Koray Ateş
Vergi Uzmanı
korayates@muhasebetr.com

Dövizli İşlemlerde En Sık Yapılan Vergi ve Muhasebe Hataları

Değerli okurlar bu hafta denetimlerde en çok takıldığım konulardan biri olan dövizli işlemlere değineceğim. Kur her gün değişiyor, şirketler ise çoğu zaman bu işleri “sistem nasılsa hesaplar” rahatlığıyla yürütüyor. Sonuçta küçük gibi görünen hatalar, bir vergi incelemesinde ciddi bir faturaya dönüşebiliyor. Aşağıda sahada en sık karşılaştığım hataları, olabildiğince sade bir dille anlatmaya çalıştım.

1. YANLIŞ KURLA KAYIT YAPMAK

Defterler Türk lirası ile tutulur (VUK md. 215). Yani dövizli bir faturayı mutlaka TL’ye çevirip kaydetmemiz gerekiyor. Burada en çok gördüğüm hata, “hangi kur” sorusuna her ay farklı cevap verilmesi. Bir ay banka kuru, ertesi ay Merkez Bankası satış kuru kullanılıyor. Vergi açısından esas olan, VUK md. 280 kapsamında Merkez Bankası’nın döviz alış kurudur. Bence şirket içinde bu konuda yazılı bir kural olmalı ve muhasebe ekibi hep aynı kuru kullanmalı. Tutarlılık, incelemede elinizi çok güçlendirir.

2. KUR FARKI FATURASINI UNUTMAK

Malı 1.000 dolara sattınız, fatura günü kur 40 TL idi. Para 42 TL’den geldi. Aradaki 2.000 TL’lik fark, satış bedelinin bir parçası sayılır ve KDV’ye tabidir. Bu fark için kur farkı faturası düzenlenmesi gerekir. Kur düştüğünde ise bu kez alıcı tarafın fatura düzenlemesi ve KDV’nin düzeltilmesi söz konusudur. Pek çok işletme kur farkını sadece 646 veya 656 hesaplara kaydedip faturayı unutuyor. Kanaatimce bu, incelemede en kolay tespit edilen hatalardan biri. İhracat gibi KDV’den istisna işlemlerde ise kur farkı da istisnadır; burada da yanlışlıkla KDV hesaplanan faturalar görüyorum.

3. DÖNEM SONUNDA DEĞERLEME YAPMAMAK

Döviz kasası, döviz tevdiat hesabı, dövizli alacak ve borçlar her dönem sonunda o günkü kurla yeniden değerlenmelidir (VUK md. 280). Sadece yıl sonunda değil, geçici vergi dönemlerinde de bu işlem yapılır (GVK mükerrer md. 120, KVK md. 32/3). Değerleme yapılmadığında kâr ya fazla ya da eksik görünür, eksik görünüyorsa vergi ziyaı doğar. Bence kur değerlemesi her çeyrek sonunda kontrol listesinin ilk maddesi olmalı.

4. AVANSLARI DA DEĞERLEMEYE ALMAK

Bunun tam tersi bir hata da var. Alınan ve verilen sipariş avanslarını da kur değerlemesine sokmak. Avans, ileride mal veya hizmetle kapanacak bir kalemdir; parasal bir alacak ya da borç değildir. Bu nedenle 159 ve 340 hesaplardaki dövizli tutarlar, işlem tarihindeki kurla kalır. Bu ayrımı yapmayan şirketlerde gereksiz kur farkı geliri ya da gideri oluştuğunu sıkça görüyorum.

5. YATIRIM KREDİSİ KUR FARKLARINI DOĞRUDAN GİDER YAZMAK

Makine veya bina almak için dövizli kredi kullandıysanız, varlık aktife girdiği yılın sonuna kadar oluşan kur farkları doğrudan gider yazılamaz; varlığın maliyetine eklenir ve amortisman yoluyla gidere dönüşür. Sonraki yıllarda oluşan kur farklarında ise maliyete ekleme ya da doğrudan gider yazma seçimi mükellefe bırakılmıştır (VUK md. 262 ve 163 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği). Bunu bilmeden bütün kur farkını 656 hesaba atmak, incelemede düzeltme konusu olur. Ayrıca kurumlar vergisi mükelleflerinin, kur farklarının finansman gideri kısıtlamasına da girdiğini unutmaması gerekir (KVK md. 11/1-i).

6. YURT DIŞINDAN ALINAN HİZMETTE KDV’Yİ ATLAMAK

Yurt dışındaki bir firmadan danışmanlık, yazılım ya da reklam hizmeti aldığınızda, Türkiye’de KDV’yi siz hesaplayıp 2 No.lu KDV beyannamesi ile beyan etmek zorundasınız (KDVK md. 9). Bu tutar aynı ay 1 No.lu beyannamede indirilebildiği için pek çok kişi “nasılsa sıfırlanıyor” diye işlemi yapmıyor. Oysa beyan edilmeyen her işlem için vergi ziyaı cezası gündeme gelebilir. Bazı ödemelerde ayrıca stopaj yükümlülüğü de doğar (KVK md. 30). Bence dövizli ödeme talimatı veren herkes, ödemeden önce muhasebeye bu soruyu sormalı.

SON SÖZ

Dövizli işlemler zor değil, sadece disiplin istiyor. Hangi kuru kullandığınızı belirleyin, kur farkı faturalarını zamanında kesin, dönem sonlarında değerlemeyi atlamayın ve avans ile alacağı birbirine karıştırmayın. Kanaatimce bu dört alışkanlık, dövizli işlemlerden doğan risklerin büyük bölümünü ortadan kaldırır.

Faydalı olması dileğiyle…

06.10.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Telif Uyarısı: Bu makalenin en fazla %20'si, kaynak gösterilip aktif link verilerek paylaşılabilir. Aksi takdirde yasal işlem başlatılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.250 TL  Ayrıntılar için tıklayın.