Vedat Nair
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
Bağımsız Denetçi
vedatnair@hotmail.com

Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Esasları (Kapsamı, Başvuru Süreci ve Sonuçları)

Uzlaşma, mükelleflerin ikmalen, re’sen ve idarece tarh edilecek ya da edilen vergilere ilişkin kesilecek ya da kesilen vergi ziyaı cezaları ile belirli bir tutarı aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarına karşı yargı yoluna gitmeden vergi idaresi ile anlaşmayı tercih ettiği idari bir çözümdür. Uzlaşma da ifade edilen vergi, 213 sayılı VUK. kapsamına giren ve bakanlık vergi dairelerinin tarha yetkili olduğu vergi, resim ve harçları ve bunlara bağlı fonlardır. Mükellefler uzlaşmada, tarhiyat öncesi veya tarhiyat sonrası uzlaşma haklarından sadece birini kullanabilirler. Burada tarhiyat öncesi uzlaşmanın esaslarını özetlemeye çalışacağız.

Tarhiyat Öncesi Uzlaşma

Vergi incelemeleri neticesinde bulunan matrah veya matrah farkları sonucu hesaplanan vergilere ilişkin olarak kesilecek vergi ziyaı cezaları ile 1.1.2026 tarihinden itibaren 40.000 TL’yi aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları uzlaşmanın kapsama girmektedir. Ancak kaçakçılık fiilleriyle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi halinde kesilecek cezalar ile kaçakçılık fiillerine iştirak edenlere kesilen cezalar uzlaşma kapsamına girmemektedir. İncelemeye tabi tutulan mükelleflerin uzlaşma hakkından yararlanabilmesi için başvuruda bulunması gerekmektedir. Mükellefler bu başvuruyu yasal sürede, son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen sürede yapabilir. Ayrıca uzlaşmaya davet durumunda da davet yazısının tebliğinden itibaren en geç 15 gün içinde uzlaşma yapılabilir. Mükellefler, tarhiyat öncesi veya tarhiyat sonrası uzlaşma haklarından sadece birini kullanabileceğinden uzlaşma görüşmeleri sonucunda uzlaşma gerçekleşmez ise mükellefler tarhiyat sonrası uzlaşma talep edemezler. Fakat uzlaşılamayan cezalara ilişkin olarak vergi dairesince düzenlenen ihbarnameye karşı, kanunun verdiği diğer yasal haklar kullanılabilir. Üzerinde uzlaşma sağlanan veya tutanakla tespit edilen hususlar hakkında dava açılamaz ve hiçbir merciye şikayette bulunulamaz. Uzlaşmanın gerçekleşmiş olduğuna ilişkin düzenlenen uzlaşma tutanağı, cezaların ödeme sürelerinden önce mükellefe tebliğ edilmişse kanuni ödeme sürelerinde, ödeme süreleri kısmen veya tamamen geçtikten sonra mükellefe tebliğ edilmişse uzlaşma tutanağının tebliğ tarihinden itibaren 1 ay içinde ödenmelidir.

Tarhiyat öncesi uzlaşma kapsamındaki cezalar;

• Vergi incelemeleri sonucunda bulunan matrah veya matrah farkları üzerine salınacak vergilere ilişkin olarak kesilecek vergi ziyaı cezaları,
• 1.1.2026 tarihinden itibaren 40.000 Türk lirasını aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları. Uzlaşmaya konu edilebilecek usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarının tespitinde, cezayı gerektiren fiil bazında kesilecek toplam ceza tutarı dikkate alınacaktır. Uzlaşma kapsamına alınan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarının tutarı, her yıl bir önceki yıla ilişkin olarak VUK. mükerrer 298. maddesine göre tespit edilen yeniden değerleme oranında artırılmak suretiyle uygulanır.

Tarhiyat öncesi uzlaşma kapsamı dışında kalan cezalar;

• Vergi Usul Kanununun 359. maddesinde yazılı fiillerle (kaçakçılık fiilleriyle) vergi ziyaına sebebiyet verilmesi halinde kesilecek ceza,
• Bu fiillere (kaçakçılık fiillerine) iştirak edenlere kesilen ceza,
• Vergi incelemesine dayanmaksızın bulunan matrah veya matrah farkları üzerinden tarh edilecek vergilere ilişkin kesilecek vergi ziyaı cezası, usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları,
• 1.1.2026 tarihinden itibaren 40.000 Türk lirasını aşmayan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları.

Tarhiyat öncesi uzlaşmaya mükellef, noterden alınmış vekaletnameye dayanarak mükellefi temsil eden kişiler, tüzel kişiler, küçükler ve kısıtlılarla, tüzel kişiliği olmayan teşekküllerde bunların kanuni temsilcileri, başvuruda bulunabilir. Uzlaşmada mükellefin isteğiyle bağlı olduğu meslek odasından bir temsilci veya 3568 sayılı kanuna tabi meslek odasından bir meslek mensubu yer alabilir. Tarhiyat öncesi uzlaşma talebi, doğrudan vergi incelemesini yapan inceleme elemanlarına veya bu elemanların bağlı bulunduğu ekip veya grup başkanlığına yazılı olarak yapılmalıdır. Ayrıca uzlaşma talebinin inceleme tutanağında yer alması da ilgili merciye yazılı başvuru sayılır. Uzlaşma talebine ilişkin verilecek dilekçeye mükellefin adı, soyadı, ünvanı ve adresi; başvuru vekil tarafından yapılıyorsa vekilin adı, soyadı, vekaletname tarih ve numarası, incelemenin ilgili olduğu vergilendirme dönemi yazılmalı ve vekaletname dilekçeye eklenmelidir. Mükellef ile yapılacak uzlaşmanın günü, yeri ve saati inceleme tutanağına yazılabileceği gibi en az 15 gün önceden mükellefe bildirilmelidir.

Mükellefin herhangi bir zorunluluk sebebiyle toplantıya katılamayacak olması veya komisyonun toplanamaması durumunda uzlaşma başka bir tarihe ertelenebilir böyle bir durumda mükellefe bilgi verilmelidir. Mükelleflerin uzlaşma talebinden vazgeçme hakkı da bulunmaktadır. Vazgeçme talebi uzlaşma gününden önce inceleme raporunu düzenleyen inceleme elemanına veya uzlaşma komisyonuna sekretarya hizmeti veren birime yazılı olarak bildirilmesi halinde tarhiyat öncesi uzlaşma talebinde bulunulmamış sayılacaktır. Uzlaşma davet yazısı mükellefe tebliğ edilemez veya yazıda bildirilen yer ve tarihte uzlaşma davetine uyulmaması durumunda uzlaşma temin edilmemiş sayılır. Uzlaşma davetine uyulmaması durumunda uzlaşmamanın temin edilmemesi tarhiyat sonrası uzlaşma hakkını ortadan kaldıracaktır. Tarhiyat sonrası uzlaşma hakkını kullanmak isteyen mükellef uzlaşma gününden önce tarhiyat öncesi uzlaşma talebinden vazgeçtiğini yazılı olarak beyan etmelidir. Mükellefin, uzlaşma komisyonunun teklifini kabul etmesi halinde uzlaşma gerçekleşmiş sayılır. Uzlaşmanın vaki olması yani gerçekleşmesi halinde 3 nüsha olarak düzenlenen ve imzalanan tutanağın bir örneği mükellef veya vekiline verilir.

Komisyonun teklifinin mükellef tarafından kabul edilmemesi durumunda uzlaşma gerçekleşmez. Bu durumda komisyonun nihai teklifi için bir tutanak düzenlenir komisyon başkan ve üyeleri ile mükellef veya vekili tarafından imzalanır. Mükellef daha sonra komisyonun teklifini kabul edebilir. Mükellef ceza ihbarnamesinin tebliğ tarihinden dava açma süresinin sonuna kadar bu teklifi kabul etme hakkına sahiptir. Komisyonun nihai teklifinin kısmen kabul edilmesi ise söz konusu değildir.

Uzlaşma bazı durumlarda temin edilemeyebilir yani sağlanamayabilir. Mükellefin uzlaşma komisyonunun davetine katılamaması, görüşmelere geldiği halde tutanağı imzalamaması veya ihtirazi kayıtla imzalama talebi halinde uzlaşma sağlanamaz. Bu durum tutanağa geçirilerek bir örneği mükellef veya vekiline tebliğ edilir. Mükellefin uzlaşma toplantısına katılmaması veya tutanağı imzalamak istememesi durumunu belirten tutanak posta ile mükellef ve inceleme elemanına gönderilir. İnceleme elemanı uzlaşmanın temin edilemediğini/sağlanamadığını veya görüşmeler sonucu uzlaşmanın vaki olmadığı/gerçekleşmediği konusunu raporunda belirtmelidir. Raporla birlikte söz konusu tutanak bir yazı ile vergi dairesine gönderilir. Uzlaşma davet yazısının tebliğ edilememesi ya da belirtilen yer ve tarihte uzlaşma davetine uyulmaması durumlarında uzlaşma için başka işlem yapılmaz ve uzlaşma sağlanmamış olur. Böylece tarhiyat sonrası uzlaşma hakkı ortadan kalkar.

Eğer uzlaşma sağlanırsa üzerinde anlaşılan konular hakkında yargı yoluna gidilemeyeceğini de belirtmek gerekir. İdari işlemler hakkında yargı yoluna başvurulabilir fakat iki tarafın anlaşmaya vardığı ve imzaladığı uzlaşma konuları hakkında yargı yoluna gidilemeyecektir. Uzlaşma ile oluşturulan tutanaklar kesindir ve vergi daireleri bu tutanaklar mucibince gerekli işlemlere başlar. Üzerinde anlaşılan ve tutanağa bağlanan konular dava ve şikayet konusu edilemez. Uzlaşmanın sağlanamaması veya gerçekleşmemesi durumunda tarhiyat sonrası uzlaşma talebi olmaz. Ancak uzlaşılamayan cezaların ihbarnamesine karşı diğer yasal haklar kullanılabilir. Uzlaşma tutanağı cezaların ödeme sürelerinden önce mükellefe tebliğ edilirse kanuni ödeme süresinde ödenmelidir. Ödeme süreleri kısmen veya tamamen geçtikten sonra tebliğ yapılmış ise tebliğ tarihinden itibaren 1 ay içinde gerçekleştirilmelidir.

Türkiye’nin akdettiği Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmalarının tümünde karşılıklı anlaşma usulüne ilişkin düzenlemeler yer almaktadır. Bununla alakalı VUK.’unda da karşılıklı anlaşma usulü hakkında düzenlemeler bulunmaktadır. Karşılıklı anlaşma usulü vergi idaresince anlaşma hükümlerinin hatalı işlem ve yorum yapılması veya hükümlerin dikkate alınmaması gibi durumlarda seçilebilecek bir yoldur. Eğer daha önce uzlaşma talebi yapılmışsa, uzlaşma, karşılıklı anlaşma usulünün sonuçlanmasına kadar ertelenebilir. Mükellef anlaşmanın sonucunu beklemeden uzlaşma hakkını kullanmak isteyebilir. Uzlaşmanın gerçekleşmesi durumunda diğer Akit Devlete yönelik düzeltme talebi dışında tekrar karşılıklı anlaşma usulü başvurusunda bulunulamaz. Uzlaşma gerçekleşmez ise mükellef tekrar karşılıklı anlaşma usulüne dönebilir.

Sonuç olarak, vergi incelemelerine bağlı tarhiyat öncesi uzlaşma görüşmelerinin yukarıda ifade edilen esaslara uygun biçimde değerlendirilmesi mükellefin yararına olacaktır. İster gerçekleşsin isterse gerçekleşmesin mükellefin kendisine tanınan haklardan yararlanması uzlaşma esaslarına uymasına bağlıdır. Mükelleflerin söz konusu kurallara uymaları onlara uzlaşmayı kabul etme, kabul etmeme, düzenlenecek ihbarnameye karşı dava açma gibi imkanlar sağlayacaktır. Ayrıca tarhiyat öncesi uzlaşmadan usulüne uygun olarak vazgeçilmesi halinde tarhiyat sonrası uzlaşma talebinde bulunulabilir. Uzlaşma ile vergi uyuşmazlıkları kısa sürede sonuca bağlanır ve kapsama giren cezalarda önemli indirimlerin yapılması sağlanır. Üzerinde anlaşılan hususlar yargıya taşınamayacağından zaman kaybının ve dava maliyetlerinin önüne geçilmiş olur.

24.09.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Telif Uyarısı: Bu makalenin en fazla %20'si, kaynak gösterilip aktif link verilerek paylaşılabilir. Aksi takdirde yasal işlem başlatılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.250 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.