Vergide Dünya Halleri - 2026 / 9

“Bana çocukken Babil'i anlattılar,

taş değil, kitap yığdılar dediler.

Altıgen odalar, bitmeyen bir Akdeniz gibi,

Doğu batıya, batı doğuya karışıyor orada.

Ben oraya doğudan geldim,

dilimi cebimde getirdim.”

 

Arjantinli yazar ve kütüphaneci Jorge Luis Borges, 1941'de yazdığı Babil Kütüphanesi adlı kısa öyküde, yeryüzünde var olan tüm kitapları içeren bir kütüphaneden söz etmektedir.

 

Bir yanda kitapların ana yurdu sonsuz bir kütüphane hikayesi öte yanda 20 milyar dolarlık büyük fon krizi, ve borsada eriyen milyarlarca dolarlık piyasa değeri. 455 binden fazla vatandaşın parasından bahsediyoruz. Bu da yaklaşık 2 milyon insanın direkt bu olaydan mağdur olduğunu gösteriyor…

 

Geçen ayın gündemi oldukça yoğundu, bu durum en kapsamlı ve dikkat çekici bültenlerinden biri haline getirdi. En çok vergi dünyasında neler konuşuldu neler tartışıldı ?

Başlayalım isterseniz…

 

1. Şirketler ve Ortaklar  Borç -Alacak İlişkileri Vergi Sisteminin Bitmeyen Sorunsalı…

 

Ortak şirketten borçlanınca şirketin içi boşaltılma şüphesi taşır. Peki ortak şirkete borç verince sorun nedir? Olmaz mı? O da belli koşullarda ciddi bir inceleme riski taşır.

 

Ortağın şirkete borç vermesi yasaldır ama basit bir borç değildir.

 

TTK'ya göre ortak şirkete borç verebilir. Muhasebede kısa vadeli ise 331, uzun vadeli ise 431 Ortaklara Borçlar hesabında izlenir. Bu, sermaye tamamlama fonundan farklıdır  o geri alınmamak üzere konur.

 

 En Büyük Risk: Örtülü Sermaye - KVK Madde 12

 

Ortak ve ilişkili kişilerden alınan toplam borç, şirketin dönem başı öz sermayesinin 3 katını aşamaz.

 

Aşarsa: Aşan kısma ait faiz ve kur farkı Kanunen Kabul Edilmeyen Gider (KKEG) olur, vergiden düşülemez. O faiz, ortağa dağıtılmış kar payı sayılır ve stopaja tabi olur.

 

İkinci Risk: Transfer Fiyatlandırması - KVK Madde 13

 

Ortak, şirkete faizsiz borç veremez. Faiz, banka kredileri gibi emsal piyasa oranına uygun olmak zorundadır.

 

Faizsiz verilirse: Vergi idaresi emsal faiz hesaplar, hem şirkete hem ortağa gelir/kurumlar vergisi ve KDV tarhiyatı yapar.

 

Faiz Gelirinin Vergilenmesi

 

Şirket faiz ödediğinde: Ortak gerçek kişi ise: Faiz, Menkul Sermaye İradıdır. Yıllık beyan sınırını aşarsa Gelir Vergisi Beyannamesi ile beyan edilir.

 

Ortak tüzel kişi ise: Faiz faturası kesilir, ticari kazanca eklenir, KDV hesaplanması zorunludur.

 

Diğer Kritik Riskler; Kur Farkı: Borç döviz ise ve örtülü sermaye sınırını aşıyorsa, kur farkı gideri de KKEG olur.

 

Tefecilik / İzinsiz İkrazat: Borç verme sürekli ve kazanç amaçlı bir işe dönüşürse TCK kapsamında tefecilik sayılabilir. Borcun arızi ve geçici olduğu sözleşmeyle netleşmeli.

 

 İflasta Sıra Kaybı: İflas halinde ortağın alacağı, bankalar ve tedarikçilerden sonra ödenir. Geri alma riski yüksektir.

 

 Kredi Skoru: Bilançoda yüksek 331/431 bakiyesi, bankalar nezdinde mali yapı zayıflığı olarak görülür.

 

Çözüm Yolu: Borç Yerine Sermaye

Riskleri bitirmenin en güvenli yolu borç yerine sermaye koymaktır.

 

Sermaye Artırımı: Vergi riski doğurmaz, yapıyı güçlendirir, nakdi sermaye faizi indiriminden yararlanılır.

 

Sermaye Tamamlama Fonu - TTK 376: Şirket zarar edip sermaye kaybına uğradıysa;

 

 ○   Genel Kurul kararı VARSA: TTK 376 atfıyla alınan karar ve 529 Diğer Sermaye Yedekleri hesabına kayıt ile para vergiye tabi gelir sayılmaz.

 

○  Genel Kurul kararı YOKSA: Karşılıksız hibe sayılır, şirket %25 Kurumlar Vergisi öder.

 

Bu nedenle nasıl yapmalı?

 

1.  Mutlaka yazılı borç sözleşmesi yapın.

2.  Emsal faiz uygulayın ve faturalandırın.

3.  Borç tutarını dönem başı özsermayenin 3 katını aşmayacak şekilde tutun, aşacaksa sermaye artırımı veya TTK 376 fonunu tercih edin.

 

Peki her zaman karşılaştığımız tersi durumu da yeri gelmişken değerlendirelim:

 

Ortağın şirketten para çekmesi, şirkete borç vermesinden çok daha risklidir.

 

Çekilen para 131 Ortaklardan Alacaklar hesabına yazılır. TTK 358'e göre ortağın şirkete borçlanması yasaktır. Sadece şirket kar etmiş ve ortağın vadesi geçmiş bir alacağı yoksa istisna vardır.

 

Vergisel Sonuç - 3 Otomatik Ceza:

 

1. Adat Faizi - KVK Madde 13 - Örtülü Kazanç

 

Şirket ortağına faizsiz para veremez. Vermiş gibi sayılır. Vergi idaresi re'sen emsal faiz hesaplar.

 

Hesaplanan faiz kadar şirket adına gelir + KDV tarh edilir. Üzerine vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi gelir.

 

2.Kar Payı Sayılır - Stopaj

 

Adat faizi dahil çekilen para, dönem sonunda dağıtılmış kar payı sayılır. Şirket %15 Kar Payı Stopajı ödemek zorunda kalır. Ortak gerçek kişi ise bu geliri beyan eder.

 

3. Kasa Affı / TTK Sorumluluğu

 

Yıl sonunda 131 hesap bakiyesi yüksekse:

 

Bankalar kredi vermez, bilanço bozuk görünür. Bağımsız denetimde şartlı görüş gelir. TTK 358'e aykırılıktan yönetim kurulu sorumlu olur.

 

Özetle Sonuç: Ortak 100 TL çektiğinde şirket yaklaşık 20 TL KDV, Kurumlar Vergisi, 10 TL stopaj, ceza ve faiz yükü ile karşılaşır. O zaman Maliye tamamını Kar Payı Avansı / Örtülü Kazanç Dağıtımı sayar..

 

Peki günün sonunda herkese para lazım nasıl yapmalı? Borç Alma, Şunları Yap:

 

1.   Kar Dağıtım Kararı: Genel kurul kararı ile resmi kar dağıt.

 

2.   Huzur Hakkı / Maaş: Ortağa yönetim kurulu ücreti veya maaş bağla.

 

3.   Sermaye Azaltımı: Usulüne uygun sermaye azaltımı yap.

 

Çözüm: Şirketten elden para çekme, kasadan resmi karar olmadan para alma…

 

2. İmalatçılar için 2027’de Yüzde 12,5 Oranlı Kurumlar Vergisine Hazırlıklar Hangi Aşamada?

 

7582 sayılı Kanun gereğince 2027 yılından itibaren imalatçı kurumların üretimden elde ettikleri kazançlara %12,5 oranında kurumlar vergisi uygulanacak olup, bu vergi avantajından sorunsuz yararlanabilmek adına 2026 yılı sonuna kadar işletmelerin belge, üretim, kapasite raporu, NACE kodu ve muhasebe altyapılarını tam uyumlu hale getirmesi şarttır.

 

Yalnızca Sanayi Sicil Belgesi sahibi olmak yeterli olmayıp, üretim ile ticari faaliyetlerin kesin olarak ayrıştırılması, maliyet muhasebesinin doğru kurulması ve ortak gider dağıtımının yazılı bir yönteme bağlanması hayati önem taşımaktadır.

 

Ayrıca üretim yapan firmaların, ortaklarının ihracat amaçlı kurduğu şirketlere yapacağı ihraç kayıtlı satışlarda transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı riskine karşı son derece dikkatli olması gerekmektedir.

 

Bölgesel önemli bir sektör üzerinden bir analiz yapacak olursak; Yat imalatı, yüksek katma değerli, uzun üretim süreçlerine yayılan ve sipariş bazlı (proje bazlı) yürüyen yapısı nedeniyle 7582 sayılı Kanun kapsamında getirilen %12,5 kurumlar vergisi avantajı açısından en çok kritik detay barındıran sektörlerin başında gelmektedir.

 

Yat inşa eden bir tersane veya imalatçı firmanın 2027 öncesinde dikkat etmesi gereken sektörel riskler ve hazırlık noktaları şunlardır:

 

1. Kapasite Raporu ve Fiili Üretim Uyuşmazlığı Riskleri…

 

Yat üretimi uzun yıllar alabilir. Tersanenizdeki fiili makine parkı, vinç kapasiteleri, iş gücü ve en önemlisi imal etmekte olduğunuz yatların boyları/tonajları ile İstanbul Sanayi Odası veya ilgili odalardan alınan Kapasite Raporu verilerinin birebir örtüşmesi gerekir.

 

Risk: Raporda yazan azami üretim ölçüleri ile tersanede fiilen kızağa konan mega yatın ölçüleri uyuşmazsa, vergi incelemesinde "münhasıran üretim faaliyetinden elde edilen kazanç" tanımı tehlikeye girebilir.

 

2. Maliyet Muhasebesi ve Proje Bazlı Takip…

 

Yat imalatında her tekne ayrı bir projedir. %12,5 indirimli orandan yararlanabilmek için üretim kazancının şirketin diğer (varsa bakım-onarım, yat kiralama, acentelik, ticari parça satışı gibi) faaliyetlerinden matematiksel olarak kusursuz ayrıştırılması şarttır.

 

 Çözüm: Her bir yat inşası için ayrı bir maliyet merkezi (710, 720, 730 hesaplar bazında) açılmalı, ortak giderler (tersane kirası, yönetim personeli, genel enerji vb.) nesnel ve önceden yazılı hale getirilmiş bir dağıtım anahtarı ile projelere pay edilmelidir.

 

 

 

 

3. Fason Süreçlerin Yönetimi…

 

Yat üretiminde mobilya, döşeme, motor montajı veya elektrik tesisatı gibi birçok iş sıklıkla dışarıdan fason hizmet alınarak yürütülür.

 

 Kritik Sınır: İmalatın ne kadarının tersanenizde yapıldığı, ne kadarının dışarıya fason yaptırıldığı mevzuattaki "imalatçı" tanımı için hayati önem taşır.

 

Fason sözleşmelerinin, işin sevk irsaliyelerinin ve faturalaşma dilinin mali mevzuata uygun tasarlanması gerekir.

 

4. İhraç Kayıtlı Satışlar ve Transfer Fiyatlandırması (En Büyük Risk)…

 

Yat sektöründe sıklıkla görülen model; üretici firmanın ortaklarının yurt dışında veya serbest bölgede ayrı bir pazarlama/ihracat şirketi kurması ve yatı yurt dışındaki nihai alıcıya bu şirket üzerinden satmasıdır.

 

Örtülü Kazanç Tehlikesi: Üretici tersane, ilişkili olduğu bu pazarlama şirketine ihraç kayıtlı yat satışı yaparken fiyatı düşük tutar, kârın büyük kısmını ihracatçı şirkette bırakırsa maliye bunu transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı sayabilir.

 

Bu durum hem cezalı tarhiyata yol açar hem de imalatçı firmanın %12,5'lik vergi avantajını riske sokar. İlişkili kurumlar arasındaki yat satış fiyatının mutlaka "emsallere uygunluk ilkesine" göre (piyasa değerinde) belirlenmesi ve raporlanması gerekir.

 

5. Avanslar ve Yıllara Sâri İnşaat Muhasebesi…

 

Yat imalatı aylarca veya yıllarca sürdüğünden, müşterilerden alınan erken ödemeler (avanslar) ve işin teslim anındaki (fatura kesim ve mülkiyet devri) dönem kaymaları vergi matrahını doğrudan etkiler. 2027 yılına sarkan projelerinizde hangi dönem kazancının %12,5'e tabi olacağının şimdiden planlanması ve muhasebe kayıtlarının buna göre disipline edilmesi gerekmektedir.

 

3. 3. Dönem Geçici Vergi: Yeni e-Beyan Sistemi 5 Pilot İlde Başladı (1 Ekim 2026)

 

Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB), mevcut e-Beyanname (BDP) programını tamamen yenileyerek web tabanlı ve açık kaynak kodlu yeni e-Beyan sistemine geçiş adımlarını hızlandırmıştır.

 

1 Ekim 2026 itibarıyla canlıya alınan bu köklü değişiklik ve geçici vergi dönemine dair bilinmesi gereken temel detaylar şunlardır:

 

1.Pilot İller Hangileri ?

 

Yeni e-Beyan sistemi, ilk aşamada belirlenen 5 pilot ilde uygulamaya konulmuştur:

 

* Afyonkarahisar

* Eskişehir

* Kayseri

* Kırıkkale

* Kırşehir

 

Bu illerde Gelir Geçici Vergi veya Kurum Geçici Vergi mükellefiyeti bulunanların yeni sistemi kullanması zorunludur. Diğer iller ile eski dönem düzeltme beyannameleri için mevcut BDP sistemi kullanılmaya devam edecektir.

 

2. Hangi Dönemi Kapsıyor?

 

Uygulama, 2026 yılı 3. Dönem (Temmuz - Ağustos - Eylül) Gelir ve Kurum Geçici Vergi beyannameleri ile başlamıştır. 1 Ekim 2026 tarihi sistemin açılışını ifade etmekte olup, resmi takvime göre bu dönemin son beyan ve ödeme tarihi 17 Kasım 2026'dır.

 

3. Beyannameler Nasıl Gönderilecek?

 

 Dijital Vergi Dairesi: Mükellefler ve mali müşavirler, GİB Dijital Vergi Dairesi platformuna giriş yaparak doğrudan e-Beyan modülü üzerinden beyannamelerini hazırlayıp onaylayabilirler.

 

 Muhasebe Programı Entegrasyonu:

Kullandığınız özel muhasebe paket yazılımları (Luca, Zirve, LOGO vb.) yeni XML şeması ve web servis entegrasyonu ile uyumlu hale getirildiyse, beyannameler doğrudan program içerisinden e-Beyan sistemine API yoluyla gönderilebilir.

 

4. VUK 595 Tebliği: Sahibinden ve Instagram İlanları GİB'e Bildirilece…

 

5 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 595 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği, dijital platformlardaki ilanlar üzerinden yürütülen kayıt dışı ticari faaliyetleri denetlemek adına Gelir İdaresi Başkanlığı'nın (GİB) bilgi toplama ağını genişletmiştir.

 

Bu düzenleme ile Sahibinden gibi geleneksel ilan sitelerinin yanı sıra Instagram, Facebook veya TikTok gibi ürün/hizmet satış ve kiralama ilanlarına imkan tanıyan sosyal ağ sağlayıcıları da kapsama alınmıştır. Yeni tebliğe dair bilinmesi gereken kritik detaylar şunlardır:

 

1. Yeni Bir Vergi mi Geldi?

 

Hayır, internetten ilan verenlere yeni bir vergi getirilmemiştir. Kendi aracını veya evini satmak amacıyla ilan veren bir vatandaşın bu işlemi tek başına vergi doğurmaz. Ancak GİB, bu verileri toplayarak kişinin bu işlemi ticari bir devamlılık (örneğin yılda birden fazla araç/mülk alım-satımı) içinde yapıp yapmadığını denetleyecektir.

 

2. Bildirimi İlan Veren Kişi mi Yapacak?

 

Hayır, bireysel ilan verenlerin GİB'e doğrudan bir bildirim yapma yükümlülüğü yoktur. Yükümlülük tamamen aracı hizmet sağlayıcılar, yer sağlayıcılar ve sosyal ağ sağlayıcılara (Sahibinden, Instagram vb.) verilmiştir. İlan verenlerin tek sorumluluğu, bu platformların kendilerinden talep edeceği kimlik ve mülkiyet bilgilerini platforma doğru ve eksiksiz şekilde sunmaktır.

 

 

 

3. GİB’e Hangi Bilgiler Aktarılacak?

 

Kapsama giren platformlar, her ay düzenli olarak şu bilgileri elektronik ortamda GİB sistemlerine bildirecektir:

 

İlanın yayımlandığı internet adresi (URL).

 

 İlanı veren kişinin Ad-Soyad / Unvan bilgisi.

 

TCKN, VKN veya Yabancı Kimlik Numarası.

 

İlana konu olan taşınır, taşınmaz, mal veya hizmetin detayları ile satış/kiralama bedeli.

 

Önemli Detay: Eğer ilan sahibi ile malın yasal sahibi farklıysa (örneğin emlakçılar veya aracılar), gerçek mülkiyet sahibinin bilgileri de platform üzerinden GİB'e iletilecektir.

 

5. FİRMALARIN YURT DIŞI KAYNAKLI DÖVİZLERİNİN TÜRK LİRASINA DÖNÜŞÜMÜNÜN DESTEKLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞE İLİŞKİN UYGULAMA TALİMATINA İLİŞKİN NOTLAR…

 

1. Döviz pozisyon oranı; likit döviz varlıkların (kasa, alınan çekler, banka mevduatı, verilen çekler ve ödeme emirleri, diğer hazır kalemler, menkul kıymetler ve ortak, iştirak ve bağlı ortaklıklardan alacaklar) net satış hasılatı veya toplam aktif kalemlerinden büyük olanına oranlanarak hesaplanacaktır.

 

2. Faaliyet kârı tutarları firmaların Gelir İdaresi Başkanlığına beyan ettikleri yıllık gelir tablolarından elde edilecek. İşgücü maliyeti Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarında yer alan işverenlerin çalışanları için ödedikleri maaş/ücret ve prim ödemelerinin 12 aylık toplamı olarak hesaplanacaktır. Faaliyet kârı negatif olan firmalar için kâr bilgisi sıfır kabul edilecektir. Bir firmanın bir yıl içinde alabileceği toplam döviz dönüşüm desteği tutarı 100 milyon TL ile sınırlandırılacaktır. Uygulamanın ilk limit kullanım dönemi olan 2026 yılı son çeyreğinde, hesaplanan katma değer tutarı ve yıllık destek üst sınırının dörtte biri esas alınacaktır.

 

3. Döviz kazandırıcı hizmet sunumuna aracılık eden firmalar (örneğin acenteler) ile hizmeti sunan firmalar (örneğin turizm tesisleri) arasında da aracı ihracatçı- tedarikçilerde geçerli olan aynı süreç işletilecektir.

 

Fon Krizi Yeni Değil…

 

Fon krizi bizde belki ama dünyada yeni değil. Hepsinin ortak reçetesi aynı: yüksek getiri vaadi, denetim boşluğu, tek hissede gizli yoğunlaşma. Gelin tarihte en etkili fon krizlerine birlikte bakalım…

 

 

1. Bernie Madoff - ABD 2008 - 65 Milyar Dolar…

 

Tarihin en büyük fon skandalı. Hesaplarda görünen toplam tutar 64,8 milyar dolara ulaştı ve tarihin en büyük Ponzi şeması olarak kayıtlara geçti. 2008 krizinde yatırımcılar paralarını çekmeye başlayınca düzen çöktü. Madoff 150 yıl hapis cezası aldı ve 2021'de cezaevinde öldü.

 

Mekanizma: Gerçek yatırım yoktu, yeni yatırımcının parasıyla eskiye ödeme yapılıyordu. Madoff yatırımcılara gerçek yatırımlarda değerlendirmek yerine Ponzi sistemi üzerinden milyarlarca dolarlık yapı kurmuştu.

 

Bizdeki ile benzerliği: İstikrarlı, piyasanın üzerinde ve hiç düşmeyen getiri vaadi. Madoff mağdurları için ABD'de kurulan Madoff Mağdur Fonu modeli şu an Türkiye'deki kriz için de örnek gösteriliyor.

 

2. Archegos Capital - ABD 2021 - 20 Milyar Dolar…

 

A $20 billion blow-up via total return swaps. Bill Hwang aile ofisi görünümlü fonuyla 6 bankadan gizlice kaldıraç alıp tek hisselerde %90'lara varan paya ulaştı. 2021'de teminat çağrısı gelince bir günde battı, Credit Suisse 5,5 milyar dolar zarar yazdı.

 

Bizdeki ile benzerliği: tek hissede görünmez yoğunlaşma.

 

3. 1MDB - Malezya 2015 - 4,5 Milyar Dolar…

 

Devlet fonu 1MDB'den $4.5B çalındı. Başbakan ve finansçı Jho Low parayı Hollywood filmlerine, yatlara aktardı.

 

Bizdeki ile benzerliği: Portföy yönetim şirketi,  siyasi koruma iddiası ve SPK/BDDK izin süreçlerinin tartışılması.

Bizde de  2021 sonrası verilen banka ve portföy kuruluş izinleri sorgulanıyor.

 

4. Woodford Equity Income - İngiltere 2019 - 3,7 Milyar Sterlin…

 

Ünlü fon yöneticisi Neil Woodford likit olmayan küçük şirket hisselerini halka açık fona doldurdu. Yatırımcı para çekmek isteyince fon kilitlendi, tasfiye edildi.

 

Bizdeki ile benzerliği: SPK'nın 131 fonu tasfiyeye alması ve likit olmayan hisseler nedeniyle yatırımcının parasına erişememesi.

 

5. Wirecard - Almanya 2020 - 1,9 Milyar Euro…

 

Alman fintech devi bilançosunda olmayan €1,9 milyar nakit varmış gibi gösterdi. Denetçi EY yıllarca görmedi.

 

Bizdeki ile benzerliği: Bilanço ve portföy büyüklüğünün çok hızlı şişmesi.

 

Özetle fon krizinde hep aynı formül…

 

Madoff'ta olduğu gibi kriz hep aynı yerde patlar: Herkes kazanırken kimse sormaz, herkes çekmeye kalkınca kasa boş çıkar.

 

 

 

Son sözü Borges’e verelim isterim;,

 

Yirmi beş harf dediler, hepsi bu,

aynı harflerle hem Tevrat, hem Kur'an, hem İncil yazılmış…

 

Her rafta bir sürgün oturuyor,

her kitap bir kimlik arıyor.

 

Kimi kendini arıyor satırlar arasında,

kimi atalarının unuttuğu bir ismi…

 

Katalogu aradık, Tanrı'yı arar gibi,

İskenderiye'den kalan külleri karıştırır gibi,

Bağdat'tan Endülüs'e bir cümle taşır gibi.

 

Ve anladım,

kütüphane sonsuz olduğu için değil,

biz kısacık olduğumuz için acıtıyor…

 

Çünkü içinde her şey var,

ama hiçbir şey bizi beklemiyor.

Aradığımız kitap yok,

ararken olduğumuz insan var…

 

(Kaynak: YMM Abbas Coşar / www.bodrumgundem.com | 07.10.2026)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.250 TL  Ayrıntılar için tıklayın.