Gelir İdaresi Başkanlığının konu hakkında görüşüne ve Vergi yargısının örnek kararlarına yer verilecektir.

3065 sayılı Katma Değer Vergisi (KDV) Kanununun;

- (1/1) maddesinde, Türkiye'de ticari, sınai, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetlerin KDV ye tabi olduğu,

- (4) maddesinde, Hizmet, teslim ve teslim sayılan haller ile mal ithalatı dışında kalan işlemlerdir.

Bu işlemler; bir şeyi yapmak, işlemek, meydana getirmek, imal etmek, onarmak, temizlemek, muhafaza etmek, hazırlamak değerlendirmek, kiralamak, bir şeyi yapmamayı taahhüt etmek gibi, şekillerde gerçekleşebilir.

- (5) maddesinde, Vergiye tabi bir hizmetten, işletme sahibinin, işletme personelinin veya diğer şahısların karşılıksız yararlandırılması hizmet sayılır.

- (10) uncu maddesinde, mal teslimi ve hizmet ifası hallerinde, malın teslimi veya hizmetin yapılması sonucu KDV açısından vergiyi doğuran olayın gerçekleşeceği,

- (24/c) maddesinde, vade farkı, fiyat farkı, kur farkı, faiz, prim gibi çeşitli gelirler ile servis ve benzer adlar altında sağlanan her türlü menfaat, hizmet ve değerlerin KDV matrahına dahil olduğu,

- (27/1) maddesinde, bedeli bulunmayan veya bilinmeyen işlemler ile bedelin mal, menfaat, hizmet gibi paradan başka değerler olması halinde matrahın işlemin mahiyetine göre emsal bedeli veya emsal ücreti olduğu,

- (30/d) maddesinde, Gelir ve Kurumlar Vergisi Kanunlarına göre kazancın tespitinde indirimi kabul edilmeyen giderler dolayısıyla ödenen KDV'nin indirim konusu yapılamayacağı, 5520 sayılı Kanunun 13 üncü maddesine göre transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü olarak dağıtılan kazançlar ile Gelir Vergisi Kanununun 41 inci maddesinin birinci fıkrasının (5) numaralı bendine göre işletme aleyhine oluşan farklara ilişkin ithalde veya sorumlu sıfatıyla ödenen KDV ile yurt içindeki işlemlerde mal teslimi veya hizmet ifasında bulunan mükellefler tarafından ilgili vergilendirme döneminde beyan edilerek ödenen KDV'nin ise indirilebileceği

hüküm altına alınmıştır.

6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu'nun ikinci kısmının "Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi" başlıklı birinci bölümünün "Mevzu, vergiyi doğuran olay" başlıklı 28. maddesinin üçüncü fıkrası şu şekildedir:

" 90 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye göre ikraz işleriyle uğraşanlarla ikinci fıkrada belirtilen muamele ve hizmetlerden herhangi birini esas iştigal konusu olarak yapanlar bu Kanunun uygulanmasında banker sayılırlar. Bir şahsın münhasıran altın alım ve satımı ile uğraşması banker sayılmasını gerektirmez."

6802 sayılı Kanun'un 28. maddesinin üçüncü fıkrasına göre ödünç para verme faaliyetinde bulunanların ödünç para verme işlemlerinin banka ve sigorta muameleleri vergisine tabi olduğu, iştigal konusu ''bankerlik'' olmayanların ticari icaplar gereği yaptıkları borç para verme işlemlerinin ise ''finansman hizmeti'' kapsamında katma değer vergisine tabi olduğu görülmektedir.

Sermaye şirketlerinin ortaklarına veya ortakları dışındaki kişi ya da firmalara borç para verme işleminin ''finansman hizmeti'' niteliğinde olduğu ve bu hizmette katma değer vergisi matrahını, sözü edilen işlemin karşılığı olarak tahakkuk ettirilen veya ettirilmesi gereken faiz tutarının oluşturacağı, borç para kullandırma işleminin faizsiz veya emsaline göre düşük faiz karşılığı yapılması durumunda ise adatlandırma işlemi sonucu bulunacak tutarın matrah olarak kabul edileceği açıktır.

Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından verilen özelgelerde; ortaklardan veya ilişkili kişilerden olan alacaklar için emsallere uygun faiz uygulanması (Adat) yapılması, hesaplanan adat faizlerinin tahakkuk esasına göre kurum kazancına dahil edilmesi ve bu faizler üzerinden genel oranda KDV hesaplanarak fatura düzenlenmesi gerektiği belirtilmektedir.

Gelir İdaresi Başkanlığı Adat faizinin KDV'ye tabi tutulması gerektiği konusunda çok net. Temel dayanak ise ortağa verilen borç para, bir finansman hizmeti olarak kabul edildiğinden KDV’ye tabi olup hesaplanan adat faizi üzerinden KDV hesaplanması gerekmektedir. 

Ancak Yargı kararlarına bakıldığında kesin bir hüküm kurulması çok zor.

Danıştay Dokuzuncu Dairesi ve Danıştay Üçüncü Dairesi ve hatta Dairelerin kendi içerisinde dahi farklı kararlar olduğu görülmekte.

"adat hesaplanacak bir finansman ilişkisi gerçekten var mı?"

Vergi Usul Kanunun 3. Maddesi gereğince Vergilendirmede vergiyi doğuran olayın gerçek mahiyeti esastır. İşlemin muhasebede hangi hesaba kaydedildiği, tek başına hukuki ve ekonomik ilişkinin niteliğini belirlemez. Muhasebe kaydı işlemi gösterir. Hukuki değerlendirme ise işlemin gerçek niteliğini ortaya koyar.

Bize göre İşlemin gerçek mahiyetinin tespiti önem arz etmektedir ki bu paranın fiilen ortaklar tarafından kişisel menfaatleri için kullanıldığının somut delillerle ortaya konulması gerekmektedir.

Bu konuda Danıştay ve Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu'nun konuya ilişkin kararları mevcuttur

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu 26.04.2024 tarih ve 2022/1108             Esas, 2024/386 Karar sayılı Kararıyla

… hesaplanan faiz geliri yönünden ortakların şirkete verdiği ve kanunen de örtülü sermaye olarak kabul edilmeyen borç miktarı ve buna bağlı hesaplanacak faiz gideri yönünden mahsup işlemi yapılmaksızın bulunan kurumlar vergisi matrahı üzerinden re'sen salınan vergi ziyaı cezalı kurumlar vergisi tarhiyatında hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle davanın kabulüne karar veren Danıştay Dördüncü Dairesinin 10/10/2017 tarih ve E:2013/5567, K:2017/6724 sayılı kararını onaylamıştır.

Kararda; "131 Ortaklardan Alacaklar" hesabında izlenen tutarları çoğunlukla ortakların kişisel harcamaları nedeniyle değil, şirket işleri nedeniyle kullanılıp kullanılmadığının araştırılması gerektiğini vurgulanmıştır.

Ankara Bölge İdare Mahkemesi 2. Vergi Dava Dairesinin 03/06/2026 tarih 2026/5 Esas ve 2026/1580 sayılı kararında;

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun 15/2/2023 tarih ve E.2021/499, K:2023/94 sayılı kararında yer alan; örtülü sermaye üzerinden kur farkı hariç , faiz vb ödemeler veya hesaplanan tutarların, gerek borç alan ve gerekse borç veren nezdinde örtülü sermaye şartlarının gerçekleştiği hesap döneminin son günü itibarıyla "dağıtılmış kar payı "sayılması gerektiği, Kurumlar Vergisi Kanununda açıkça belirtilen kar payı dağıtımının, Katma Değer Vergisi Kanununda sayılan türde bir teslim veya hizmet olarak nitelendirilemeyeceği hususuna yer verilmiştir hükmü esas alınarak; ortaklardan alacaklar hesabında yer alan para hareketlerinin adatlandırılması suretiyle hesaplanan faiz gelirinin, Katma Değer Vergisi Kanununun 1. Maddesinde katma değer vergisinin konusuna giren bir unsur olarak sayılmayacağı yönünde açıklamalar yaparak vergi ziyaı cezalı katma değer vergisi tarhiyatlarının kaldırılmasına…”  karar vermiştir.

Sonuç olarak Ortakların şirket işlerinin yürütülmesi amacıyla veya diğer sebeplerle, kişisel nedenlerle her zaman şirketten borç para almaları mümkündür. Ancak alınan borç için hesaplanan faiz tutarı üzerinden ayrıca KDV hesaplanması şart mıdır? Sorusuna karşımıza çıkmaktadır.

Bu noktada Gelir İdaresi Başkanlığınca Ortağa verilen borç para, bir finansman hizmeti olarak kabul edildiğinden adat faizi KDV’ye tabi olup adat faizi üzerinden KDV hesaplanması gerekmektedir. Aksi durumda cezalı tarhiyatla karşılaşılacağı unutulmamalıdır.

10.09.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Telif Uyarısı: Bu makalenin en fazla %20'si, kaynak gösterilip aktif link verilerek paylaşılabilir. Aksi takdirde yasal işlem başlatılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.250 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.