Koray Ateş
Vergi Uzmanı
korayates@muhasebetr.com

100 Kasa Hesabı ve 131 Ortaklardan Alacaklar Hesabı İle İlgili Önemli Hatırlatmalar

Değerli okurlar, bu hafta 100 kasa hesabı ve 131 ortaklardan alacaklar hesabı ile ilgili bilinmesi gereken çok önemli hususları ele alacağız. Özellikle genç meslektaşlarımız için faydalı olacağını düşünüyoruz.

YÜKSEK KASA BAKİYESİ VE KASA ADATI RİSKİ

İşletmelerin en çok sorun yaşadığı alanlardan biridir. İşletmenin büyüklüğü ve nakit ihtiyacıyla orantısız şekilde yüksek kasa bakiyesi taşınması, vergi incelemelerinde paranın fiilen kasada olmadığı ve ortaklarca kullanıldığı şeklinde değerlendirilir. Bu durumda inceleme elemanı kasa adatı yapar. Makul kabul edilen tutarı aşan bakiye üzerinden emsal faiz (şirketin kredisi varsa kredi faiz oranı, yoksa TCMB avans faiz oranı; 2026'da yıllık %39,75) hesaplanır ve bu faiz hem kurum kazancına eklenir hem de üzerinden %20 KDV aranır. Sonuç; kurumlar vergisi, KDV, vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi tarhiyatıdır.

NEGATİF (TERS) KASA

Özellikle dönem içinde kasanın ters bakiye vermesine sıklıkla rastlanmaktadır. Kasa hesabının alacak bakiyesi vermesi fiilen imkânsızdır. Ters kasa; kayıt dışı hasılat, belgesiz ödeme veya ortaklarca şirkete konulan paranın kayda alınmaması karinesi olarak kabul edilir ve incelemede re'sen takdir nedenidir. Gün bazında kasa hareketleri kontrol edilmeli, bakiyenin hiçbir gün eksiye düşmemesi sağlanmalıdır.

30.000 TL KASA SINIRI ZORUNLULUĞU

Mükellefler arası 30.000 TL'yi aşan tahsilat ve ödemelerin banka, ödeme kuruluşu veya PTT aracılığıyla yapılması zorunludur (VUK 459/575 No.lu Tebliğler). Sınırın üzerindeki elden tahsilat ve ödemelerde işleme taraf olan her iki tarafa da işlem tutarının %10'u oranında özel usulsüzlük cezası kesilir. Bazı işletmeler parçalı ödeme yapıp faturayı parçalara ayırarak ödeme yapmaktadırlar. Oysa parçalı ödeme yapılması sınırı aşmayı engellemez aynı işleme ait toplam tutar dikkate alınır.

 MUHASEBE DÜZENİ VE KONTROLLER

Olası bir incelemede cezai riski en aza indirmek için aşağıdaki tedbirlerin muhakkak alınması gerekir.

a) Kasa fiili sayımı ile kaydi bakiye düzenli (tercihen günlük/haftalık) mutabakata tabi tutulmalı, dönem sonunda kasa sayım tutanağı düzenlenmelidir.

b) Kasadan yapılan ödemeler mutlaka belgeye (fatura, gider pusulası, makbuz) dayanmalı, belgesiz çıkışlar KKEG dahi yazılsa incelemede örtülü kazanç eleştirisine dönüşebilir.

c) Döviz kasası her geçici vergi döneminde TCMB efektif alış kuru ile değerlenmeli (VUK 280), kur farkları gelir-gider yazılmalıdır.

d) İşletme için makul bir azami kasa limiti belirlenmeli, fazlası aynı gün bankaya yatırılmalıdır.

131 ORTAKLARDAN ALACAKLAR HESABI

ÖRTÜLÜ KAZANÇ DAĞITIMI VE ADAT FAİZİ (KVK MD. 13)

Ortaklar cari hesabı aynı kasa gibi şirketlerin en yumuşak karınlarından biridir. Şirketin ortaklarına veya ilişkili kişilere faizsiz ya da düşük faizle para kullandırması, transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı sayılır. Ortağa kullandırılan tutarlar için emsal faiz oranı üzerinden aylık adat hesaplanmalı, faiz tutarı için ortağa fatura düzenlenmeli ve %20 KDV hesaplanmalıdır (finansman hizmeti). Emsal oran; şirket banka kredisi kullanıyorsa kendi kredi faiz oranı, kullanmıyorsa en az TCMB avans faiz oranıdır (2026'da %39,75). Önemli: Dönem sonunda bakiyenin sıfırlanması riski ortadan kaldırmaz; dönem İÇİNDE para kullandırılan her gün için adat hesaplanır.

TTK MD. 358 – ORTAKLARIN ŞİRKETE BORÇLANMA YASAĞI

Çok fazla uygulanmasa da bilinmesi gereken küçük bir detaya değinmek istiyoruz. Ortaklar, sermaye taahhüt borçlarını ödemedikçe ve şirketin serbest yedekleriyle birlikte kârı geçmiş yıl zararlarını karşılayacak düzeyde olmadıkça şirkete borçlanamaz. Aykırılık halinde TTK md. 562 uyarınca adli para cezası uygulanabilir.

GİZLENMİŞ İŞLEMLER KARİNESİ VE BİLANÇO GÖRÜNÜMÜ

a) 131 hesabın büyümesi, kayıt dışı hasılatın ortak üzerinden tahsili, belgesiz harcamaların ortağa borç yazılması veya fiktif kasa fazlasının bu hesaba aktarılması gibi eleştirilere zemin oluşturur; hesabın her hareketi dekont/sözleşme ile belgelendirilmelidir.

b) Banka ve finans kuruluşları kredi analizinde 131 bakiyesini öz kaynaklardan düşer; yüksek bakiye kredibiliteyi olumsuz etkiler. Yani özkaynaklar ne kadar yüksek olursa olsun 131 hesap çok yüksekse bankalar nezdinde 131’in bakiye özkaynaklardan düşülerek kredibilite çalışması yapılacaktır.

c) 131 hesaba şüpheli alacak kaydı yapan işletmer de vardır. Ancak önemle hatırlatmak isteriz ki; ortaklardan alacaklar ticari alacak değildir, şüpheli alacak karşılığı (VUK 323) ayrılamaz ve değersiz alacak olarak silinemez. Silinmesi kâr dağıtımı/bağış eleştirisi doğurur.

d) Dövizli ortak carileri kur değerlemesine tabidir. Ayrıca ilişkili kişiden döviz cinsi borçlanma/alacaklarda kur farkları da transfer fiyatlandırması analizine dahil edilmelidir.

TAVSİYE ETTİĞİMİZ ÖZET KONTROL LİSTESİ AŞAĞIDAKİ GİBİDİR:

1. Kasa bakiyesi işletme ölçeğine uygun mu, hiçbir gün negatife düşüyor mu?

2. 30.000 TL üzeri tahsilat/ödemeler banka kanalıyla mı yapılıyor?

3. Ortaklara kullandırılan tutarlar için aylık adat + fatura + %20 KDV uygulanıyor mu?

4. Ortak borçlanmalarında TTK 358 şartları (sermaye borcu ödenmiş, kâr yeterli) sağlanıyor mu?

5. Kasa sayım tutanakları ve ortak cari mutabakatları dosyalanıyor mu?

6. Geçici vergi dönemlerinde döviz kasası ve dövizli cariler değerleniyor mu?

Faydalı olması dileğiyle…

29.07.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.666 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.