Emrah Kaya
Vergi Başmüfettişi
emrahkaya-35@hotmail.com

KKEG ve KDV İlişkisinin Vergi ve TFRS Boyutu

Kanunen kabul edilmeyen giderler ile bu harcamalara ilişkin katma değer vergisinin indirim konusu yapılıp yapılamayacağı, uygulamada çoğu kez muhasebe kaydının biçimi üzerinden tartışılmaktadır. Oysa Katma Değer Vergisi Kanununun 30/d maddesi bakımından asıl belirleyici olan, harcamanın hangi hesapta izlendiği değil, gelir veya kurumlar vergisi bakımından indirimi kabul edilmeyen bir gider niteliği taşıyıp taşımadığıdır.

Bu çalışmada, amortismana tabi bir iktisadi kıymetin doğrudan gider olarak dikkate alınması ile işletmenin faaliyet konusuyla illiyet bağı kurulamayan bir demirbaşın aktifleştirilmesi varsayımları üzerinden konu değerlendirilecektir. Ayrıca bu örnekler yardımıyla KDV indirim hakkının muhasebe tekniğinden ziyade, harcamanın gerçek mahiyetine göre belirlenmesi gerektiği ortaya konularak, bahsi geçen hususlar Türkiye Finansal Raporlama Standartları yönünden karşılaştırmalı olarak kısaca ele alınacaktır.

KDVK 30/d Hükmünün Sistematik Yorumu ve 2 Farklı Varsayım

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 30/d maddesi uyarınca, Gelir ve Kurumlar Vergisi Kanunlarına göre indirimi kabul edilmeyen giderler dolayısıyla ödenen KDV indirim konusu yapılamaz. Bu hüküm, indirim hakkının muhasebe kayıt biçimine değil, işlemin dayandığı harcamanın vergisel niteliğine bağlandığını göstermektedir. Bu nedenle KDV indirimi yönünden temel husus tutarın hangi hesapta izlenmiş olduğundan ziyade, gelir veya kurumlar vergisi bakımından indirim konusu yapılıp yapılamayacağına yönelik olmalıdır. Böylece KKEG ile KDV indirimi arasındaki ilişkinin, muhasebe tekniği ile vergisel mahiyet birbirinden ayrılarak değerlendirilmesi gerekir.

Vergi Usul Kanununun 313. maddesi uyarınca, işletmede bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranma, aşınma veya kıymetten düşmeye maruz bulunan iktisadi kıymetlerin amortisman yoluyla itfa edilmesi esastır. Buna rağmen amortismana tabi bir iktisadi kıymetin maliyet bedelinin tamamının doğrudan gider hesaplarına alınması halinde, gelir veya kurumlar vergisi bakımından ilgili döneme isabet eden amortisman dışındaki kısım KKEG niteliği kazanır. Fakat burada gerekçe, harcamanın işletme faaliyetiyle ilgisiz olmasından değil, gider olarak kazançtan tenzil edilme dönem ve tutarının vergi mevzuatına aykırı olmasından kaynaklanmaktadır. Dolayısıyla harcamanın kendisi ticari faaliyetle ilgili olduğu sürece, muhasebe kayıtlarındaki hata nedeniyle bu harcamaya ilişkin KDV’nin KDVK 30/d kapsamında reddedilmesi sonucuna ulaşılmaz. Başka bir ifadeyle, muhasebe tekniğindeki hata KDV indirim hakkını tek başına ortadan kaldırmaz.

Hatanın izleyen yılda tespit edilmesi halinde de vergisel sonuç ayrıca değerlendirilmeli, amortisman ayırma hakkının kullanılmaması, izleyen dönemde geçmiş dönem için zorunlu olarak amortisman ayrılmasını gerektirmemelidir. Bu nedenle muhasebe düzeltmesi ile KDV indirim hakkının birbirine bağlanması, KDVK 30/d’nin sistematiğiyle bağdaşmamaktadır.

İşletmenin faaliyet konusu ile doğrudan ve objektif bir illiyet bağı kurulamayan bir demirbaşın aktife alınması halinde durum farklılaşmaktadır. Mükellefin söz konusu kıymet için amortisman ayırmaması veya harcamayı gider hesaplarında izlememesi, harcamanın vergisel mahiyetini değiştirmez. Şayet harcamanın ticari kazancın elde edilmesi ve idamesiyle bağlantısı ortaya konulamıyorsa, giderin niteliği itibarıyla KKEG olduğu sonucuna ulaşılması gerekir. Bu durumda harcamanın aktifleştirilmiş olması, amortisman ayrılmaması ve/veya yalnızca KDV’sinin indirim konusu yapılması, KDVK 30/d’deki indirim yasağını ortadan kaldırmaz. Çünkü burada asıl problem muhasebeleştirme tekniği değildir.

Bu iki örnek birlikte değerlendirildiğinde, KDV indiriminde iki farklı KKEG türünün birbirinden ayrılması zorunlu hale gelmektedir. Birincisi, vergisel açıdan özü itibarıyla işletme faaliyetiyle ilgili olduğu halde muhasebeleştirme tekniğindeki hata nedeniyle belirli bir kısmı KKEG haline gelen harcamalar, ikincisi ise daha başlangıçta ticari kazancın elde edilmesi ve idamesiyle bağlantısı bulunmadığından mahiyeti itibarıyla KKEG olan harcamalardır.

İlk durumda KDV indirim hakkının muhasebe hatası nedeniyle reddedilmesi, ikinci durumda ise harcamanın aktifleştirilmiş olması gerekçe gösterilerek KDV indiriminin korunması mümkün değildir. Yani KDVK 30/d bakımından ölçüt, kayıt şekli değil harcamanın mahiyetidir.

TFRS Perspektifi ve Genel Değerlendirme

Vergi mevzuatı vergi matrahının tespitine ilişkin hükümler içerirken TFRS, işlemlerin finansal tablolara gerçeğe uygun şekilde yansıtılmasını amaçlar. Vergi Usul Kanunu bakımından amortisman hakkının kullanılmaması ile TFRS/TMS bakımından amortisman ayrılmaması aynı anlama sahip değildir. VUK sistematiğinde mükellefin amortisman ayırmama yönündeki tercihi, Kanunun tanıdığı bir hakkın kullanılmaması sonucunu doğurur. Buna karşılık TMS 16 kapsamında bir maddi duran varlığın muhasebeleştirilmesinde gelecekte ekonomik fayda sağlamasının muhtemel olması ve maliyetinin güvenilir biçimde ölçülebilmesi esas olup, muhasebeleştirilen varlığın faydalı ömrü boyunca amortismana tabi tutulması bir muhasebe tercihinden ziyade finansal raporlama gereğidir.

Yukarıdaki varsayımlardan hareketle, indirilecek KDV standarda göre işletme açısından ekonomik bir yük ihtiva etmediğinden, ilgili varlığın maliyetine dahil edilmez. Buna karşılık işletme tarafından geri alınması mümkün olmayan KDV, ilgili standarda ilişkin hükümler çerçevesinde varlığın maliyetine ilave veya gider tutarına dahil edilebilir. Özetle VUK bakımından gider kabul edilmemesi ile TFRS kapsamında varlık veya gider olarak sınıflandırılması arasındaki fark, vergi matrahı ile finansal tabloların aynı ekonomik olayı farklı esaslarla değerlendirebileceğini ortaya koymakta ve bu farklılıklar, kimi zaman ertelenmiş vergi sonuçları doğurabilmektedir.

Vergi mevzuatında temel ölçüt, harcama ile ticari kazancın elde edilmesi ve idamesi arasında doğrudan bir illiyet bağının bulunması iken, TFRS kapsamında harcamanın gelecekte ekonomik fayda sağlama potansiyeli esas alınmaktadır. Her ne kadar bu iki yaklaşım çoğunlukla örtüşse de işletme öncelikleri ve işlemin niteliği gereği farklı sonuçlara ulaşılması da mümkündür.

Dolayısıyla vergi kanunlarınca indirimi kabul edilmeyen bir tutarın finansal tablolardaki karşılığı, işlemin gerçek niteliğine ve ilgili TFRS hükümlerine göre belirlenmelidir. Bu yaklaşım, KDV indirim hakkının doğru değerlendirilmesinin yanı sıra finansal performansın gerçeğe uygun sunulması bakımından da önem taşır.

23.10.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Telif Uyarısı: Bu makalenin en fazla %20'si, kaynak gösterilip aktif link verilerek paylaşılabilir. Aksi takdirde yasal işlem başlatılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.250 TL  Ayrıntılar için tıklayın.