Mehmet Mürsel Saçan
Yeminli Mali Müşavir
E. Vergi Başmüfettişi
mmsmursel@yandex.com

Beyanname Gözetim Programı Kapsamında Neden Riskli Mükellef Olarak Seçildiniz? Nasıl Bir Yol İzlemeli?

Öncelikle şu hususu belirtmekte fayda var. Bilgilendirme yazısı alan mükellefler açısından süreç, gönüllü uyum esasına dayanmaktadır. Beyanname Gözetim Programı kapsamında gönderilen bu yazılar bilgi isteme mahiyetinde değildir. Vergi Denetim Kurulu (VDK), mükelleften zorunlu olarak bir veri veya doküman talep etmemekte sadece riskli olduklarını ve bu konuda hassasiyet göstermelerinin kendi faydalarına olacağını bildirmektedir.

Geçen yıl Yaklaşık 2,9 trilyon TL ticaret hacmine sahip 40 bin mükellef nezdinde ilk defa gerçekleştirilen beyanname gözetim uygulaması, bu yıl 2,1 trilyon TL ticaret hacmine sahip 36 bin mükellef üzerinde tekrar uygulanıyor.

Geçen yıl uygulanan program kapsamında, 18.000 mükellefin gönüllü uyum sergilediği ve toplamda 32 milyar TL matrah artışı ve 6,3 milyar TL zarar azaltımı gerçekleştirdiği açıklandı. Beyanname verme süreci sonrasında yapılan analizler neticesinde ise uyum sağlayan mükellef sayısının 23 bine ulaştığı, uyum sağlamayan bazı mükelleflerin izaha davet uygulamasına davet edildiği veya vergi incelemesine sevk edildiği belirtildi.

2025 hesap dönemini ilgilendiren beyanname gözetim programının kapsamı önemli ölçüde genişletilmiş ve  yaklaşık 3,5 milyon mükellefin banka hesapları, beyanları ve finansal verileri analiz edilmiştir. Bu analizler sonucunda 2,1 trilyon TL ticaret hacmine sahip mükellefler riskli olarak değerlendirilmiş ve 1.785 farklı sektörde faaliyet gösteren işletmeler kapsama alınmıştır. Yeni dönem beyanname gözetim programındaki en önemli değişiklik, mükelleflere gönderilen bilgilendirme yazılarında risk unsurlarının açık ve detaylı şekilde belirtilmesidir. Geçen yıl 2024 hesap dönemi işlemleri için uygulanan programda mükelleflere sadece yüksek riskli olduğu belirtilmişti ancak hangi konularda riskli olduğu belirtilmemişti.

RİSK KRİTERLERİ NASIL BELİRLENİYOR?

Banka ve karlılık analizleri, mali veriler yaklaşık 132 farklı veri başlığıyla modelleniyor. Yani 132 farklı senaryo ışığında risk skorları oluşturuluyor. Bunların bir kısmını aşağıdaki şekilde özetleyebiliriz.

Risk Alanı	Tespit Şekli	Eşik / Göstergeler	Mükellef Aksiyonu
Banka – Beyan Uyumsuzluğu (Mükellefin banka hesaplarına giren para ile beyan ettiği hasılat arasında fark olması durumu)	Banka girişleri ile gelir tablosu karşılaştırılır	%10–15 seviyesindeki farklar dahi risk oluşturabilir	Hasılatın eksiksiz beyan edilmesi, banka kayıtlarının kontrolü
Şahsi Hesap Kullanımı (Şirket faaliyetlerine ait tahsilatların ortak ya da şahsi hesaplar üzerinden yürütülmesi)	Ortak/şahsi hesap hareketleri incelenir	Ticari tahsilatların şahsi hesapta görülmesi	Ticari ve şahsi hesapların ayrılması
Düşük Karlılık (Firmanın sektör ortalamalarına göre olağan dışı düşük kar marjı ile çalışması)	Sektörel karlılık oranları ile kıyaslama yapılır	Sektör ortalamasının belirgin şekilde altında kalma	Maliyet ve fiyatlama analizinin gözden geçirilmesi
Yüksek Nakit Girişi (Banka hesaplarında sürekli ve yüksek tutarlı para girişleri olmasına rağmen bunun faturalara yansımaması)	Banka hareketleri ile ciro bilgileri karşılaştırılır	Süreklilik arz eden açıklanamayan nakit akışı	Tüm tahsilatların faturalandırılması
Lüks Harcama – Gelir Uyumsuzluğu (Mükellefin beyan ettiği gelir ile sahip olduğu varlık veya yaptığı harcamalar arasında uyumsuzluk bulunması)	Taşıt, gayrimenkul ve harcama verileri analiz edilir	Gelire göre orantısız varlık artışı	Harcamaların kaynağının izah edilmesi
Kripto Varlık Hareketleri (Kripto para borsalarına yapılan transferlerin beyanlara yansımaması)	Banka – kripto borsa transferleri izlenir	Transfer olmasına rağmen beyan bulunmaması	Kripto işlemlerinin kayıt altına alınması
POS – Ciro Uyumsuzluğu (POS cihazından geçen tutar ile beyan edilen ciro arasında fark bulunması)	POS kayıtları ile satışlar karşılaştırılır	Belirli oranların üzerindeki farklar	Tahsilat ve satış kayıtlarının eşleştirilmesi
Aile / Bağlantılı Hesaplar (Gelirin doğrudan değil, yakın çevre hesapları üzerinden tahsil edilmesi)	Bağlantılı hesaplar arası para akışı analiz edilir	Dolaylı tahsilat tespiti	Tüm ticari işlemlerin şirket hesaplarından yürütülmesi ve kayıt altına alınması

 

BANKA VERİLERİNİN İŞLENME METODOLOJİSİ NASIL? AYIKLAMA İŞLEMİ YAPILIYOR MU?

Banka hareketlerinin tamamı doğrudan vergi matrahı olarak kabul edilmiyor. Sistem, farklı veri setlerini karşılaştırarak karmaşık algoritmalar aracılığıyla bu hareketleri analiz etmekte ve ticari nitelik taşımayan işlemleri ayıklamaktadır.

Banka-beyan uyumsuzluğu da mükellefin büyüklüğü çerçevesinde ele alınıyor. Örneğin, 10 milyon TL’lik bir fark küçük ölçekli bir mükellef açısından doğrudan risk unsuru olarak kabul edilebilirken, aynı tutar büyük ölçekli bir mükellef için faaliyet hacmi içerisinde değerlendirilebilmekte ve açıklanabilir nitelikte görülerek risk kapsamı dışında bırakılabilmektedir.

Karlılık analizlerinde ise mükellefin yalnızca sektörü değil aynı zamanda faaliyet süresi, çalışan sayısı ve ölçeği gibi unsurlar da dikkate alınıyor. Bu nedenle aynı sektörde faaliyet gösteren iki farklı mükellef için tek tip bir karılılık oranı kullanılmamakta, her biri kendi dinamikleri içinde değerlendirilmektedir.

Krediler, döviz alım-satım işlemleri (arbitraj), kendi hesapları arası transferler ve mevduat faizleri analiz dışında tutuluyor. Ayrıca aile fertlerinden herhangi birinin taşıt veya gayrimnkul satışı olup olmadığına bakılır. Böyle bir işlem varsa değerlendirme dışı bırakılır

Krediler, döviz alım-satım işlemleri (arbitraj), mükellefin kendi hesapları arasındaki transferleri ve mevduat faiz gelirleri analiz kapsamı dışında tutulmaktadır.

BANKA- BEYAN UYUMSUZLUĞUNDA BEYANNAME ÖNCESİ TESPİT EDİLEMEYEN VE DOLAYISIYLA RİSKLİ GÖRÜNEN DURUMLAR OLABİLİR Mİ?

Banka ile beyan edilen hasılat arasındaki uyumsuzluk her durumda kayıt dışı gelir anlamına gelmeyebilir. Aşağıdaki bazı durumlar, söz konusu farkın makul ve ticari hayatın olağan akışına uygun gerekçeleri arasında yer almakla birlikte bu örnekleri çoğaltmak tabii ki mümkündür.

- Cari yıl kurumlar vergisi beyannamesi, gözetim programı kapsamında riskli mükellefler belirlenirken henüz verilmemiş olduğundan ve buna bağlı olarak bilanço kalemleri beyan edilmediğinden, bazı işlemler önceki yıl ilgili aktif hesap ve hasılat hesaplarına kaydedilmiş (120 Alıcılar Hesabı, 600–601 Yurtiçi Satışlar) olmasına rağmen, bu işlemlere ilişkin tahsilatlar cari yıl içerisinde gerçekleşmiş olabilir. Bu durumda, banka hareketleri cari yıl içinde görünmekte ancak hasılat bir önceki dönemde beyan edilmiş olduğundan dönemler arası uyumsuzluk ortaya çıkabilmektedir.

- Şirketin yıllara sari inşaat ve onarım işleri kapsamında devam eden projeleri bulunabilir. Bu tür işlerde, iş tamamlanmadan yapılan hak edişler hasılat olarak dikkate alınmamaktadır. Dolayısıyla, banka hesaplarına giren tutarlar ile beyan edilen ciro arasında geçici farklar oluşabilmektedir.  Yine benzer şekilde uzun süreli hizmet ifalarında, hizmetin niteliği gereği dönemsel avans tahsilatları söz konusu olabilmekte olup hizmetin tamamlanmasını müteakip faturalandırma yapılmış olabilir.

AÇIKLAMALARIN SUNULMASI SONRASI SÜREÇ NASIL İŞLEYECEK?

Mükelleflere gönderilen bilgilendirme yazısı, bir ceza veya doğrudan inceleme belgesi niteliğinde olmayıp yalnızca uyarı ve bilgilendirme amacı taşımaktadır.

İlgili Müfettiş, beyanname gözetimi programı kapsamında bilgilendirme yazısı gönderdiği mükellefin, kurumlar vergisi beyannamesini vermesini takiben, tespit ve kanaatlerini içeren bir bilgilendirme formu hazırlar ve bu formu Kurul Başkanlığı’na sunar. Bu aşamadan sonra süreç genel hatlarıyla aşağıdaki şekilde değerlendirilebilir.

Adım	İşlem / Durum	Sonuç
1. Adım	Mükellef, Kurumlar Vergisi Beyannamesinde Matrah Artışı yaptı mı?	EVET: Gönüllü uyum listesine alınır ve risk hafifletilerek mükellef izlemeye alınır.
2. Adım	Matrah artışı yapılmadıysa, yapılan açıklama ve belgeler yeterli mi?	EVET: Yapılan açıklama mantıklı ve belgeli ise risk ortadan kalkar mükellef izlemeye alınır.
		HAYIR: Mükellef İzaha Davet Edilir veya Vergi İncelemesine sevk edilir.
3. Adım	İzaha Davet Kapsamında Açıklanabilecek Bir Durum Olduğu Değerlendiriliyor Mu?	EVET: İzaha Davet Edilir
		HAYIR: Dosya Vergi İncelemesine sevk edilir
4. Adım	İzaha Davet sonucunda açıklama ve belgeler yeterli mi?	EVET: Dosya arşive kaldırılır.
		HAYIR: Mükellef Vergi İncelemesine sevk edilir.
* Bu bölümde yer alan süreç adımları, tarafımca yapılan değerlendirme ve yorumlara dayalı olarak hazırlanmış olup şahsi kanaat niteliğindedir. Herhangi bir resmi düzenleme, idari talimat veya bağlayıcı mevzuat hükmü olarak değerlendirilmemelidir.

SÜREÇ YÖNETİMİ NASIL OLMALI?

Her mükellef, riskli olarak tespit edilen hususları kendi özel durumu çerçevesinde değerlendirmeli ve buna göre karar vermelidir. Risk konularına ilişkin makul ve izah edilebilir bir açıklama bulunmaması halinde, gönüllü uyum kapsamında gerekli düzeltmelerin yapılması en makul olanıdır. Ancak burada önemli bir husus da gerekli düzeltmeler yapıldıktan sonra tamamen riskten kurtulunduğu yönünde bir yaklaşım içine girilmemesidir.

İzleyen yıllarda uygulanacak beyanname gözetim programı kapsamında tekrar riskli mükellef konumuna düşülmesi halinde, vergi incelemesine sevk edilme ihtimaliniz bulunabilir. Bu nedenle tek seferlik gönüllü uyum tek başına yeterli olmayıp, risksiz durumu sürdürülebilir hale getirmenz gerekmektedir. Programın temel hedeflediği amaç da esasen budur.

17.04.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.666 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.