Sigortalı İşe Giriş Bildiriminde Özellik Arzeden Üç Durum (Sigorta Müfettişi Murat GÖKTAŞ)

506 sayılı Sosyal Sigortalar Yasası’nın özellikle işveren uygulamaları boyutunda sıkça soru ve tereddüt yaratan usul işlemleri ile karşılaşılmaktadır. Bunlardan birisi de sigortalı işe giriş işlemleri ile ilgili özellikli durumlardır. İşverenlerin işe başlattıkları veya başlatacakları sigortalıları hangi sürede ve ne şekilde Kurum’a bildirecekleri 506 sayılı Sosyal Sigortalar Yasası’nın değişik 9. maddesinde açığa kavuşturulmuştur. Bununla birlikte, ilk defa işyeri bildirgesi verilen işyeri dosyasından alt işverenin bildirimde bulunması durumunda işe girişlerin hangi sürede yapılacağı, Pazar ve Pazartesi günü işe başlayan sigortalıların bildiriminin hangi sürede yapılacağı, işyerinin başka ildeki veya aynı ilde birden fazla sigorta müdürlüğü bulunan illerde başka sigorta müdürlüğü yetki alanına giren bir adrese taşınması durumunda yeniden sigortalı işe giriş bildirimi gerekip gerekmediği ve süresi hususları özellik arz eden ve açıklığa kavuşturulmayı bekleyen üç konu başlığı durumundadır.

A- YENİ AÇILAN İŞYERİ DOSYASINDAN ALT İŞVERENİN BİLDİRİMDE BULUNMASI DURUMUNDA İŞE GİRİŞLERİN HANGİ SÜREDE YAPILACAĞI

İşverenlerin ilk defa işyeri bildirgesi verilen işyerlerinde yani ilk defa sigortalı çalıştırılmaya başlanılan işyerlerinde ilk işe başlatılan sigortalıları (işyeri bildirgesinde “sigortalı sayısının” sorulduğu kısımda belirtilen sayıdaki sigortalılar) işe başlatıldıkları tarihten itibaren en geç bir ay içinde örneği Kurumca hazırlanacak işe giriş bildirgesiyle doğrudan Kurum ünitesine bildirme veya taahhütlü, iadeli taahhütlü posta ya da Acele Posta Servisi (APS) aracılığı ile işe giriş bildirgelerini Kurum’a gönderme yükümlülüğü bulunmaktadır (1).

Asıl işverenin işyeri bildirgesinde işe başlatılacağını belirttiği sigortalıların bir kısmını kendisi bildirip bu sayıdan geriye kalan sigortalıları da asıl işverenden iş alan aracının (alt işverenin) bildirmeyi öngörmesi durumunda, alt işverenin getirdiği sigortalılar için bu bir aylık bildirim süresinin aynen geçerli olup olmadığı tereddütlü konulardandır. Asıl işverenin işyeri bildirgesinde işe başlatılacağını belirttiği sigortalıların bir kısmını kendisi bildirip bu sayıdan geriye kalan sigortalıları da asıl işverenden iş alan aracının (alt işverenin) bildirmeyi öngörmesi durumunda, alt işverenin getirdiği sigortalıların işe başladıkları tarihten başlamak üzere bir ay içinde sigortalı işe giriş bildirgesi ile Kurum’un ilgili ünitesine bildirmesi gerekmektedir. Ancak asıl işverenin işyeri bildirgesinde işe başlatılacağını belirttiği sayıdaki sigortalıların tamamının bildirilmiş olması durumunda artık alt işveren tarafından çalıştırılacak sigortalıların işe giriş bildirgesi verme süresi, sigortalı çalıştırılmaya başlanılan tarihten bir gün öncesi olacaktır. Bu halde aracı tarafından işe alınacak sigortalıların da çalıştırılmaya başlanılacak tarihten bir gün önce sigortalı işe giriş bildirgesi ile Kurum’un ilgili ünitesine bildirmesi gerekecektir.

B- PAZAR VE PAZERTESİ GÜNÜ İŞE BAŞLAYAN SİGORTALILARIN BİLDİRİM SÜRESİNİN NASIL BELİRLENECEĞİ

506 sayılı Sosyal Sigortalar Yasası’nın 9. maddesinde 25.08.1999 tarih ve 4447 sayılı Yasa ile yapılan ve 08.09.1999 tarihinde yürürlüğe giren değişiklik sonucunda işverenlere çalıştıracakları kimseleri en geç işe başlatmadan önce örneği Kurum tarafından hazırlanacak işe giriş bildirgesiyle doğrudan Kurum ünitesine bildirme veya normal, taahhütlü, iadeli taahhütlü posta ya da Acele Posta Servisi (APS) aracılığı ile gönderme yükümlülüğü getirilmiştir.

Sigortalı işe giriş bildirgesinin Kurum’a verilme süresinin son gününün resmi tatile rastlaması durumunda, bildirge verme süresi tatili izleyen ilk iş günü sona ermiş sayılmaktadır. Bu nedenle Pazar ve Pazartesi günleri işe başlayan sigortalının işe giriş bildirgesinin Pazartesi günü itibariyle Kurum’a verilmesi mümkün bulunmaktadır (2).

Pazar veya Pazartesi günleri işe başlatılan sigortalıların daha önceden sigorta sicil numaralarının olması durumunda işe giriş bildirgeleri Internet ortamında da Kurum’a verilebildiğinden, internet ortamında da tatil söz konusu olmadığından artık Pazar ve Pazartesi günü işe girilip girilmediğinin önemi kalmadığı düşünülebilir. Ancak, sigortalı tekrar işe giriş bildirgelerinin internet ortamında alınması, işverenlerin isteğine bırakıldığından, (3) Pazar ve Pazartesi günleri işe başlayan sigortalının işe giriş bildirgesinin Pazartesi günü itibariyle Kurum’a verilmesi halen mümkün bulunmaktadır.

C- İŞYERİNİN BAŞKA İLE VEYA AYNI İL İÇİNDE BAŞKA SİGORTA MÜDÜRLÜĞÜ YETKİ ALANINA GİREN ADRESE TAŞINMASI DURUMUNDA SİGORTALI İŞE GİRİŞ İŞLEMLERİ

506 sayılı Yasa’nın 8. maddesinde değişiklik yapan 4958 sayılı Yasa’nın yürürlüğe girdiği 06.08.2003 tarihinden itibaren işyerinin, başka bir ile veya aynı il sınırları içinde fakat başka bir sigorta müdürlüğünün yetki alanına girecek bir adrese nakline karar verilmesi durumunda öncelikle en geç işyerinin yeni adrese fiilen nakledildiği gün yeni adresi çevresine alan sigorta müdürlüğüne işyeri bildirgesi verilmesi, işyerinin eski adresini çevresine alan sigorta müdürlüğüne ise nakil tarihinden başlanarak bir aylık süre içinde nakil konusunda yazılı bildirge verilme yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu yükümlülük Sosyal Sigortalar Kurumu Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin (4) 11. maddesinde “işyeri nakli” başlığı altında; “İşyerinin faaliyette bulunduğu adresten; başka bir ildeki veya aynı ilde diğer bir ünitenin görev alanına giren adrese nakil edilmesi halinde, işverence işyerinin nakil edildiği yerin çevresine alan Üniteye en geç nakil tarihinde yeniden İşyeri Bildirgesi verilir. Boşaltılan işyeri ise bir ay içinde yazılı olarak ilgili üniteye bildirilir.” şeklinde düzenlenmiştir.

Bir işyerinin faaliyette bulunduğu ilden başka bir ile taşınması (nakli) ya da mevcut adresinden ayrılarak aynı il içinde fakat başka bir sigorta müdürlüğünün görev alanına giren bir adrese taşınması halinde, eski adresteki işyeri ile yeni adrese taşınan işyeri aynı işverene ait olmakla ve de sigortalıların iş akdi sona ermemesine rağmen her sigortalı için yeni adreste açılan işyeri dosyası üzerinden yeniden işe giriş bildirgesi verilmesi zorunludur. Bu zorunluluğun nedeni, yeni adrese taşınan işyeri için yeni bir işyeri sicil numarası verilmiş olması ve sigortalı tescil işleminin işyeri sicil numarası baz alınarak yapılabilmesidir. Öte yandan, naklen ve hizmet akdi ilişkisi sona ermeden aynı işverenin Kurum’un aynı ya da başka sigorta il/sigorta müdürlüğünce tescil edilmiş diğer işyerinde çalışan sigortalıların yeni adresteki işyeri sicil numarası üzerinden yeniden işe giriş bildirgeleri internet üzerinden de verilebilmektedir.

Ancak, bir işyerinin faaliyette bulunduğu ilden başka bir ile taşınması (nakli) ya da mevcut adresinden ayrılarak aynı il içinde fakat başka bir sigorta müdürlüğünün görev alanına giren bir adrese taşınması durumunda, mevcut sigortalıların 506 sayılı Yasa’nın 9. maddesine uygun biçimde zaten sigortalı işe giriş bildirgesi verilerek tescil işlemi yapılmış olduğundan, ayrıca sigortalıların iş akdi kesintiye uğramaksızın yeni adresteki işyerinde işe devem ettiklerinden, işverenin bu sigortalılara ait işe giriş bildirgesini yasal sürede vermemesi nedeniyle idari para cezası uygulanamayacaktır (5).

01.01.2007 tarihinde yürürlüğe girecek olan 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Yasası (6) ile işyerinin aynı il sınırları içinde Kurum’un diğer bir ünitesinin görev alanına giren bir adrese nakledilmesi hali ile işyerinin başka bir ildeki adrese nakledilmesi hali birbirinden ayrı konular olarak öngörülmüştür. İşyerinin başka bir ildeki adrese nakledilmesi durumunda, yeni adrese taşınan işyeri için yeniden işyeri (dolayısıyla da sigortalı) tescil yükümlülüğü getirilmiştir. Bu durum mevcut Yasal düzenleme ve uygulamaya da paraleldir. Diğer taraftan işyerinin aynı il sınırları içinde Kurum’un diğer bir ünitesinin görev alanına giren bir adrese nakledilmesi halinde, mevcut Yasal düzenleme ve uygulamaya paralel olmayan yeni durum öngörülmüştür. Bu durumda adres değişikliğinin yazı ile bildirilmesi yeterli görülmüş olup yeni işyeri tescili yükümlülüğü getirilmemiştir. Bu düzenleme Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Yasası’nın 11. maddesinde, “İşyerinin faaliyette bulunduğu adresten başka bir ildeki adrese nakledilmesi…halinde, işyerinin nakledildiği….tarihi takip eden on gün içinde…işyeri bildirgesini Kurum’a vermekle yükümlüdür. İşyerinin aynı il sınırları içinde Kurum’un diğer bir ünitesinin görev alanına giren başka bir adrese nakledilmesi halinde, adres değişikliğinin yazı ile bildirilmesi yeterlidir. Bu işlerde çalışan sigortalıların, sigorta hak ve yükümlülükleri devam eder.” biçiminde ifadesini bulmuştur.

Sosyal güvenlik reformu rüzgarı yakalanmışken, emeklilik ve sigortalı haklarının yer aldığı Yasalardan ayrı ve bağımsız bir “Sosyal Sigorta İşveren İşlemleri Usul Yasası” bağlamında bir yasaya hayat verilmesi, özellikle işveren uygulamaları boyutunda sıkça soru ve tereddüt yaratan usul işlemlerini en aza indirecektir. Diğer türlü her yeni Yasal düzenleme, sorunlar ve tereddütler yumağına bir yeni ilmek eklemek gibi olacaktır.

[1] Örneğin; yeni tescil edilecek işyeri için işyeri bildirgesinde on sekiz sigortalının çalıştırılacağı belirtilmişse, işyerinin açılış tarihinde işyerinde çalıştırılmaya başlanan on sekiz sigortalının en geç bir ay içerisinde Kuruma bildirilmesi gerekmektedir. Ancak, işyerinin açıldığı(sigortalı çalışmaya başladığı) günü takip eden günlerde çalıştırılmaya başlanacak sigortalıların, işyerinde çalışmaya başlatılmadan Kuruma bildirilmesi gerekmektedir (Bkz. Bekir GEÇER-Cahit EVCİL, Sosyal Sigorta İşlemleri İşveren Rehberi, Yaklaşım Yayınları, s. 216).

[2] SSK’nın 22.09.1999 tarihli Genel Yazısı.

(3) SSK Yönetim Kurulu’nun 26.05.2005 tarih ve IX/515 sayılı Kararı’ndan hareketle SSK Başkanlığı’nın 12-145 ek sayılı Genelgesi.

(4) Anılan Yönetmelik 16.01.2004 tarih ve 25348 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

(5) Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 02.05.1984 tarihli Kararı’ndan hareketle SSK Tahsisler Dairesi Başkanlığı’nın 18.10.1993 tarih ve 753879 sayılı görüş yazısı, ayrıca SSK’nın 25.03.1998 tarihli ve de 16.06.2001 tarihli Genel Yazıları bu hususu net olarak ortaya koymuştur.

(6) 16.06.2006 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

Not: “E-Yaklaşım Dergisi, Ekim 2006, Sayı: 39” dan iktibas edilmiştir.