Talha Hancı
İş hukuku uygulamasında işçi ile işveren arasındaki uyuşmazlıkların önemli bir bölümünü, iş sözleşmesinin sona ermesi halinde ödenecek kıdem tazminatının hangi ücret üzerinden hesaplanacağı oluşturmaktadır. Özellikle işçiye çıplak ücretinin yanında ödenen prim, ikramiye, performans ödemesi ve benzeri ek menfaatlerin kıdem tazminatı hesabına dahil edilip edilmeyeceği, uygulamada ve yargı kararlarında sıkça karşılaşılan konuların başında gelmektedir.
Bilindiği üzere kıdem tazminatının hesabında yalnızca işçinin aldığı çıplak ücret esas alınmaz. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 32. maddesi ve 1475 sayılı Kanun'un 14. maddesi uyarınca işçiye sağlanan para ve para ile ölçülebilen menfaatler de belirli koşullarla hesaba dahil edilir. Yargıtay kararları incelendiğinde, prim ödemelerinin kıdem tazminatına esas giydirilmiş ücretin belirlenmesinde dikkate alınması bakımından ödemenin niteliği, dayanağı ve sürekliliğinin belirleyici olduğu görülmektedir.
Konuyu 5 ana başlıkta detaylandırmaya çalıştım;
İşçiye performansı, satış rakamları, ciro hedefleri, üretim miktarı veya iş başarısı doğrultusunda ödenen primler, niteliği ve ödeme koşulları itibarıyla ücretin eki sayıldıkları ölçüde, kıdem tazminatına esas giydirilmiş ücretin unsurları arasında yer alır. Bu tür ödemelerin kıdem tazminatına dahil edilmesinde önemli olan, her ay aynı tutarda ödenmesi değildir. Örneğin bir işçiye satış performansına bağlı olarak; farklı aylarda ve farklı tutarlarda prim ödenmiş olması, tek başına bu ödemelerin süreklilik niteliğini ortadan kaldırmaz. Çünkü primin tutarı, satış miktarına veya dönemsel performansa göre değişebilir. Önemli olan, ödemenin iş ilişkisinin bir parçası olarak belirli bir sisteme dayanması ve ücret eki niteliği taşımasıdır. Nitekim Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 14.04.2026 tarihli, E. 2026/985, K. 2026/3157 sayılı kararı, bu konuda açık bir ilke ortaya koymuştur. Anılan kararda, satış rakamları veya başka verilere göre hesaplanan primlerin tutarı değişkenlik gösterse dahi kıdem tazminatına esas giydirilmiş ücret kapsamında değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Bir ödemenin aylık olarak yapılması süreklilik bakımından güçlü bir gösterge olmakla birlikte; üçer aylık, altı aylık veya yıllık dönemlerde yapılan ödemeler de niteliğine göre kıdem tazminatına esas ücrete dahil edilir. Her yıl, üçer aylık veya altı aylık dönemlerde düzenli olarak ödenen performans ve başarı primleri, ücretin eki niteliği taşıması ve yerleşik bir ödeme uygulamasına dayanması halinde, yalnızca aylık ödenmedikleri gerekçesiyle kıdem tazminatı hesabının dışında bırakılamaz.
Örneğin;
* Her yıl düzenli olarak ödenen performans primi,
* Üçer aylık dönemlerde ödenen satış primi,
* Belirli dönemlerde gerçekleşen üretim hedeflerine bağlı başarı primi vb;
durumlarda yapılan ödemelerde, kıdem tazminatına esas ücrete dahil edilmelidir.
İşverenin tamamen kendi takdiriyle, olağan ücret sisteminin dışında, önceden ilan edilmiş bir kritere dayanmaksızın ve bir defaya mahsus yaptığı ödemelerin "prim" olarak adlandırılması, bu ödemeyi kendiliğinden giydirilmiş ücrete dahil etmez. Önemli olan, ödemenin bordroda hangi isimle gösterildiğinden ziyade, gerçek hukuki niteliğidir. Bununla birlikte, bir ödemenin yalnızca bir defa yapılmış olması, kendiliğinden arızi ödeme olarak nitelendirilmesi için yeterli değildir. Ödemenin hangi çalışma veya performans dönemine ilişkin olduğu ve ücretin eki niteliği taşıyıp taşımadığı somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.
Yargıtay uygulamasında, değişken nitelikteki prim ödemelerinde, fesih tarihinden geriye doğru son bir yıllık dönemde yapılan ödemeler esas alınır. Bu dönemdeki primlerin toplamının 12'ye bölünmesiyle aylık ortalama, 365'e bölünmesiyle günlük ortalama prim tutarı bulunur. Kıdem tazminatı hesabında günlük ücret üzerinden işlem yapılırken günlük ortalama prim tutarı, çıplak günlük ücrete eklenir.
İşçinin fesih tarihinden önceki son bir yılda toplam 120.000 TL devamlılık arz eden satış primi aldığı varsayıldığında:
Son 1 Yıllık Toplam Prim:120.000 TL
Aylık Ortalama Prim: 120.000 / 12 = 10.000 TL
Günlük Ortalama Prim: 120.000 / 365 = 328,77 TL
Bu tutar, günlük çıplak ücrete eklenerek giydirilmiş günlük ücret tespiti yapılır.
1475 sayılı Kanun'un 14. maddesi uyarınca, hesaplanan toplam giydirilmiş günlük/aylık ücret, fesih tarihinde geçerli olan kıdem tazminatı tavanı ile karşılaştırılmalıdır. Çıplak ücret + yol + yemek + ortalama prim toplamı tavanı aşıyorsa, hesaplama tavan tutar üzerinden; tavanın altında kalıyorsa bulunan giydirilmiş ücret üzerinden yapılacaktır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, T. 14.04.2026, E. 2026/985, K. 2026/3157 (Değişken tutarlı primlerin giydirilmiş ücrete etkisi ve son 1 yıllık ortalama esası)
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, T. 25.12.2013, E. 2011/47444, K. 2013/34986 (Son bir yıllık prim ortalamasının tespiti)
1475 Sayılı İş Kanunu, md. 14
4857 Sayılı İş Kanunu, md. 32
18.11.2026
Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Telif Uyarısı: Kaynak gösterilip aktif link verilerek paylaşılabilir. Aksi takdirde yasal işlem başlatılacaktır.)
>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.
>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.
>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.
>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.
>> Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.250 TL Ayrıntılar için tıklayın.