BASINDAN YAZILAR
Maliye’den şüpheli alacağa ciddi takip şartı! - MuhasebeTR

Maliye’den şüpheli alacağa ciddi takip şartı!

Şu an iş dünyasının en önemli sorunlarından birisi de, tahsil edilemeyen alacaklar! Maalesef içinde bulunduğumuz ekonomik şartlardan kaynaklı olarak alacaklı işletmeler alacaklarını vadesinde tahsil edemiyor, borçlu işletmeler ise borçlarını vadesinde ödeyemiyor. Bunun başlıca nedenleri ise, düşen iş hacmi ve finansmana erişimde yaşanan ciddi sıkıntı!

Alacakların vadesinde tahsil edilememesinin üstüne bir de tahsil edilemeyen tutarların vergisinin ödenmesi durumu ile karşı karşıya kalınması ise ayrı bir sorun!

İşte, burada şüpheli alacak müessesesi karşımıza çıkıyor.

Şüpheli alacak müessesesi tam olarak ne?

Şüpheli alacak müessesesi; işletmelerin henüz tahsil edemedikleri ve tahsili riskli hale gelen alacakları için pasifte karşılık ayrılmak suretiyle gider yazılmasına izin veren ve bu şekilde söz konusu alacaklar için peşin vergi ödenmesini engelleyen önemli bir düzenleme!

 

 

Alacaklarını tahsil edemeyen işletmeler açısından vergi avantajı sağlayan önemli bir müessese!

Ayrıca, bu müessese, sadece tahsili riskli hale gelen alacaklar için peşin vergi ödenmesini engellemiyor, ayrıca, mali tabloların daha gerçekçi görünmesini sağlıyor.

İlgili yasal düzenleme nasıl?

Şüpheli alacak müessesesi, Vergi Usul Kanunu’nda düzenlenmiş bulunuyor (VUK. Mad. 323).

İlgili düzenleme aynen şu şekilde:

“Madde 323 Şüpheli Alacaklar

Ticari ve zirai kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi ile ilgili olmak şartıyla;

1) Dava veya icra safhasında bulunan alacaklar;

2) Yapılan protestoya veya yazı ile bir defadan fazla istenilmesine rağmen borçlu tarafından ödenmemiş bulunan ve 3.000 (588 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği ile 1.1.2026'dan itibaren 25.000 TL) Türk lirasını aşmayan alacaklar

şüpheli alacak sayılır.

Yukarıda yazılı şüpheli alacaklar için değerleme gününün tasarruf değerine göre pasifte karşılık ayrılabilir. Bu karşılığın hangi alacaklara ait olduğu karşılık hesabında gösterilir. Teminatlı alacaklarda bu karşılık teminattan geri kalan miktara inhisar eder. Şüpheli alacakların sonradan tahsil edilen miktarları tahsil edildikleri dönemde kar-zarar hesabına intikal ettirilir.

İşletme hesabı esasında defter tutan mükellefler, yukarıdaki fıkralar kapsamında tespit edilen şüpheli alacaklarını defterlerinin gider kısmına ve bunlardan sonradan tahsil edilen miktarları ise tahsil edildikleri dönemde defterlerinin gelir kısmına, hangi alacaklara ait olduğunu gösterecek şekilde, kaydederler.”

Bu düzenlemeye göre, belirli şartları taşıyan ve tahsili şüpheli hale gelmiş alacaklar, pasifte karşılık ayrılmak suretiyle, dönem kazancından gider (karşılık gideri) olarak düşülebiliyor. Bu şekilde tahsil edilemeyen alacaklar için peşinen vergi ödenmemiş oluyor, vergi ödemesi tahsilata bağlı olarak ileriki bir tarihe erteleniyor. Karşılık ayrılan alacaklar ilerleyen yıllarda tahsil edildiği takdirde, o yıl gelir (kazanç) kaydedilerek vergisi ödeniyor. Böylece vergi yükü, alacağın fiilen tahsil edildiği döneme ertelenmiş oluyor. 

Şüpheli alacak karşılığı ayırmanın şartları neler?

Tabi her türlü alacak şüpheli alacak kapsamına girmiyor ve karşılık ayrılmak suretiyle gider yazılamıyor! Bunun da belli şartları ve prosedürü var.

Bir alacağın şüpheli alacak olarak değerlendirilebilmesi için;

- Alacağın ticari ve zirai kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesiyle ilgili olması,

- Bilanço esasına veya işletme hesabına göre defter tutulması,

- Alacağın teminatsız olması,

- Alacağın Tahsilinin Şüpheli Hale Gelmiş Olması (Alacağın dava veya icra safhasında olması veya dava ve icra takibine değmeyecek derecede küçük olması

gerekiyor.

Alacağın dava veya icra safhasında olmasından kastedilen husus ne?

İlgili yasal düzenlemeye göre, tahsili şüpheli hale gelen alacakla ilgili karşılık ayrılabilmesi için, alacağın tahsili için mahkemede dava açılması veya icra takibine başlanılması gerekiyor.

Dava ve icra takibine değmeyecek derecede küçük alacaklarda durum ne?

İlgili yasal düzenlemeye göre, yapılan protesto veya yazı ile bir defadan fazla istenilmesine rağmen borçlu tarafından ödenmeyen 2026 yılı için 25.000 TL’yi aşmayan alacaklar için, dava açılmasına ve icra takibine ihtiyaç duyulmaksızın şüpheli alacak karşılığı ayrılabiliyor. Yani, belirlenen tutarı (2026 yılı için 25.000 TL) aşmayan alacaklar için borçluya protesto çekilerek veya yazı ile bir defadan fazla istenerek şüpheli alacak karşılığı ayırmak mümkün bulunuyor.

KDV için de karşılık ayrılabiliyor!

KDV, ekonomik faaliyetlerin doğal bir sonucu olarak ortaya çıkan ve işletmenin alışları sırasında ödediği, işletme alacaklarının bir unsurunu teşkil eden ve doğrudan doğruya mal (veya hizmet) tesliminden (veya ifasından) kaynaklanan bir alacak niteliğinde. Dolayısıyla, aranılan diğer şartların mevcut olması, alacağın ilgili dönemin kayıtlarına girmesi ve KDV beyannamelerinde beyan edilmesi şartıyla, şüpheli hale gelen alacaklara ilişkin KDV için de karşılık ayrılması mümkün bulunuyor (334 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği).

Sadece dava veya icra takibi için dilekçe verilmesi yeterli mi?

Bir alacağın şüpheli alacak kapsamında değerlendirilebilmesi için, dava veya icra safhasına intikal etmesi temel şart! Ancak, dava için sadece şekli bir müracaatın yapılması (dilekçenin verilmesi) veya icra müdürlüğüne takibe ilişkin dilekçenin verilmesi, karşılık ayırmak için yeterli mi?

Maliye: Dava ve icra takibi için dilekçe verilmesi yeterli değil, ciddi takip de şart!

Maliye’ye göre, tahsili şüpheli hale gelen alacağın tahsili için mahkemeye dava veya icra merciine takip dilekçesinin verilmiş olması, alacağın dava veya icra safhasına intikal ettiğini gösterir ancak, şekli bir başvuru alacağın şüpheli sayılması için yeterli değil! Bir alacağın dava veya icra safhasında olduğunun kabulü için, mahkemeye dava veya icra merciine takip için dilekçe verilmiş olması ve gerek mahkemeye gerek icra merciine yapılan başvuruların ciddiyetle takip edilmesi ve izlenmesi gerekiyor. Yani, şeklen dava yoluna veya icra takibine gidilmesi ve olayın bu aşamada bırakılması yeterli değil, gerekli kanuni çabaların da gösterilmiş olması gerekiyor (GİB. Ankara Defterdarlığı’nın 01.07.2021 tarihli ve 27575268-105[323-2019-579]-204293, 25.09.2020 tarihli ve 38418978-125[6-2019/36-İ]-E.246985, İstanbul Defterdarlığı’nın 29/04/2016 tarihli ve 11395140-105[323-2015/VUK-1-19556]-48699 sayılı özelgeleri).

Peki, Danıştay bu konuda ne diyor?

Danıştay, icra takibinin ciddi olmadığı gerekçesiyle yapılan bir tarhiyata karşı açılan bir davada, alacakların tahsiline imkan olup olmadığı hakkında icra dosyası esasında herhangi bir inceleme yapılmaksızın eksik inceleme ve varsayıma dayanılarak tarhiyat yapılamayacağı görüşünde.

Söz konusu kararın özeti şu şekilde:

“Davacı şirketin şüpheli ticari alacaklar hesabında bulunan alacaklar için yapılan icra takiplerine ilişkin dosyaların takipsizlikle kapatıldığı, işlemden kaldırılan dosyaların tekrar işleme konulması için dilekçe verilmediği dolayısıyla icra takibinin ciddi olmadığı gerekçesiyle davalı idarece şüpheli ticari alacaklar karşılığı kurum kazancına dahil edilmiş ise de, söz konusu alacakların tahsiline imkan olup olmadığı hakkında icra dosyası esasında herhangi bir inceleme yapılmaksızın eksik inceleme ve varsayıma dayanılarak yapılan tarhiyatta hukuka uygunluk bulunmamaktadır.” (Danıştay 3. Dairesi’nin 18.06.2026 tarihli ve E.2024/1029, K.2026/3167 sayılı Kararı).

İncelenmesinden de fark edileceği üzere, Danıştay, Maliye’den bir ölçüde ayrışıyor, icra takibi başlatılan alacağın tahsil olanağı kalmaması nedeniyle dosyanın takipsizlikle kapatılması ve işlemden kaldırılması olayında, alacağın gerçekten tahsil imkanının olup olmadığına bakılması gerektiği, peşinen icra takibinin ciddi olmadığı yönünde bir hüküm ve kanaate varılamayacağını belirtiyor.

Sonuç olarak;

Şüpheli alacak müessesesi, tahsili şüpheli hale gelen alacaklar için peşin vergi ödenmesini engelleyen, vergi yükünü alacağın fiilen tahsil edildiği döneme kadar erteleyen önemli bir düzenleme. Bu ise, içinde bulunduğumuz bu ortamda, alacaklarını vadesinde tahsil edemeyen ve tahsili şüpheli hale gelen işletmeler için can kurtarıcı bir uygulama.

Ancak, işletmelerin bu uygulamadan yararlanırken bazı hususlara dikkat etmeleri gerekiyor. Bunlardan en önemli olanı ise, tahsili şüpheli hale gelen alacağın tahsili için mahkeme veya icra merciine başvurulması ve bu başvuruların ciddiyetle takip edilmesi! Şeklen dava yoluna başvurulması veya icra takibine gidilmesi ve/veya olayın bu aşamada bırakılması karşılık ayrılması ve gider yazılması için yeterli değil!

Dimyat’a pirince giderken evdeki bulgurdan olmayın!

Aman dikkat!

(Kaynak: YMM Abdullah Tolu / www.ekonomim.com | 17.11.2026)


>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.250 TL  Ayrıntılar için tıklayın.

GÜNDEM