Mehmet Ali Uğurluay
Sosyal Güvenlik Denetmeni
mehmetaliugurluay@gmail.com

Sosyal Güvenlik Sözleşmesi Bulunmayan Ülkelerde Çalıştırılan Türk İşçilerinin Sigortalılığı Ve Uzun Vadeli Sigorta Hakları

1. GİRİŞ

Küreselleşmenin etkisiyle Türk işverenlerin yurt dışında üstlendikleri projelerde Türk işçilerin istihdam edilmesi yaygınlaşmıştır. Özellikle sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmayan ülkelere işçi götürülmesi, bu işçilerin sosyal güvenlik statüsünün özel olarak düzenlenmesini gerekli kılmıştır. Bu kapsamda 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 5 inci maddesinin (g) bendi ile söz konusu sigortalılık türü hukuki bir zemine oturtulmuştur.

Bu çalışmada, sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmayan ülkelerde çalışan Türk işçilerinin sigortalılık statüsü, prim yükümlülükleri ve özellikle uzun vadeli sigorta kolları bakımından hakları incelenecektir.

2. 5/G KAPSAMINDA SİGORTALILIĞIN BİLDİRİMİ VE STATÜSÜ

Sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmayan ülkelere sigortalı götürecek işverenlere ilişkin yükümlülükler, mevzuatta belirli usul ve esaslara bağlanmıştır. Bu kapsamda, yurtdışına işçi götürecek işverene ait işyerinin öncelikle Türkiye Cumhuriyeti mevzuatına göre kurulmuş ve ilgili kurumlar nezdinde usulüne uygun şekilde tescil edilmiş olması gerekmektedir. İşyeri tescil işlemlerinde esas alınacak tarih ise, Türkiye İş Kurumu tarafından onaylanan yurtdışı hizmet akdinde belirtilen işe başlama tarihidir.

İşverenlerin, yurt dışında üstlendikleri işi yeni tescil ettirecekleri bir işyeri dosyası üzerinden yürütecek olmaları halinde, işletme merkezlerinin bağlı bulunduğu Sosyal Güvenlik Kurumu ünitesine başvurarak işyeri dosyası tescil ettirmeleri ve sosyal sigorta yükümlülüklerini bu dosya üzerinden yerine getirmeleri zorunludur. Bununla birlikte, aynı ülkede kısa vadeli sigorta kolu prim oranı aynı olan başka bir işin üstlenilmesi durumunda, bu işte çalıştırılacak sigortalılara ilişkin yükümlülüklerin daha önce tescil edilmiş olan işyeri dosyası üzerinden yerine getirilmesi de mümkündür.

Sigortalıların Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirimi, Türkiye İş Kurumu tarafından onaylanan yurtdışı hizmet akdinde yer alan aylık ücret üzerinden yapılmaktadır. Ancak bildirime esas alınacak bu ücret, 5510 sayılı Kanun’un 82 nci maddesinde belirlenen prime esas kazanç üst sınırını aşamayacak olup, söz konusu üst sınır alt sınırın üç katı ile sınırlandırılmıştır.

Öte yandan, ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmayan ülkelerde faaliyet gösteren işverenlere ait işyerlerinde çalışan sigortalıların Kuruma bildirimi, “21 nolu belge türü” kullanılarak yapılmak zorundadır. Bu bildirim şekli, söz konusu sigortalıların 5510 sayılı Kanun’un 5/g bendi kapsamında değerlendirildiğinin göstergesi niteliğindedir.

5510 sayılı Kanun’un 5/g bendi uyarınca, Türkiye ile sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmayan ülkelerde iş üstlenen işverenler tarafından yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçileri hakkında yalnızca kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası hükümleri uygulanmaktadır. Söz konusu sigortalılık türü, klasik anlamda tam sigortalılık niteliği taşımamakta olup sınırlı bir sigortalılık rejimi oluşturmaktadır. Zira bu kapsamdaki işçiler için uzun vadeli sigorta kolları (malullük, yaşlılık, ölüm) primi ödenmesi işverenler için zorunlu değildir.

3. UZUN VADELİ SİGORTA KOLLARININ KAPSAM DIŞI OLMASININ SONUÇLARI

Uzun vadeli sigorta kollarının kapsam dışında bırakılması, 5/g kapsamında sigortalı olan işçilerin yurt dışında geçen çalışma sürelerinin emeklilik bakımından değerlendirilmemesi sonucunu doğurmaktadır. Bu süreler, sigortalıların prim gün sayısına dahil edilmemekte ve malullük, yaşlılık veya ölüm aylığı bağlanmasına esas hizmet süresi olarak dikkate alınmamaktadır.

Bu durum, özellikle uzun süre yurt dışında çalışan sigortalılar açısından önemli hak kayıplarına neden olmakta ve emeklilik hakkına erişimi geciktirmektedir.

4. UZUN VADELİ SİGORTA HAKLARININ SAĞLANMASINA YÖNELİK YÖNTEMLER

5/g kapsamında sigortalı olan işçilerin uzun vadeli sigorta kollarından yararlanabilmesi amacıyla mevzuatta iki temel yöntem öngörülmüştür.

İlk yöntem, 5510 sayılı Kanun’un 50 ve 51 inci maddelerinde düzenlenen isteğe bağlı sigortalılıktır. Bu sistem, sigortalıların kendi iradeleriyle uzun vadeli sigorta kollarına dahil olmalarına imkân tanımakta olup, bu kapsamda ödenen primler malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları bakımından hizmet olarak kabul edilerek emeklilik hesaplamasına dâhil edilmektedir. İsteğe bağlı sigortalılığın en önemli avantajı, sigortalının çalışma süresiyle eş zamanlı olarak prim ödeyebilmesi ve böylece hizmet kaybının önüne geçilmesidir.

İsteğe bağlı sigortalılıkta primlerin süresinde ödenmesi, sigortalılık sürelerinin geçerliliği bakımından belirleyici niteliktedir. Bu kapsamda primlerin, ait olduğu ayı takip eden ay sonuna kadar ödenmesi esastır. Aksi hâlde, en geç on iki ay içinde gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte ödeme imkânı tanınmakta ancak bu sürenin de geçirilmesi durumunda, ilgili süreler hizmetten sayılmamakta ve sigortalılık bakımından hak doğurmamaktadır.

2026 yılında yapılan düzenlemeler çerçevesinde isteğe bağlı sigortalılığın prim oranı %33 olarak belirlenmiş olmakla birlikte, 5/g kapsamında bulunan sigortalılar adına hâlihazırda genel sağlık sigortası primi ödenmesi nedeniyle, bu kişiler açısından isteğe bağlı sigortalılık yalnızca uzun vadeli sigorta kollarını kapsamakta ve uygulanacak prim oranı %21 olarak ortaya çıkmaktadır. Bu durum hem maliyet avantajı sağlamakta hem de sigortalılık sürelerinin doğrudan emekliliğe yansımasına imkân vermektedir. Ayrıca bu kapsamda geçen sürelerin 4/1/a sigortalılık statüsü çerçevesinde değerlendirilmesi, uygulamada ayrı bir avantaj teşkil etmektedir.

İkinci yöntem ise 3201 sayılı Kanun kapsamında düzenlenen yurtdışı borçlanmasıdır. Bu yöntemde sigortalılar, yurt dışında geçen çalışma sürelerini sonradan borçlanmak suretiyle hizmetten saydırabilmektedir. Ancak borçlanma prim oranının %45 gibi yüksek bir seviyede olması ve borçlanılan sürelerin 4/1-b kapsamında değerlendirilmesi, bu yöntemi isteğe bağlı sigortalılığa kıyasla çok daha maliyetli ve dezavantajlı hale getirmektedir. Bunun yanı sıra, borçlanma işleminin toplu ödeme gerektirmesi de uygulamada sigortalılar açısından önemli bir ekonomik yük oluşturmaktadır.

Yurtdışı hizmet borçlanması kapsamında tahakkuk ettirilen borcun, sigortalıya tebliğ edilmesinden itibaren üç ay içinde Kurum hesaplarına intikal edecek şekilde ödenmesi gerekmektedir.

Bu süre içinde ödemenin gerçekleştirilmemesi hâlinde borçlanma işlemi geçersiz sayılmakta ve söz konusu başvuruya istinaden herhangi bir hizmet kazanımı sağlanmamaktadır. Bu durumda, borçlanmadan yararlanmak isteyen sigortalıların yeniden başvuruda bulunmaları zorunludur.

5. SONUÇ

5510 sayılı Kanun’un 5/g bendi kapsamında sigortalı olan işçiler, kısa vadeli sigorta kolları ve genel sağlık sigortası bakımından güvence altına alınmış olmakla birlikte, uzun vadeli sigorta kolları yönünden sistem dışında kalmaktadır. Bu durum, emeklilik hakları bakımından önemli eksikliklere yol açmaktadır.

Bu itibarla, söz konusu sigortalıların uzun vadeli sigorta haklarını koruyabilmeleri bakımından gerekli bilgilendirme ve yönlendirme faaliyetlerinin etkin bir şekilde yürütülmesi büyük önem arz etmektedir. Özellikle isteğe bağlı sigortalılık imkânının bilinçli ve yaygın biçimde kullanılması, hem sigortalıların gelecekteki emeklilik haklarının güvence altına alınması hem de sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği açısından kritik bir rol oynamaktadır.

YARARLANILAN KAYNAKLAR

• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
• 3201 sayılı Yurtdışı Hizmet Borçlanması Kanunu
• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
• Yurtdışı İstihdam Hizmetleri Yönetmeliği
• Sosyal Güvenlik Kurumu, 2013/11 sayılı Genelge

21.04.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.666 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.