Cengiz Demir
Yeminli Mali Müşavir
Bağımsız Denetçi
cengiz@ymmcengizdemir.com.tr
www.ymmcengizdemir.com.tr

TCMB İhracat Genelgesi'nin "Terkin" Başlıklı 28. Maddesinin Açıklanması

TCMB İhracat Genelgesi'nin "Terkin" başlıklı 28. maddesinin tam metni şu şekildedir:

Terkin

MADDE 28 –

(1) Her bir gümrük beyannamesi itibarıyla;

a) 15.000 ABD doları veya eşitine kadar noksanlığı olan ihracat hesapları doğrudan bankalarca ödeme şekline ve toplam beyanname tutarına olan oranına bakılmaksızın,

b) 15.000 ABD doları veya eşitinden yüksek olmakla birlikte 100.000 ABD doları veya eşitini aşmamak üzere, beyanname veya formda yer alan bedelin %10’una kadar noksanlığı olan (sigorta bedellerinden kaynaklanan noksanlıklar dahil) ihracat hesapları doğrudan bankalarca veya 90 günlük ihtarname süresi içinde ilgili Vergi Dairesi Başkanlıkları/Müdürlüklerince ödeme şekline bakılmaksızın,

c) 200.000 ABD doları veya eşitini aşmamak üzere, 2018-32/48 sayılı Tebliğ'in 9 uncu maddesinde belirtilen mücbir sebep ve haklı durum halleri göz önünde bulundurulmak suretiyle beyanname veya formda yer alan bedelin %10’una kadar açık hesaplar ilgili Vergi Dairesi Başkanlığınca veya Vergi Dairesi Müdürlüğünce, terkin edilmek suretiyle kapatılır.

(2) 200.000 ABD doları veya eşitini aşan noksanlıklara ilişkin terkin talepleri Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından değerlendirilir ve Bakanlıkça verilen talimata göre sonuçlandırılır.

(3) Aynı gümrük beyannamesi için birinci fıkranın (a), (b) ve (c) bentlerinde yer alan terkin sınırları birlikte uygulanamaz. İhracatçı lehine olan yalnızca bir terkin düzenlemesi esas alınabilir.

(4) Birinci fıkranın (a) ve (b) bentlerinde bankalar tarafından terkin edilmek suretiyle kapatılacağı belirtilen ihracat hesapları ilgili Vergi Dairesi Başkanlığına veya Vergi Dairesi Müdürlüğüne bildirilmeksizin doğrudan bankalarca terkin edilir,

şeklinde olup aşağıda bu konuya ilişkin detaylı izahlı açıklama ve örnekler verilecektir.

Verilen mevzuat hükmü özetle olarak, yurt dışına sattığınız malın parası (ihracat bedeli) bankaya eksik gelirse, bankanın bu hesabı "sorunsuz" kapatabilmesi için belirli esneklik (terkin) sınırları vardır.

Normalde ihracat bedellerinin tamamının 180 gün içinde Türkiye'ye getirilmesi ve İhracat Hesap Kapatma Belgesi (İHKB) alınması zorunludur. Ancak bankalar, küçük eksikliklerde sizi vergi dairesiyle uğraştırmadan hesabı kapatabilir.

Bunu 3 temel kural üzerinden örneklerle açıklaması:

1. Kural: 15.000 ABD Dolarına Kadar Olan Eksiklikler:

Kural: Eksik gelen para 15.000 USD veya altında ise, ihracat faturasının büyüklüğüne ya da ödeme yöntemine bakılmaksızın banka hesabı direkt kapatır.

• Örnek 1 (Küçük Fatura):
  • Gümrük Beyannamesi (GB) Tutarı: 20.000 USD
  • Bankaya Gelen Para: 7.000 USD
  • Eksik Kalan Tutar: 13.000 USD (Faturanın %65'i eksik!)
  • Sonuç: Oran ne kadar yüksek olursa olsun, eksik kalan tutar (13.000 USD), 15.000 USD sınırının altında kaldığı için banka dosyayı doğrudan kapatır. Vergi dairesine bildirim yapılmaz.
• Örnek 2 (Büyük Fatura):
  • GB Tutarı: 500.000 USD
  • Bankaya Gelen Para: 486.000 USD
  • Eksik Kalan Tutar: 14.000 USD
  • Sonuç: Eksik tutar 15.000 USD altında olduğu için banka hesabı anında kapatır.

2. Kural: 15.000 USD ile 100.000 USD Arasındaki Eksiklikler:

Kural: Eksik gelen para 15.000 USD'den fazla ama 100.000 USD'yi geçmiyorsa, bankanın hesabı kapatabilmesi için eksik tutarın toplam faturanın (GB bedelinin) %10'unu aşmaması gerekir.

• Örnek 1 (Kapatılabilen Durum):
  • GB Tutarı: 400.000 USD
  • Bankaya Gelen Para: 370.000 USD
  • Eksik Kalan Tutar: 30.000 USD
  • Kontrol: Eksik tutar (30.000 USD) 15 bin ile 100 bin arasındadır. Faturanın %10'u ise 400.000×%10=40.000 USD eder. Eksik tutar %10 sınırını aşmadığı için banka hesabı kapatır.
• Örnek 2 (Bankanın Kapatamadığı Durum):
  • GB Tutarı: 200.000 USD
  • Bankaya Gelen Para: 175.000 USD
  • Eksik Kalan Tutar: 25.000 USD
  • Kontrol: Eksik tutar 100.000 USD'nin altında olsa da faturanın %10'u 200.000×%10=20.000 USD etmektedir. Eksik kalan 25.000 USD %10 sınırını (20.000 USD) aştığı için banka bu hesabı terkin edemez.

3. Kural: 100.000 ABD Dolarının Üzerindeki Eksiklikler:

Kural: Eksik kalan tutar 100.000 USD'den fazla ise, faturanın %10'unun altında kalsa bile bankanın doğrudan kapatma yetkisi yoktur.

• Örnek:
  • GB Tutarı: 2.000.000 USD
  • Bankaya Gelen Para: 1.880.000 USD
  • Eksik Kalan Tutar: 120.000 USD
  • Kontrol: Eksik tutar faturanın %10'undan (200.000 USD) azdır. Ancak eksik tutar 100.000 USD mutlak sınırını aştığı için banka işlemi kapatamaz. Dosya incelenmek üzere Vergi Dairesi Başkanlığına / Defterdarlığa devredilir.

Özet Karar Tablosu

Eksik Tutar (Noksanlık)	%10 Sınır Şartı Var mı?	Hesabı Kim Kapatır?
0 – 15.000 USD	Hayır (Orana bakılmaz)	Banka doğrudan kapatır.
15.001 – 100.000 USD	Evet (%10'u aşmamalı)	%10 içindeyse Banka kapatır; aşarsa Vergi Dairesine gider.
100.001 USD ve üzeri	Geçersiz (Mutlak sınır aşılmıştır)	Banka kapatamaz, Vergi Dairesi inceler.

Vergi Dairesi Başkanlığı / Müdürlüğü Yetkisi:

Kural: Eksiklik 200.000 USD'yi aşmıyor ve faturanın (GB bedelinin) %10'una kadar ise; mücbir sebep (deprem, savaş, iflas vb.) veya haklı durumlar (müşterinin malı beğenmeyip iskonto istemesi, kalite eksikliği vb.) gösterilerek Vergi Dairesi tarafından terkin edilebilir.

• Örnek:
  • GB Tutarı: 1.800.000 USD
  • Bankaya Gelen Para: 1.650.000 USD
  • Eksik Tutar: 150.000 USD
  • Durum: Eksik tutar 100.000 USD'yi aştığı için banka kapatamadı. Eksiklik 200.000 USD sınırının altında ve faturanın %10'undan olan 180.000 USD’den azdır. İhracatçı, alıcının malda kusur bulduğuna dair yazışmaları (haklı durum) Vergi Dairesine sunarsa, hesap Vergi Dairesince terkin edilerek kapatılır.

 Hazine ve Maliye Bakanlığı Yetkisi:

Kural: Eksik tutar 200.000 USD'den fazla ise (veya Vergi Dairesinin yetki sınırlarını aşıyorsa), karar yetkisi doğrudan Hazine ve Maliye Bakanlığı'na geçer.

• Örnek:
  • GB Tutarı: 3.000.000 USD
  • Bankaya Gelen Para: 2.700.000 USD
  • Eksik Tutar: 300.000 USD
  • Durum: Eksiklik 200.000 USD'yi aştığı için ne banka ne de Vergi Dairesi dosyayı kapatabilir. Dosya belgeleriyle birlikte Bakanlığa gönderilir ve değerlendirme Bakanlıkça yapılır.

Terkin Sınırlarının Birlikte Uygulanamaması Esası:

Kural: "Aynı gümrük beyannamesi için birden fazla terkin sınırı birlikte uygulanamaz. İhracatçı lehine olan yalnızca bir terkin düzenlemesi esas alınabilir."

Bu kural, terkin limitlerinin üst üste eklenemeyeceğini (akümüle edilemeyeceğini) ifade eder. İhracatçı, beyanname için geçerli olan seçeneklerden yalnızca kendisine en uygun/en avantajlı olan tek bir maddeden yararlanabilir.

Çelişkili Senaryo Örneği:

• • GB Tutarı: 100.000 USD
  • Bankaya Gelen Para: 70.000 USD
  • Eksik Tutar: 30.000 USD
  • Hatalı Yaklaşım: "15.000 USD'lik matrahsız terkin hakkımı kullanayım, kalan 15.000 USD eksiklik için de %10'luk sınırı kullanayım" DİYEMEZSİNİZ. Limitler birleştirilemez.
  • Doğru Uygulama: 30.000 USD eksiklik hem 15.000 USD maktu sınırı hem de faturanın %10'u olan 10.000 USD’yi aştığı için banka terkini yapılamaz.

Tüm Sürecin Genel Yetki Özet Tablosu

Eksik Tutar (USD)	Beyannameye Oranı (%10 Şartı)	Şart / Belge Gereksinimi	Karar Verici Mercii
0 – 15.000	Orana bakılmaz	Belge aranmaz	Banka
15.000 – 100.000	%10 veya altında	Belge aranmaz	Banka
100.000 – 200.000	%10 veya altında	Mücbir sebep / Haklı durum belgesi	Vergi Dairesi
200.000 üzeri	Orandan bağımsız	Özel inceleme / Gerekçeli başvuru	Hazine ve Maliye Bakanlığı

TCMB İhracat Genelgesi'nin "Terkin" başlıklı 28. maddesinin örneklerle açıklaması yapılmıştır.

İhracat genelgesinin diğer başlıklı maddeleri önümüz haftalarda inceleyerek yazmaya devam edeceğim.

Faydalı olmasını diler saygı ve sevgilerimi sunarım.

30.07.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.666 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.