Nihat Çevik
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
Bağımsız Denetçi
nhatcvk@gmail.com

Ülkemizde Üretim Şirketlerinde Liyakatsiz Üst Yöneticilerin İflasa Götüren Kurumsal Riskleri

Bu yazıyı, bazı şirketlerde mevcut yönetim yapısının yarattığı riskleri ve özellikle Genel Müdürlük fonksiyonunun ve ERP yönetiminin fiilen yerine getirilmemesi nedeniyle oluşan, bu küresel ekonomik krizde üretim firmalarını iflasa sürükleyen nedenleri açıkça ifade etmek amacıyla, ülkemiz ekonomisine faydalı olması için kaleme alıyorum.

Bu yazacaklarım, sahada birebir gözlemlediğim bu yönetim anlayışının doğal sonucudur. Bazı şirketlerde Genel Müdür seviyesinde görev alan kişiler, itibardan tasarruf etmeyen ancak bunun karşılığında şirketine ölçülebilir bir sistem, disiplin ve sürdürülebilir ilerleme kazandıramayan; “itaat et, rahat et” tarzında bir yaklaşım sergilediklerini üzülerek görmekteyim.

Yaklaşık 35-40 yıllık mesleki hayatım boyunca, bilhassa bu küresel kriz günlerinde ülkemiz açısından öneme sahip şirketlerimizin patır patır kapanmalarının önemli sebeplerinden birinin; şirket sahiplerinin bu üst yöneticilerin bunca zamandır veya bu kriz süresinde neler yaptıklarını sorgulamaması, küçük balıklarla uğraşmak yerine büyük balıkları sorgulamamaları, bu yöneticileri bekçi gibi kullanmaları olduğunu; bunun da kendi şirketlerine ve ülkemiz ekonomisine büyük zararlar verdiği kanaatindeyim.

Örneğin; Stokları tutmayan bir şirketin sayımlarının sürekli olarak yapıldığını varsayalım ve bunu yıllardır yaptıklarını düşünelim.

Stok sayımında 10.000 TL stok sayım fazlası tespit edilmiştir.
Sebebi bulunamayan sayım fazlası:

-------------------------------- 31.12.200X ----------------------------------

153 TİCARİ MALLAR                                  10.000

                          397 SAYIM FAZLASI                          10.000

-----------------------------------------------------------------------------------



-------------------------------- 31.12.200X ----------------------------------

397 SAYIM FAZLASI                                  10.000

        649 DİĞER OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR           10.000

-----------------------------------------------------------------------------------

Bu stok sayım farklarının ilk ana sebebi ERP sisteminin kurulamamış olmasıdır. Muhasebe ve stok kodlarının uyumsuzluğu, bu sorunu yıllar geçse de önünüze hep çıkaracaktır. Stokların tutmamasının ilk ana sebebinin, çalışır bir ERP sisteminin kurulu olup olmadığı sorgulanmalıdır.

Bu sistemin kurulamamasının ilk sorumlusu da hesap sorulması gereken kişi olarak her zaman Genel Müdürdür / Fabrika Müdürüdür. Çünkü bu sistemin kurulması için gerekli her türlü fedakârlığı yapması ve egosunu arka cebine koyması gerekir.

Neden mi? Bu sistemin olmaması maliyetlerin yanlış olmasına, kâr/zararın yanlış çıkmasına ve firmanın bir kanser gibi sinsice iflasa, yani şirket ölümüne sürüklenmesine sebep olur. Eğer bu yöneticiler kısa sürede bunu sağlayamamışsa, gerçekleştirememişse; bu kişilerle yollar ayrılmalı ve liyakat sahibi kişiler göreve getirilmelidir.

Diğer bir örnek:

İlk madde ve malzeme giderlerinin 710 hesapta değil de 730 hesapta maliyetlendirildiği tespit edilmiştir.

1) Ürün maliyeti yanlış çıkar (en kritik konu)
DİMM normalde 710’da izlenir ve reçete/gramaj ile ürünlere direkt yüklenir.
730’a atılınca malzeme, genel gider gibi dağıtım anahtarına (işçilik saati, makine saati, kg, ciro, kapasite vb.) göre paylaştırılır.
Bu da özellikle hammadde yoğun ürünlerde maliyeti ya fazla ya eksik şişirir.

Sonuç: Katkı payı, brüt kâr, ürün kârlılığı raporları sapar → yanlış fiyatlama / iskonto kararları alınır.

2) Reçete ve fire kontrolü körleşir
710’dayken: Standart reçete ile fiili sarf çok net karşılaştırılır (gramaj sapması, fire, kaçak, hatalı tüketim).
730’a atılınca malzeme sarfı genel gider içinde kaybolur.

Sonuç: Fire, randıman, hatalı sarf, kayıp-kaçak gibi üretim problemleri geç fark edilir.

3) Dönemsel dalgalanma artar
DİMM direkt maliyet olduğundan üretim/satış hacmiyle doğrudan hareket etmesi beklenir.
730 dağıtımı ise kapasite, faaliyet seviyesi ve dağıtım anahtarına bağlı olduğundan düşük üretim aylarında birim maliyetleri anormal şekilde şişirebilir.

Sonuç: Birim maliyet ve brüt kâr her ay zıplar; yönetim “sistem mi bozuk, satış mı bozuk?” diye yanlış teşhis koyar.

4) Stok değerlemesi (151/152) yanlış şişer ya da eksilir
DİMM’yi 730’a koyduğunuz için üretime yükleme mantığı bozulur; mamul stokları yanlış değerlenebilir.
Özellikle ay sonu yarı mamul/mamul stokları yüksekse fark büyür.

Sonuç: Dönem kârı yanlış görünür (stok artışı kârı şişirir / stok düşüşü kârı düşürür).

5) Muhasebe – üretim mutabakatı zorlaşır (kontrol izi kaybolur)
710 → sarf fişleri, ambar çıkışları, reçete satırları ile mutabakat kolaydır.
730 → hangi malzeme, hangi ürüne ne kadar gitti sorusu cevaplanması zor hâle gelir.

Sonuç: Denetimde ve iç kontrolde açıklama yükü artar; iz sürmek zorlaşır.

6) Kâr merkezi / hat bazlı maliyetleme bozulur
730’da ortak havuza girer; dağıtım anahtarı hatalıysa bazı hatlar sübvanse edilir, bazıları cezalandırılır.

Sonuç: Ürün çok kârlı/zararlı kararları yanlış çıkabilir; kapasite planlama hatası oluşur.

Doğru yaklaşım:

Hammadde/ambalaj sarfları → 710
Yardımcı malzeme (temizlik kimyası, yağlama, sarf malzemesi) → çoğu şirkette 730 (şirket politikasına bağlı)

Ana kriter: Reçeteye giriyor mu / ürüne doğrudan izlenebiliyor mu?

Evet → 710
Hayır / ortak tüketim → 730

Sonuç olarak,

Liyakatsiz yöneticiler ile bu ekonomik ve küresel krizden çıkılamayacağını işverenlerin anlaması; bu kişileri sorgulaması ve hesap sorması gerekir.

Aksi takdirde, ölümü yaklaşan bir hastanın refakatçisi gibi yöneticilerle kendi şirketinin ayakta kalmasını sağlayamaz ve bu enflasyonist ekonomik krizde ülke ekonomimize zarar vermiş olurlar.

02.03.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.666 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.