Kerim Çoban
E.Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi
Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim Danışmanlık ve
Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği A. Ş.
k.coban0306@gmail.com

Gümrük Kanunu'nun 234/3. Fıkrası Yerine, 234/1. Fıkrasının Uygulanması

Bilindiği üzere, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 234.maddesinde: “1. Serbest dolaşıma giriş rejimi veya kısmi muafiyet suretiyle geçici ithalat rejimine tabi tutulan eşyaya ilişkin olarak, yapılan beyan ile muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrol sonucunda;

a) 15.maddede belirtilen Gümrük Tarifesini oluşturan unsurlarda veya vergilendirmeye esas olan sayı, baş, ağırlık gibi ölçülerinde aykırılık görüldüğü ve beyana göre hesaplanan ithalat vergileri ile muayene sonuçlarına göre alınması gereken ithalat vergileri arasındaki fark % 5'i aştığı takdirde, ithalat vergilerinden ayrı olarak bu farkın üç katı para cezası alınır.

b) Kıymeti üzerinden ithalat vergilerine tabi eşyanın beyan edilen kıymeti, 23 ilâ 31.maddelerde yer alan hükümler çerçevesinde belirlenen kıymete göre noksan bulunduğu takdirde, bu noksanlığa ait ithalat vergilerinden başka vergi farkının üç katı para cezası alınır.

c) Satış birimine göre miktar itibarıyla % 5'i geçmeyen bir fark ile maddi hesap hatasından doğan noksan kıymet beyanlarında, bu farklara ait ithalat vergilerinden başka vergi farkının yarısı tutarında para cezası alınır.

2. Dahilde işleme rejimi, gümrük kontrolü altında işleme rejimi ve tam muafiyet suretiyle geçici ithalat rejimi hükümlerine tabi eşyaya ilişkin olarak yapılan beyan ile muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrol sonucunda; birinci fıkrada belirtilen farklılıkların tespiti durumunda vergi farkının yarısı tutarında idari para cezası verilir.

3. Yukarıda belirtilen aykırılıkların gümrük idaresince tespit edilmesinden önce beyan sahibince bildirilmesi durumunda söz konusu cezalar yüzde on nispetinde uygulanır. … ” denilmektedir.

Diğer bir deyişle, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 234/3. Maddesine göre: “Yukarıda –(234.maddenin 1 ve 2.fıkralarında)- belirtilen aykırılıkların gümrük idaresince tespit edilmesinden önce beyan sahibince bildirilmesi durumunda söz konusu cezalar % 10 nispetinde uygulanır”.

Aynı şekilde, Gümrük Yönetmeliği’nin 121/3. Maddesine göre: “Beyanın kontrolü türü kırmızı hat olarak belirlenen eşyaya ilişkin bilgilerin yanlış olduğunun tespit edilmesinden önce düzeltme talebinde bulunulması halinde talep Kanunun 234’üncü maddesinin üçüncü fıkrasından yararlanma talebi olarak değerlendirilerek sistemde gerekli düzeltmeler yapılır. Beyan edilen eşyaya ilişkin bilgilerin yanlış olduğunun tespit edilmesinden sonra düzeltme talebinde bulunulması halinde ise düzeltme talepleri kabul edilmeyerek 192 ve 193’üncü maddeler uygulanır.” hükümlerine amirdir.

Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 13.10.2014 günlü ve 3276729 sayılı yazısında: “4458 sayılı Gümrük Kanununun 234 üncü maddesinin birinci veya ikinci fıkralarında belirtilen aykırılıklar için firmalar tarafından mezkur maddenin üçüncü fıkrası hükmünden faydalanılmak üzere Bölge Müdürlüğünüz veya bağlantılarına yapılan başvurularda, mutlak surette diğer bağlantı idarelerinizde ve/veya diğer Bölge Müdürlükleri ve bağlantılarında aynı konudaki aykırılığa ilişkin, son 6 ay içerisinde, başvuru yapan firma için bir tespit yapılıp yapılmadığının ivedilikle araştırılması talimatlandırılmış, söz konusu araştırmanın ne şekilde yapılacağına ilişkin herhangi bir kısıtlama getirilmemiştir.” Denilmektedir.

Yine Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 23.11.2015 Tarihli ve 11911354 Sayılı, Gümrük Kanunu’nun 234/3.maddesinin uygulanması” konulu yazılarında: “Bilindiği üzere, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 234’üncü maddesinin üçüncü fıkrasında mezkur maddenin bir ve ikinci fıkralarında belirtilen aykırılıkların gümrük idaresince tespit edilmesinden önce beyan sahibince bildirilmesi durumunda söz konusu fıkralarda belirtilen cezaların % 10 nispetinde uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.

Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 13.10.2014 günlü ve 3276729 sayılı yazılarında da belirtildiği üzere; söz konusu maddenin uygulanmasının firmalar tarafından suistimal edilebildiği ve bunların önlenebilmesi için anılan Kanunun bahse konu maddesinin birinci veya ikinci fıkralarında belirtilen aykırılıklar için firmalar tarafından mezkur maddenin üçüncü fıkrası hükmünden faydalanılmak üzere Bölge Müdürlüğünüz veya bağlantılarına yapılan başvurularda, mutlak surette diğer bağlantı idarelerinizde ve/veya diğer Bölge Müdürlükleri ve bağlantılarında aynı konudaki aykırılığa ilişkin, son 6 ay içerisinde, başvuru yapan firma için bir tespit yapılıp yapılmadığının ivedilikle araştırılması ve böyle bir tespit yapılmış olduğunun anlaşılması halinde bu firmaya Gümrük Kanunu'nun 234/3.madde hükmünün tatbik edilmemesi gerektiği, …” belirtilmiştir.

Ancak, bazı gümrük idarelerinde, "aynı konudaki aykırılık" ifadesinin çok geniş anlamda ele alındığı, bu durumun da uygulamada sıkıntılara sebebiyet verdiği, buna ilaveten, kimi gümrük idarelerinde de, beyan sahibinin, beyanın kontrolü türü kırmızı hat olarak belirlenen eşyaya ilişkin bilgilerin yanlış olduğunun tespit edilmesinden önce Gümrük Yönetmeliğinin 121/3 maddesi çerçevesinde düzeltme talebinde bulunduğu, ancak, söz konusu talebin "bu durumda aykırılığın yükümlüsünce gümrük idaresine bildirilmiş olarak kabul edilemeyeceği" gerekçesiyle reddedildiği müşahede edilmiştir.

"Aynı konudaki aykırılık" ifadesi; sadece, aykırılığa esas teşkil eden konunun mevzuatın aynı maddesi ile ilgili olmasını veya fiilin aynı olmasını ifade etmemektedir.

Burada dikkat edilmesi gereken husus, aykırılığın:

• Aynı veya farklı gümrük idarelerinde ifa edilen gümrük işlemlerine ilişkin aynı ticari işlemin parçası olup olmadığının veya,
• Aynı tespit kapsamında yapılan işlemin parçası olup olmadığının veya,
• Yükümlü tarafından süreklilik arz eden eksik beyan şeklinde tezahür edip etmediğinin,

doğru bir şekilde tespit edilmesidir.

Örneğin; kalıp bedelleri ile ilgili noksan kıymet beyanlarının çok sayıda gümrük idaresinde işlem gören beyanname ile ilgili olması durumunda aykırılığın aynı ticari işlemin bir parçası olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Veyahut bir rapor ile tespit edilen kıymet unsurlardan birinin eksik beyanının farklı gümrüklerde veya aynı gümrükte farklı beyannamelerde ortaya çıkması ya da farklı gümrük idarelerinden yapılan ithalata konu bir eşyanın GTİP'inin beyan edilenden farklı olduğunun tespit edilmesi durumunda aykırılığın aynı tespit kapsamında yapılan işlemin parçası olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.

Ayrıca, beyan sahiplerinin Gümrük Yönetmeliği'nin 121/3 maddesine göre yaptıkları düzeltme taleplerinin de Gümrük Kanununun 234/3 maddesi çerçevesinde değerlendirilmeye alınması gerekmektedir.” denilmektedir.

Bu açık hükümlere rağmen, bazı gümrük idarelerinde; Tahsilat Takip Programında aynı mahiyetteki bir ceza kararının bulunmasından hareketle söz konusu eksikliğin kendilerince/ ilgili Gümrük Müdürlüğünce fark edilmiş gibi algılandığı, dolayısıyla uygulanacak ceza için 234/3 yerine 234/1-a Madde hükmünün uygulandığı müşahade edilmiştir.

Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 22.09.2014/2888552 günlü/sayılı yazılarında; “4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 234’üncü maddesinin üçüncü fıkrasında mezkur maddenin bir ve ikinci fıkralarında belirtilen aykırılıkların gümrük idaresince tespit edilmesinden önce beyan sahibince bildirilmesi durumunda söz konusu fıkralarda belirtilen cezaların yüzde onbeş nispetinde uygulanacağı hüküm altına alınmış olup, "Yüzde onbeş" ibaresi "On" şeklinde (07.11.2019 tarihli, 30941 sayılı R.G. 7190 s.k. ile değiştirilerek uygulanacak Ceza 07.11.2019 tarihinden itibaren % 10’a düşürülmüştür).

Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün konuya ilişkin yazılarında da açıkça; 234/3 madde hükmünün uygulanmamasının, gümrük idaresince yapılacak bir tespit şartına bağlanmıştır.

Yukarıda yer verilen kanun, yönetmelik ve tasarruflu yazıların bir arada değerlendirilmesi sonucunda; Söz konusu amir hükümlerin bazı gümrük idarelerince yanlış yorumlanarak, Gümrük Kanunu’nun 234/3.maddesi yerine 234/1.maddesini uyguladığı görülmektedir.

Gümrük Kanunun 234/3. Madde hükmü; Açık, sarih, net ve herhangi bir yoruma kapalı amir bir hüküm olup, hiçbir şekilde sınırlandırılarak mükellef aleyhine yorumlanamayacağı aşikardır.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 73’incü maddesinin 3.fıkrasında belirtildiği üzere: “Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır” şeklinde ifade edilerek vergilendirme yetkisini yasama organına özgü kılarak vergilere ilişkin düzenlemelerin gerek şeklî gerekse maddî anlamda kanunla yapılmasını emretmektedir.

Sonuç olarak:

Gümrük Kanunu’nun 234/1.maddesinin uygulanması için söz konusu aykırılıkların ve/veya kıymet farkının beyandan sonra, Gümrük İdaresince yapılacak denetleme veya teslimden sonra denetim ve kontrol sonucunda ortaya çıkması gerekir.

Halbuki Kanun’un 234/3.maddesinde mükellef, ilgili Gümrük İdaresinin tespitinden önce söz konusu aykırılıkları ve/veya kıymet farklarını kendisi tespit ederek gümrük idaresine beyan etmektedir.

Kısacası, sapla samanın birbirine karıştırılmaması, Kanun’un 234/1.maddesi ile 234/3.maddesinin uygulanması sırasında gümrük idarelerince daha dikkatli davranılması gerekir.

07.10.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Telif Uyarısı: Bu makalenin en fazla %20'si, kaynak gösterilip aktif link verilerek paylaşılabilir. Aksi takdirde yasal işlem başlatılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.250 TL  Ayrıntılar için tıklayın.