Mahmut Ertüzün
Vergi Başmüfettişi
mahmutertuzun@gmail.com

Teknoloji Geliştirme Bölgeleri (Teknopark): Vergisel Teşvikler, Uygulama Esasları ve Ar-Ge Merkezi Teşviklerine Göre Avantajları ve Dezavantajları

1. GİRİŞ

Son yıllarda birçok işletme veya yatırımcı Teknoloji Geliştirme Merkezi(Teknokent) teşvikleri ile Ar-Ge Merkezi teşvikleri arasında tercih yapmak durumunda kalmaktadır. Her iki düzenleme benzer amaçlara hizmet etmekle birlikte vergi etkileri, nakit akışı sonuçları ve teşvik mekanizmaları bakımından önemli farklılıklar içermektedir. Bu çalışmada Teknoloji geliştirme bölgelerinin teşviklerinden bahsederek daha sonra Ar-Ge merkezi teşvikleri ile farklılıklar vergi yükü ve yatırım kararları üzerindeki etkileri bakımından karşılaştırmalı olarak değerlendirmelerde bulunulacaktır..

Teknoloji Geliştirme Bölgesi (TGB), yaygın adıyla teknopark, yüksek veya ileri teknoloji kullanan ya da yeni teknolojilere yönelik firmaların, belirli bir üniversite, yüksek teknoloji enstitüsü veya Ar-Ge merkezinin olanaklarından yararlanarak teknoloji ve yazılım ürettikleri yerlerdir. Bu bölgeler; akademik, ekonomik ve sosyal yapının bütünleştiği, teknolojik buluşların ticari bir ürün veya hizmete dönüştürülerek bölgenin kalkınmasına katkıda bulunulduğu kendi ekosistemini oluşturan özel sitelerdir.

Teknoloji geliştirme bölgeleri, temel olarak üniversite, araştırma kurumları ve üretim sektörleri arasında iş birliği sağlayarak ülke sanayiini uluslararası düzeyde rekabet edebilir ve ihracata yönelik bir yapıya kavuşturmak için kurulmuştur.

4691 sayılı Kanun’da belirtilen başlıca kuruluş amaçları şunlardır:

• Teknolojik bilgi üretmek ve üretilen bu bilgiyi ticarileştirmek.
• Ürünlerde ve üretim yöntemlerinde yenilik (inovasyon) geliştirmek; ürün kalitesini ve standartlarını yükseltmek.
• Verimliliği artırmak ve üretim maliyetlerini düşürmek.
• Teknoloji yoğun üretim ve girişimciliği destekleyerek nitelikli iş gücüne iş olanakları yaratmak.
• Küçük ve orta ölçekli işletmelerin (KOBİ) yeni ve ileri teknolojilere uyumunu sağlamak.
• Yabancı sermayenin ülkeye girişini hızlandıracak teknolojik altyapıyı oluşturmak ve teknoloji transferine yardımcı olmak.

2. TEKNOLOJİ GELİŞTİRME BÖLGELERİNDE YÜRÜTÜLEN FAALİYETLER;

Teknoloji geliştirme bölgelerinde temel olarak Ar-Ge, yazılım ve tasarım faaliyetleri yürütülür. Bu kapsamdaki faaliyet türleri aşağıdaki şekilde sıralanabilir:

Proje Geliştirme: Girişimciler, yönetici şirket tarafından onaylanan Ar-Ge, yazılım veya tasarım projelerini yürütürler.

Kuluçka ve Ön Kuluçka Hizmetleri: Özellikle genç ve yeni işletmeleri geliştirmek amacıyla; girişimcilere ofis, ekipman, yönetim desteği ve mali kaynaklara erişim gibi hizmetler tek elden sunulur. Henüz şirketleşmemiş girişimciler için fikirlerini doğrulamaya yönelik ön kuluçka programları da uygulanabilir.

Teknoloji Transferi: Üniversitelerdeki akademik bilginin sanayiye aktarılması, fikri mülkiyet haklarının korunması ve ticarileştirilmesi süreçleri yönetilir.

Teknolojik Ürün Üretimi: Bölgede tamamlanan Ar-Ge veya tasarım projeleri sonucunda elde edilen ürünlerin üretimi, yönetici şirketin uygun bulması ve Bakanlığın izin vermesi şartıyla bölge içinde yapılabilir.

İş Birliği ve Ağ Kurma: Bölgeler; üniversite, sanayi ve devlet arasında "üçlü sarmal" bir etkileşim alanı oluşturarak firmaların birbirleriyle ve araştırma kurumlarıyla ortak projeler geliştirmesini sağlar.

Teknoloji geliştirme bölgeleri, girişimcilerin ihtiyaç duyduğu yüksek kalitede altyapı ve yaşam alanlarını bir arada sunarak fiziki imkân ve altyapı açısından da bazı avantajlar sağlamaktadır. Bölge içindeki fiziki imkân ve avantajlar şunlardır.

Binalar: Yönetici şirket hizmetleri için kullanılan idare binaları, girişimcilere tahsis edilen ofislerin yer aldığı Ar-Ge binaları ve kuluçka merkezleri bulunur.

Atölye ve Laboratuvarlar: Ar-Ge ve tasarım faaliyetleri için gerekli makine ve ekipmanların bulunduğu atölyeler, yeni teknoloji laboratuvarları ile ortak kullanıma açık dijital üretim ve tasarım laboratuvarları mevcuttur.

Üretim Birimleri: Kanun amacına uygun, çevreye zarar vermeyen ve ileri teknolojilere dayalı üretim birimleri kurulabilir.

Temel Altyapı: Kesintisiz elektrik, su, doğal gaz, fiber internet, veri iletişimi, kanalizasyon ve arıtma tesisi gibi altyapı hizmetleri sağlanır.

Sosyal ve Kültürel Alanlar: Bölgede çalışanların ihtiyaçlarını karşılamak üzere yeme-içme, eğlenme, dinlenme, barınma ve dua etme yeri gibi ekonomik ve sosyal donatılar bulunur.

Güvenlik ve Ulaşım: Bölge içi yollar, otoparklar, aydınlatma, yangınla mücadele sistemleri ve güvenlik/alarm sistemleri mevcuttur

3. TEKNOLOJİ GELİŞTİRME BÖLGELERİNDE FAALİYETTE BULUNABİLMEK İÇİN ARANAN ŞARTLAR;

Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde (TGB) faaliyette bulunabilmek için en önemli ve temel şart, bölge yönetici şirketi tarafından onaylanmış bir Ar-Ge, yazılım veya tasarım projesine sahip olmaktır.

Ar-Ge, yazılım veya tasarım projesine sahip olan veya proje fikri olup hayata geçirmeyi düşünen gerçek veya tüzel kişiler için bu aşamadan sonra başvuru ve bölgeye katılım ile ilgili süreçler aşağıda özetlenmiştir.

• Başvuru Nereye ve Nasıl Yapılır?

Yetkili Kurum: Başvurular doğrudan ilgili bölgenin Yönetici Şirketine yapılır.

Değerlendirme Süreci: Yönetici şirket bünyesinde kurulan ve içinde konusunda uzman öğretim üyeleri ile sektör uzmanlarının bulunduğu bir Proje Değerlendirme Komisyonu, sunulan projeyi teknik ve ticari açıdan inceler.

Sonuç: Projenin uygun bulunması halinde "Proje Kabul Belgesi" düzenlenir ve girişimciye bölge içinde yer (ofis, bina veya arsa) tahsisi yapılarak kira sözleşmesi imzalanır.

• Aranan Şartlar ve Kriterler nelerdir?

Proje Niteliği: Sunulan projenin; teknolojik, yenilikçi, yüksek katma değerli olması, Ar-Ge veya tasarım kriterlerini karşılaması ve ticarileşme potansiyeline sahip olması şarttır.

Faaliyet Alanı: Bölge içinde sadece yönetici şirket tarafından onaylanmış Ar-Ge, yazılım ve tasarım projeleri yürütülebilir. Seri üretim faaliyetlerine ancak bölgede tamamlanmış projelere dayalı olması ve Bakanlık izni alınması şartıyla izin verilir.

• Mükellefiyet ve Vatandaş olma şartı var mıdır?

Mükellef Olma Şartı: Bölgede yer alacak firmaların gelir veya kurumlar vergisi mükellefi olması gerekir. “”Ancak, henüz işletme kurmamış bireysel girişimciler için "Ön Kuluçka" programları mevcuttur; bu kişiler işletme kurmadan önce 18 aya kadar bölge imkanlarından yararlanabilirler.””

Tam/Dar Mükellefiyet: İstisnalardan yararlanmak için mükellefin tam veya dar mükellef olmasının bir önemi yoktur; yabancı sermayeli şirketler veya şubeler de bölgede yer alabilir.

Vatandaşlık: Kanunda girişimciler için bir vatandaşlık şartı belirtilmemiştir. Yerli ve yabancı gerçek/tüzel kişiler bölgede girişimci olarak faaliyette bulunabilirler. Ayrıca yabancı uyruklu nitelikli personel istihdamında kolaylıklar sağlanmaktadır.

• Başvuru Sırasında Belge ve Süre Şartları Nelerdir?

Gerekli Belgeler: Başvuru sırasında projenin amacını, kapsamını, süresini, bütçesini ve ekibini içeren detaylı proje dosyası istenir. Vergi istisnalarından yararlanabilmek için ayrıca yönetici şirketten alınan "bölgede yer aldığını ve faaliyet alanlarını gösteren" belgelerle vergi dairesine başvurulmalıdır.

Kuluçka Firmaları: En fazla 3 yıllık işletmeler bu kapsama girer ve bölgede genellikle en fazla 36 ay süreyle yer alabilirler.

Proje Süresi: Yer tahsisi ve muafiyetler onaylanan projenin süresi ile sınırlıdır.

Yeni Proje Sunma: Mevcut projesi tamamlanan girişimci, yönetmelikte belirlenen süre içinde yeni bir proje sunmazsa sözleşmesi feshedilir ve bölgeden tahliye edilir.

Bölgedeki işletmelerin projelerini belirlenen esaslara göre yürütüp yürütmedikleri yönetici şirket ve Bakanlık tarafından en geç üç yıllık sürelerle denetlenir.

4. TEKNOLOJİ GELİŞTİRME BÖLGELERİNDE FAALİYET GÖSTERENLERE SAĞLANAN TEŞVİKLER;

Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde (TGB) faaliyet gösteren girişimci firmalara, burada çalışan personele kayda değer teşvik ve avantajlar sağlanmaktadır. Bu teşviklerin özet olarak sıralayacak olursak;

1. Girişimci Firmalara Sağlanan Teşvikler

       Bölgede yer alan ve projeleri onaylanmış olan gelir ve kurumlar vergisi mükellefi girişimcilere sağlanan avantajlar şunlardır:

• Kazanç İstisnası: Bölgede sağlanan asıl ve en  önemli teşvik bölgede yürütülen yazılım, tasarım ve Ar-Ge faaliyetlerinden elde edilen kazançlar 31/12/2028 tarihine kadar gelir ve kurumlar vergisinden müstesnadır
• KDV İstisnası: Girişimcilerin bu bölgelerde ürettikleri sistem yönetimi, veri yönetimi, iş uygulamaları, sektörel, internet, oyun, mobil ve askeri komuta kontrol uygulama yazılımları şeklindeki teslim ve hizmetleri KDV’den müstesnadır
• Makine ve Teçhizat Desteği: Münhasıran Ar-Ge, yenilik ve tasarım faaliyetlerinde kullanılmak üzere alınan yeni makine ve teçhizat teslimleri KDV’den istisnadır. Bu alımlar için ayrıca hızlandırılmış amortisman uygulama imkanı da mevcuttur
• Gümrük Vergisi Muafiyeti: Kanun kapsamında yürütülen projelerle ilgili araştırmalarda kullanılmak üzere ithal edilen eşyalar; gümrük vergisi ve her türlü fondan, bu kapsamda düzenlenen kağıtlar ise damga vergisi ve harçtan istisnadır
• Yatırım Şartı (teşvik Karşılığı): Yıllık beyanname üzerinden yüksek tutarda istisnadan yararlanan mükelleflerin bu avantajın devamı için teknoloji ekosistemine yatırım yapma zorunluluğu bulunmaktadır. 1/1/2026 tarihinden itibaren geçerli olan güncel oranlara göre;

• Eşik Tutar: İstisna edilen kazanç tutarı 5.000.000 TL ve üzerinde olan mükellefler bu şarta tabidir.
• Bu tutarın %3'ü pasifte geçici bir hesaba aktarılarak girişim sermayesi fonlarına veya kuluçka girişimcilerine sermaye olarak konulmalıdır.
• Üst Limit: Yıllık yatırım yükümlülüğü 100.000.000 TL ile sınırlıdır.
• Şartın İhlali: Yatırım yapılmazsa, yararlanılan istisna tutarının %20'si teşvik kapsamından çıkarılır ve vergisi gecikme faiziyle tahsil edilir. Burada dikkat edilmesi gereken hususu istisna kazancın tamamı değil %20’lik kısmı istisna kapsamından çıkarılarak gecikme faizi ile birlikte tahsil edilmektedir.

2. Personele Yönelik Teşvikler

Bölgedeki projelerde görev alan personelin ücretleri üzerinden önemli vergi destekleri sunulmaktadır:

• Gelir Vergisi Stopajı Teşviki: Ar-Ge, tasarım ve destek personelinin bu görevleri ile ilgili ücretleri üzerinden hesaplanan gelir vergisi, muhtasar beyanname üzerinden tahakkuk eden vergiden indirilmek suretiyle terkin edilir. TGB'de çalışan personelin ücretleri üzerinden hesaplanan gelir vergisi stopaj teşviki, ücretin brüt asgari ücretin kırk katını aşmayan kısmı ile sınırlandırılmıştır dolayısıyla, çok yüksek ücret alan personel için verginin "tamamı" değil, sadece bu sınır dahilindeki kısmı terkin edilmektedir. Ayrıca 45 saatin üzerindeki haftalık çalışma süreleri teşvik kapsamına dahil edilmemektedir.
• Damga Vergisi İstisnası: Bu personelin ücretlerine ilişkin düzenlenen kağıtlar damga vergisinden istisnadır
• SGK Primi Desteği: Personelin ücretleri üzerinden hesaplanan sigorta primi işveren hissesinin yarısı, Maliye Bakanlığı bütçesinden karşılanır
• Uzaktan Çalışma Desteği: Bölge içinde çalışan personelin, projelerle ilgili olarak bölge dışında geçirdiği süreler (yönetici şirket onayı ve Bakanlık bilgilendirmesi ile) belirli oranlarda (şu an genel oran %20, Cumhurbaşkanı kararı ile bilişim personeli için %100'e kadar uygulanabilmiştir) teşvik kapsamında değerlendirilir

3. Diğer Destekler

        Tüm bu teşviklerin yanı sıra bölgede faaliyette bulunanlara yukarıda belirtilen teşviklerin yanında ayrıca sermaye ve personel desteği de verilmektedir. Bu destekler özet olarak aşağıda sıralanmıştır;

• Sermaye Desteği İndirimi: Bölgede faaliyette bulunanlara projelerin finansmanında kullanılmak üzere sağlanan sermaye desteklerinin bir kısmı, destek veren mükellefin beyan edilen kazancından indirim konusu yapılabilir
• Akademisyen ve Kamu Personeli Desteği: Üniversite personeli, çalıştıkları kuruluşun izni ile bölgede şirket kurabilir, yönetici olabilir veya projelerde araştırmacı olarak çalışabilir; elde ettikleri gelirler üniversite döner sermaye kapsamı dışında tutulur
• Doktora Öğrencisi ve Stajyer Desteği: Bölge firmalarında istihdam edilen doktora öğrencilerine ve stajyerlere yönelik aylık ücret desteği Bakanlık bütçesinden karşılanabilmektedir

5. NİTELİKLİ HARCAMA / TOPLAMA HARCAMA ORANI

Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde yürütülen yazılım ve Ar-Ge faaliyetleri neticesinde ortaya çıkan gayri maddi hakların devri, satışı ve kiralanmasından elde edilen kazançların istisnaya konu edilebilmesi için Cumhurbaşkanı Kararı ile patent ve fonksiyonel olarak patente eşdeğer belgeye bağlanması şartı getirilmiştir. Tasarım faaliyetleri kapsamında  ortaya çıkan gayri maddi haklardan elde edilen kazançlar ise istisna kapsamı dışına çıkarılmıştır.

Bu kapsamda olup patent veya fonksiyonel olarak patente eşdeğer nitelikteki gayri maddi haklardan elde edilen bu kazançların istisna kapsamında girecek kısmı kazancın tamamı olmamakta istisnaya konu kazanç nitelikli harcamanın toplam harcamaya oranlanması sureti ile tespit edilmektedir.

İstisna Oranı = (Nitelikli Harcamalar / Toplam Harcamalar)

Bir harcamanın nitelikli harcama olarak kabul edilebilmesi için gayri maddi hak ile doğrudan bağlantılı olması ve aşağıdaki kalemlerden oluşması gerekir

• Mükellefin Kendi Harcamaları: Gayri maddi hakkın elde edilmesi için mükellefin doğrudan gerçekleştirdiği harcamalar
• İlişkisiz Kişilerden Alınan Hizmetler: İşletme dışındaki, mükellefle ilişkisi bulunmayan kişi ve kurumlardan sağlanan mesleki/teknik destek, test, analiz, laboratuvar ve danışmanlık gibi fayda ve hizmet bedelleri. Avrupa Birliğine tam üyeliğin gerçekleştiği tarihe kadar, yurt içinde yerleşik ilişkili kişilerden sağlanan fayda ve hizmet bedelleri de nitelikli harcama tutarına dahil edilebilmektedir
• Amortisman Öncesi Tutarlar: Aktifleştirilmesi gereken harcamalar, yapıldıkları dönemde amortisman ayrılmadan önceki tutarlarıyla hesaplamaya dahil edilir

Ar-Ge veya yazılım faaliyetiyle doğrudan ilişkisi bulunmayan genel maliyetler hem nitelikli harcamalar hem de toplam harcamalar dışında tutulur Bu kalemler şunlardır:

• Faiz giderleri ve benzeri finansman maliyetleri
• Bina maliyetleri, kiralar ve binalara ilişkin amortismanlar
• Isıtma, aydınlatma, su, temizlik ve güvenlik gibi genel giderler
• Genel yönetim giderlerinden verilen paylar

Ayrıca, gayri maddi hak satın alma bedelleri (lisans vb.) ve yurt dışındaki ilişkili kişilerden sağlanan hizmet bedelleri toplam harcamaya dahil edilirken, nitelikli harcama kalemleri arasında yer almaz

Nitelikli ve Toplam Harcama Ayrımı Tablosu
Harcama Kalemi	Nitelikli Harcama	Toplam Harcama	Kapsam Dışı (Her İkisinden De Hariç)
Mükellefin kendisi tarafından yapılan doğrudan harcamalar	Evet	Evet	-
İlişkisiz kişilerden sağlanan fayda ve hizmetler (Danışmanlık, test vb.)	Evet	Evet	-
Yurt içinde yerleşik ilişkili kişilerden sağlanan hizmetler (AB üyeliğine kadar)	Evet	Evet	-
Gayrimaddi hak satın alma bedelleri (Lisans, patent alımı vb.)	Hayır	Evet	-
Yurt dışındaki ilişkili kişilerden sağlanan hizmet bedelleri	Hayır	Evet	-
Faiz ve benzeri finansman giderleri	Hayır	Hayır	Evet
Bina maliyetleri, kira ve binalara ilişkin amortismanlar	Hayır	Hayır	Evet
Genel yönetim giderlerinden verilen paylar	Hayır	Hayır	Evet
Isıtma, aydınlatma, su, temizlik, güvenlik giderleri	Hayır	Hayır	Evet

Mükellefler, hesapladıkları nitelikli harcama tutarını %30 oranında artırarak dikkate alabilirler Ancak artırılmış nitelikli harcama tutarı, projenin toplam harcama tutarını hiçbir şekilde aşamaz

6. TEKNOLOJİ GELİŞTİRME BÖLGESİ KAZANÇ İSTİSNASI İLE AR-GE İNDİRİMİ ARASINDAKİ FARKLILIKLAR

Türkiye'de Ar-Ge ve yenilik ekosisteminin yasal zeminini oluşturan 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu ve 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun, benzer amaçlara hizmet etseler de uygulama yöntemleri, teşvik odakları ve kapsamları bakımından önemli farklılıklar arz etmektedir. Hem verdiği teşvik açısından hem de uygulama yöntemi açısından benzer gibi görünen bu iki müesseseye ilişkin  farklılıklara aşağıda başlıklar halinde değinilecektir.

a) Teşvikin Odağı ve Matrah Tespiti İle Kazanç ve Harcama Ayrımı;

İki mevzuat arasındaki en temel fark, vergi avantajının hangi ekonomik büyüklük üzerinden hesaplandığıdır:

TGB İstisnası (4691 Sayılı Kanun): Bu model "kazanç odaklı" bir yaklaşımdır. Bölge içerisinde yürütülen Ar-Ge, yazılım ve tasarım faaliyetlerinden elde edilen ticari kazanç (kâr) kurumlar vergisinden istisna edilir. Bu istisna, "nitelikli harcama" oranına göre uygulanır

Ar-Ge İndirimi (5746 Sayılı Kanun ve KVK 3/A): Bu model "harcama odaklı" bir yaklaşımdır İşletmelerin yaptığı Ar-Ge ve yenilik harcamalarının %100'ü, kurum kazancından ayrıca indirilir. Bunun yanında gerçekleştirilen faaliyet sonucunda bir gayri maddi hak elde edilirse bu garimaddi hak VUK hükümlerine göre amortisman yolu ile itfa edilebilir. Kazancın yetersiz olması durumunda indirim tutarı sonraki yıllara yeniden değerleme oranında artırılarak devredilir.

b) Personel Teşvikleri ve Gelir Vergisi Uygulamaları

Her iki kanun da çalışan ücretleri üzerinden ödenen Gelir Stopaj Vergisinde terkin uygulaması yolu ile teşvik verilmektedir. Fakat oranlarda ve uygulamada farklılıklar vardır

4691 Sayılı Kanun TGB Uygulaması: Bölgede çalışan Ar-Ge, tasarım ve destek personelinin ücretleri üzerinden hesaplanan gelir vergisinin tamamı (%100'ü) muhtasar beyannamede terkin edilir. Bu oran personelin eğitim durumuna bakılmaksızın aynıdır

5746 Sayılı Kanun Uygulaması: Gelir vergisi stopaj teşviki kademelidir. Doktoralı veya desteklenecek programlardan yüksek lisans mezunu olanlar için %95, yüksek lisans mezunları için %90, diğerleri (lisans vb.) için %80 oranında uygulanır

Ortak Hususlar: Her iki kanunda da personelin haftalık 45 saati aşan çalışmaları teşvik dışıdır. Ayrıca, 2025 yılından itibaren teşvik uygulanacak ücret tutarı brüt asgari ücretin kırk katı ile sınırlandırılmıştır

c) Katma Değer Vergisi (KDV) Avantajları

KDV kanunun Geçici 20/1 maddesi kapsamında  TGB’lerde faaliyette bulunanların  kazançlarının gelir veya kurumlar vergisinden istisna bulunduğu süre içinde münhasıran bu bölgelerde ürettikleri ve sistem yönetimi, veri yönetimi, iş uygulamaları, sektörel, internet, oyun, mobil ve askeri komuta kontrol uygulama yazılımı şeklindeki teslim ve hizmetleri katma değer vergisinden istisna edilmiştir. Ayrıca istisna edilen işlemler bakımından bu Kanunun 30 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi hükmü uygulanmaz diyerek istisna edilen işlem bakımından yüklenilen KDV lere indirim hakkı vererek KDV açısından TGB’lerde faaliyette bulunanlara teşvik sağlanmıştır.

Makine-Teçhizat İstisnası: Her iki mevzuat kapsamında da münhasıran Ar-Ge faaliyetlerinde kullanılmak üzere alınan yeni makine ve teçhizatlar KDV'den istisna tutulmuştur.

d) Dolaylı Vergiler ve Diğer Teşvikler

Damga Vergisi: 5746 sayılı kanunda Ar-Ge ile ilgili her türlü kağıt damga vergisinden muafken, 4691 sayılı kanunda bu muafiyet personel ücretleri ve projeye yönelik araştırmalarda ithal edilen eşyalarla sınırlı olarak vurgulanmıştır

Gümrük Vergisi: Her iki kanun kapsamında yürütülen Ar-Ge projeleri için ithal edilen eşyalar gümrük vergisinden muaftır.

SGK Desteği: Her iki kanunda da Ar-Ge personelinin sigorta primi işveren hissesinin yarısı (%50) devlet tarafından karşılanır

e) Girişim Sermayesi Fonu Ayırma Yükümlülüğü

2021 yılında yapılan düzenlemeyle (7263 Sayılı Kanun) her iki sistem için ortak bir yatırım yükümlülüğü getirilmiştir:

4691 sayılı kanun kapsamında Yıllık beyanname üzerinde istisna edilen TGB kazanç tutarı veya 5746 sayılı kanun kapsamında yararlanılan Ar-Ge indirim tutarı 5 milyon TL ve üzerinde olan mükellefler, bu tutarın %3'ünü  pasifte geçici bir fon hesabına aktarmalıdır

Bu tutarın girişim sermayesi fonlarına veya kuluçka merkezindeki girişimcilere sermaye olarak konulmaması durumunda, istisna/indirim tutarının %20'si iptal edilir

f). Mekânsal ve Organizasyonel Farklılıklar

Fiziki Mekan: TGB istisnasından yararlanmak için firmanın Bakanlıkça ilan edilmiş bir Teknoloji Geliştirme Bölgesi içinde yerleşik olması şarttır. 5746 sayılı Kanun ise işletmelerin kendi bünyelerinde kuracakları ve Bakanlıkça tescil edilecek Ar-Ge veya Tasarım Merkezlerinde uygulanır.

Yönetici Şirket Rolü: TGB'lerde faaliyetler ve personel süreleri bölge yönetici şirketi tarafından denetlenir ve onaylanır. 5746 sayılı kanundaki ar-ge faaliyetlerini  ise doğrudan Bakanlık denetimi ve yıllık faaliyet raporları esastır.

Sonuç olarak; yüksek kârlılığa sahip ve yazılım odaklı firmalar için kazanç istisnası ve KDV muafiyeti sağlayan TGB (4691) daha avantajlıyken; yüksek Ar-Ge yatırımı yapan ancak henüz kâr aşamasına gelmemiş veya bölge dışında faaliyet göstermesi gereken sanayi kuruluşları için harcama esaslı Ar-Ge indirimi (5746) daha sürdürülebilir bir teşvik modelidir

Mevzuat uyarınca, bir mükellef aynı projesi için her iki teşvik sisteminden aynı anda yararlanamaz, birini tercih etmek zorundadır

7. TEKNOLOJİ GELİŞTİRME BÖLGESİ KAZANÇ İSTİSNASI İLE AR-GE İNDİRİMİ KARŞILAŞTIRMALI UYGULAMA ÖRNEĞİ

4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri (TGB) Kanunu ile 5746 sayılı Ar-Ge ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Kanunu arasındaki temel farkları ve hangisinin daha avantajlı olduğunu bir uygulama örneği üzerinden detaylarına aşağıda yer verilmiştir.

Uygulama Örneği: "Gamma Yazılım ve Robotik A.Ş." (2026 Dönemi)

Senaryo Verileri:

• Proje Harcaması: 2.000.000 TL (Tamamı Ar-Ge harcaması).
• Proje Ticari Kazancı (Kâr): 10.000.000 TL.
• Personel Yapısı: 10 Ar-Ge personeli (1 Doktoralı, 9 Lisans mezunu).
• Faaliyet: Yazılım geliştirme ve lisans satışı.
• Kurumlar Vergisi Oranı: %25 (Varsayılan).

Karşılaştırmalı Analiz Tablosu
Özellik	TGB (4691 Sayılı Kanun)	Ar-Ge İndirimi (5746 Sayılı Kanun)
Teşvik Odağı	Kazanç Odaklı: Satıştan doğan kâr üzerinden teşvik uygulanır.	Harcama Odaklı: Yapılan Ar-Ge masrafı üzerinden teşvik uygulanır.
Kurumlar Vergisi	10.000.000 TL kârın tamamı (Toplam harcama/ Nitelikli harcama oranına göre) istisnadır.	2.000.000 TL harcama matrahtan düşülür; 8.000.000 TL vergiye tabidir.
KDV Teşviki	Belirli yazılım satışları KDV'den muaftır.	Yazılım satışlarında genel oran (%20) KDV uygulanır.
Personel Stopajı	Eğitimden bağımsız olarak tüm personelde %100 terkin uygulanır.	Kademelidir: Doktoralı %95, Lisans %80 terkin edilir.
Faaliyet Bölgesi	Sadece ilan edilen Teknopark sınırları içinde geçerlidir.	İşletmenin kendi bünyesinde tescil edilmiş Ar-Ge Merkezinde geçerlidir.

a) Harcamalar ve Kazançlar Açısından Karşılaştırma

TGB Yürütülen Faaliyet: Şirket 10 milyon TL kâr elde ettiğinde, (Nitelikli Harcama oranı %100 varsayılırsa) bu kazanç için 0 TL kurumlar vergisi öder. Harcamalar doğrudan gider yazılmaz, aktifleştirilip amortisman yolu ile itfa edilir.

Ar-Ge İndirimi Faaliyeti: Şirket 10 milyon TL kârından, yaptığı 2 milyon TL'lik harcamayı Kurumlar Vergisi beyannamesi üzerinde matrahtan indirim konusu yapar. Kalan 8 milyon TL üzerinden (8M x %25) 2.000.000 TL kurumlar vergisi öder

***Detay:Ar-Ge merkezlerinde kazanç istisnası yoktur ancak patent alınırsa kazancın %50'si KVK 5/B kapsamında istisna edilebilir

b) Personel Ödemeleri ve Stopaj Teşviki Karşılaştırması

TGB Avantajı: 10 personelin tamamı için ödenen gelir vergisinin %100'ü terkin edilir. Bu durum, asgari ücret istisnası sonrası kalan gelir vergisi stopaj  yükünü tamamen ortadan kaldırır

Ar-Ge Merkezi Farkı: Sadece doktoralı personelde %95 avantaj varken, 9 lisans mezunu personelde terkin oranı %80'de kalır. Yani işveren, lisans mezunları için verginin %20'sini ödemeye devam eder.

Ortak Sınırlar: Her iki yapıda da teşvik haftalık 45 saati aşamaz ve brüt asgari ücretin 40 katı ile sınırlıdır.

c) Girişim Sermayesi Fonu Yükümlülüğü

2026 yılı için her iki yapıda da benzer bir yatırım zorunluluğu vardır: İstisna/indirim tutarı 5.000.000 TL ve üzerinde ise fon ayırma zorunluluğu başlar Yararlanılan avantajın %3'ü (TGB'de 10M TL x %3 = 300.000 TL) girişim sermayesine yatırılmalıdır. Yatırım yapılmazsa istisnanın %20'si iptal edilir

d) Hangi Yapı Daha Avantajlı?

Eğer şirket yazılım odaklıysa ve yüksek kârlılık (marj) bekliyorsa; hem kârın tamamının vergisiz kalması hem de faturalarda KDV hesaplanmaması (KDV istisnası) nedeniyle TGB yapısı tartışmasız daha avantajlıdır

Eğer işletme büyük ölçekli bir sanayi kuruluşuysa, çok yüksek Ar-Ge harcaması yapıyorsa ancak projenin ticarileşip kâr getirmesi uzun yıllar alacaksa (veya kârsız bir dönemden geçiliyorsa), harcamaları doğrudan matrahtan düşmek nakit akışı açısından daha sürdürülebilir olabilir. Ayrıca Teknopark dışındaki kendi tesislerinde faaliyet gösterme özgürlüğü sağlar

8. SONUÇ;

Katma değerli ve yüksek teknoloji ürün ve hizmetlerin önem kazandığı günümüz dünyasında yapay zeka araçlarının da devreye girmesi ile birlikte birlikte rekabet ortamı gün geçtikçe artmaya başlamıştır. Ülkemizde de bu rekabete ayak uydurabilmek amacıyla 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu ve 5746 sayılı Ar-Ge ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Kanunu, teknoloji üretimini ve Ar-Ge yatırımlarını desteklemek üzere birbirini tamamlayan iki temel araç olarak karşımıza çıkmaktadır.

Çalışmada ele alındığı üzere, bu iki düzenleme arasındaki tercih tek bir doğru cevabı olan bir konu değil, işletmenin kendine özgü koşullarına göre şekillenmesi gereken bir vergi planlaması meselesidir. Kazanç odaklı olan TGB istisnası, özellikle yazılım ağırlıklı ve kârlılığı yüksek işletmeler için hem gelir/kurumlar vergisi hem de KDV bakımından ciddi avantajlar sunarken; harcama odaklı olan Ar-Ge indirimi, henüz kâr elde etmeyen veya bölge dışında faaliyet göstermek zorunda olan sanayi işletmeleri için daha esnek ve sürdürülebilir bir alternatif teşkil etmektedir.

Mükelleflerin söz konusu her iki teşvik mekanizması arasında kararsız kalması durumunda; faaliyet konusu, kârlılık beklentisi, personel yapısı ve fiziki konuşlanma tercihleri gibi unsurları bir bütün olarak değerlendirmesi gerekmektedir. Mevzuatın aynı proje için her iki teşvikten birlikte yararlanılmasına izin vermemesi de bu kararın önceden sağlıklı bir maliyet-fayda analizine dayandırılmasını zorunlu kılmaktadır. Ayrıca son yıllarda yapılan değişiklikler nedeniyle TGB ve Ar-Ge Merkezi tercihinin yalnızca vergi avantajı üzerinden değerlendirilmesi eksik bir değerlendirme olacaktır. Personel yapısı, projenin ticarileşme süresi ve şirketin fiziksel yapılanması da en az vergi yükü kadar önem taşıdığı yatığımız çalışmada ortaya çıkmaktadır.

KAYNAKÇA;

1. 4691 Sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu
2. 5746 Sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun
3. 7491 Sayılı Bazı Kanunlarda ve 399 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun
4. 7555 Sayılı Kanun
5. 10803 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararı
6. 318 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği
7. 1 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği
8. Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği
9. Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Uygulama ve Denetim Yönetmeliği

14.07.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.666 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.