Necdet Doğruç
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
Bağımsız Denetçi
necdetdogruc@gmail.com

Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının Enflasyon Düzeltmesi Farklarının İzlendiği Özel Fonlar Hesabındaki Tutarların Vergisel Durumu

KANUN :

7529 /11 MADDE

213/298/A-10 MADDE

TEBLİĞ:

VUK 582 /4

SİRKÜLER

 VUK 196/2026-2

VUK298/A-10 (7529-10 )

10. (7529 sayılı kanunun 11 inci maddesiyle eklenen bent; Yürürlük: 1/1/2024 tarihinden, özel hesap dönemi tayin edilen mükellefler için 2024 yılında başlayan hesap döneminden geçerli olmak üzere 30.10.2024) Bu Kanun kapsamındaki muhasebe standartları uyarınca yapılmakta olan yatırımlar hesabında takip edilen tutarların enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucunda oluşan ve bu hesabın alt hesabında izlenen düzeltme farkları, bilançonun pasifinde özel bir fon hesabında gösterilir ve dönem kazancının tespitinde dikkate alınmaz.

Özel fon hesabında bulunan bu tutarlar, yatırımın tamamlanarak ilgili iktisadi kıymetin aktifleştirilmesi gereken dönem ile bu dönemi takip eden dört hesap dönemi içerisinde eşit taksitler halinde dönem kazancının tespitinde dikkate alınır.

Bu bent uyarınca özel fon hesabında izlenen ve dönem kazancının tespitinde dikkate alınmayan tutarlar, her yıl bir önceki yıla ilişkin olarak bu Kanun uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında artırılır. Bu hesaplarda izlenen tutarlara ayrıca enflasyon düzeltmesi uygulanmaz.

Yatırım döneminde veya iktisadi kıymetin aktifleştirilmesinden sonra işin bırakılması veya özel fon hesabında izlenen söz konusu tutarların bir kısmının veya tamamının başka bir hesaba nakledilmesi ya da işletmeden çekilmesi hallerinde, bu bent uyarınca dönem kazancında dikkate alınmayan tutarlar; işin bırakıldığı veya özel fon hesabının kısmen veya tamamen bu bent hükümlerine aykırı şekilde kullanıldığı dönemin kurum kazancının tespitinde dikkate alınır.

Bu kanun ile ilgili  açıklamayı https://www.muhasebetr.com/yazarlarimiz/necdetdogruc/010/ makalemde açıklamaya çalışmıştım.

 VUK  -196-2026-2 09.02.2026 tarihli  sirküleri,  sirkülerde bulunan   örnekler ile açıklamaya çalışacağım.

2024 yılında uygulanan enflasyon düzeltmesini hatırlayalım.

VUK 582 tebliğ ile 2024  hesap döneminde  enflasyon düzeltmesi uygulandı.2024 yılında uygulanan enflasyon düzeltmesine göre ( 7529 /11 VUK 298/a-10  bendi gereği) 258- Yapılmakt Olan yatırımlar hesabının   enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan  düzeltme farklarının  özel fon hesabına (549  ÖZEL FONLAR HESABI) alınması  aşağıda belirtilen muhasebe kaydı ile gerçekleşmiştir.

—---------------------------------------31.12.2024—---------------------------------------

258  YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR    XXXX

                                                      549 ÖZEL FONLAR XXXX

Enflasyon düzeltme farklarının özel fon hesabına intikali

—---------------------------------------------/—-----------------------------------------------

549 -ÖZEL FON HESABININ 2025 HESAP DÖNEMİNDE VE TAKİP EDEN HESAP DÖNEMLERİNDEKİ DURUMU

VUK 298/10-A 2 fıkrası

Özel fon hesabında bulunan bu tutarlar, yatırımın tamamlanarak ilgili iktisadi kıymetin aktifleştirilmesi gereken dönem ile bu dönemi takip eden dört hesap dönemi içerisinde eşit taksitler halinde dönem kazancının tespitinde dikkate alınır (1+4) 5 yıl

VUK 298/A-10 3 fıkrası

Bu bent uyarınca özel fon hesabında izlenen ve dönem kazancının tespitinde dikkate alınmayan tutarlar, her yıl bir önceki yıla ilişkin olarak bu Kanun uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında artırılır. Bu hesaplarda izlenen tutarlara ayrıca enflasyon düzeltmesi uygulanmaz.

VUK 298/a-10 bendine göre  2025 hesap döneminde enflasyon düzeltmesi uygulanmadığından

Özel fonlar hesabındaki tutarlara aşağıdaki işlemler uygulanacaktır.( VUK 298/a-10 bendine göre) 

549 ÖZEL FONLAR

1-Yeniden değerlemeye tabi olacak

2-Aktifleştirilen dönem ve takip eden 4 dönem  içerisinde  eşit taksitler halinde  dönem kazancının tespitinde dikkate alınacaktır.

Bu iki madde’yi  VUK -196/2026-2 sirkülerinde verilen ÖRNEK -2 ile açıklamaya çalışacağım

ÖRNEK-2 (VUK 196-2026-2 sirküler)

Dönem	Özel Fon Bakiyesi(A)	Yeniden Değerleme Oranı(B)	Yeniden Değerleme Oranında Artış (C)=(A)X(B)	Özel Fonda Yer Alan Yeniden Değerleme Oranı ile Artırılmış Tutar (D)=(A)+(C)	Dönem Kazancının Tespitinde Dikkate Alınacak Tutar(E)	Kalan Tutar (K)=(D)-(E)
2026	5.019.600	20,00%	1.003.920	6.023.520	1.204.704	4.818.816
2027	4.818.816	10,00%	481.881	5.300.697	1.325.174	3.975.523
2028	3.975.523	8,00%	318.041	4.293.564	1.431.188	2.862.376
2029	2.862.376	7,00%	200.366	3.062.742	1.531.371	1.531.371
2030	1.531.371	5,00%	76.568	1.607.939	1.607.939	0
TOPLAM			2.080.776	-	7.100.376	-

5.2. Özel fonların yeniden değerleme oranında artışından kaynaklı farkların maliyete intikal edip etmeyeceği

Anılan bent uyarınca özel fon hesabına alınan tutarların yeniden değerleme oranında artırılan kısımlarının iktisadi kıymetin maliyetine intikal ettirilmesi mümkün bulunmamaktadır.

Bu  maddeden anladığım : değerleme farkları iktisadi kıymetin maliyetine  intikal edilmediği için KKEG gider olarak alınması gerekir. Eğer farklar maliyete intikal edilseydi Amortisman ayırmak süretiyle  giderleşmiş olacaktı..

VUK-196/2026-2  SİRKÜLERDE VERİLEN ÖRNEK 1-VE 2  GÖRE MUHASEBE KAYITLARI

2024 yılında  yapılmakta olan yatırımlar hesabı enflasyon farkı :4.000.000 TL

—----------------------------------31.12.2024—----------------------------------------

258  YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR   4.000.000 TL

                                                                        549 ÖZEL FONLAR  4.000.000 TL

2024 yılı enflasyon düzeltmesi

—---------------------------------------------/—-----------------------------------------------

258 YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR HESABI

    2025 yılı  yeniden değerleme  oranı  %25,49

4.000.000 TLX%25,49 =1.019.600 +4.000.000TL=5.019.600 TL

—-----------------------------------31.12.2025—----------------------------------

689 DİĞER OLAĞ DIŞI GİD VE ZARAR      1.019.600 TL

689.01 kkeg

                                                     549 ÖZEL FONLAR          1.019.600 TL

2025 Yılı yeniden değerleme

—----------------------------------------------/—-------------------------------------------

2026 yılında yatırım tamamlanarak iktisadi kıymeti işletme aktifine alınmıştır.  

549 HESABIN BAKİYESİ

2024 YILI  :4.000.000 TL(ÖRNEK 1)

2025 YILI  :1.019.600 TL(ÖRNEK 2)

TOPLAM  :5.019.600 TL

ÖZEL FONUN  DÖNEM KAZANCINA ALINMASI

2026 YILI AKTİFLEŞTİĞİ YIL

TAKİP EDEN 4 YIL TOPLAM (4+1) 5 YIL)

2026-2027-2028-2029-2030  YILLARINDA EŞİT ŞEKİLDE DÖNEM KAZANCINDA DİKKATE ALINACAKTIR.

Dönem	Özel Fon Bakiyesi(A)	Yeniden Değerleme Oranı(B)	Yeniden Değerleme Oranında Artış (C)=(A)X(B)	Özel Fonda Yer Alan Yeniden Değerleme Oranı ile Artırılmış Tutar (D)=(A)+(C)	Dönem Kazancının Tespitinde Dikkate Alınacak Tutar(E)	Kalan Tutar (K)=(D)-(E)

 

2026

5.019.600

20,00%

1.003.920

6.023.520

1.204.704

4.818.816

—-------------------------------------------------.2026—--------------------------------------

689 DİĞER OLAĞ DIŞI GİD VE ZARAR      1.003.920 TL

689.01 kkeg

                                        549 ÖZEL FONLAR          1.003.920 TL

2026 Yılı yeniden değerleme

—---------------------------------------------/—----------------------------------

2026 yılında 549 hesap bakiyesi :6.023.520 TL (5.019.600+1.003.920 )

6.023.520 /5 :1.204.704 TL

 Bana göre Gelire Ait Muhasebe kaydı aşağıdaki gibi olabilir (sirkülerde muhasebe kayıtlarına yer verilmemiştir.) Eğer muhasebe kayıtları ile açıklama olursa ilgili hesaplar kullanılacaktır)

5.1. SERİ NO .LU TEKDÜZEN  HESAP PLANI TEBLİĞİNE GÖRE

649. FAALİYETLE İLGİLİ DİĞER OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR" hesabının ismi DİĞER OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR Yukarıdaki hesaplar (640-648)kapsamına girmeyen diğer olağan faaliyetlerden sağlanan gelir ve kârların izlendiği hesaptır

679 OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR İşletmenin olağan faaliyetlerinden bağımsız olan ve bu nedenle arızi nitelik taşıyan duran varlıkların satışlarından elde edilen kârlar ile olağan dışı olay ve gelişmeler nedeniyle ortaya çıkan gelir ve kârların yer aldığı hesap grubudur. 

Benim yorumuma göre Gelire Ait Muhasebe kaydı aşağıdaki gibi olabilir (sirkülerde muhasebe kayıtlarına yer verilmemiştir.) Eğer muhasebe kayıtları ile açıklama olursa ilgili hesaplar kullanılacaktır)

                                      BENİM YORUMUMA  GÖRE ( ÖNERİM)

—---------------------------------------2026------------------------------------------

 

549 ÖZEL FONLAR        1.204.704  TL

                

                             649. DİĞER  OLAĞAN GELİR VE KARLAR   1.204.704 TL

özel fona alınan enf düz farklarının gelire alınması

—--------------------------------------/—----------------------------------------------------

                   ÖZEL FONUN GELİRE ALINMASI İLE İLGİLİ BİR ÖNERİ

549  Özel fonlar hesabı enflasyon düzeltmesi sonucunda meydana gelmiştir

Aşağıdaki yevmiye kaydıda olabilir.  

—------------------------------------2026—-------------------------------------

549 ÖZEL FONLAR        1.204.704  TL

                          648  ENFLASYON DÜZELTME KARLARI   1.204.704 Tl

özel fona alınan enf düz farklarının gelire alınması

—--------------------------------------/—--------------------------------------------------

Dönem	Özel Fon Bakiyesi(A)	Yeniden Değerleme Oranı(B)	Yeniden Değerleme Oranında Artış (C)=(A)X(B)	Özel Fonda Yer Alan Yeniden Değerleme Oranı ile Artırılmış Tutar (D)=(A)+(C)	Dönem Kazancının Tespitinde Dikkate Alınacak Tutar(E)	Kalan Tutar (K)=(D)-(E)
2026	5.019.600	20,00%	1.003.920	6.023.520	1.204.704	4.818.816
2027	4.818.816	10,00%	481.881	5.300.697	1.325.174	3.975.523
2028	3.975.523	8,00%	318.041	4.293.564	1.431.188	2.862.376
2029	2.862.376	7,00%	200.366	3.062.742	1.531.371	1.531.371
2030	1.531.371	5,00%	76.568	1.607.939	1.607.939	0
TOPLAM			2.080.776	-	7.100.376

2026 yılında 549 hesap bakiyesi :6.023.520 TL (5.019.600+1.003.920 )

6.023.520 /5 :1.204.704 TL Dönem kazancoında dikkate alınacaktır.

2027 yılı  artırılmış tutar     5.300.697 /4 =1.325.174 Tl   Dönem kazancında dikkate alıncaktır.

2028 yılı artırılmış tutar      4.293.564/3  =1.431.188 TL  Dönem kazancında dikkate alıncaktır.

2029 yılı artırılmış tutar      3.062.742/2  =1.531.371 TL  Dönem kazancında dikkate alınacaktır.

2030 yılı artırılmış tutar      1.607.939/1      =1.607.939 TL Dönem kazancında dikkate alınacaktır

16.02.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.666 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.