Hüseyin Ergut
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
Lisanslı SPK Uzmanı
smmm.hergut@gmail.com

Borsada İşlem Gören Şirketlerin Paylarını Geri Alması, Geri Alım Programı (Buyback) Stratejisi Nedir? Nasıl Yapılır Ve Amaçları Nelerdir?

Hisse Geri Alımı Ne Demektir?

Hisse geri alım işlemi süre, fiyat aralığı ve pay adedi açısından belirlenmiş koşullar dahilinde bir şirketin kendi paylarını satın alması demektir. İşlem şirketin kendi paylarını daha sonra satmak ya da bu payları iptal ederek sermayeyi azaltmak amacıyla gerçekleştirilebilir. Bu işlem, genellikle şirketin mevcut nakit fazlasını kullanarak veya borçlanarak gerçekleştirilir. Geri alınan bu hisse senetleri, genellikle şirketin elinde "kendi payları" olarak tutulur, dolaşımdan çekilerek iptal edilir veya gelecekteki çalışan hisse senedi opsiyonları gibi amaçlar için kullanılır. Geri alım programları, şirketler tarafından çeşitli stratejik ve finansal nedenlerle kullanılmakta olup, bu programların şirket üzerindeki etkileri hem olumlu hem de olumsuz olabilmektedir.

Hisse fiyatlarında yüksek volatilite oluştuğun durum da da, şirketler hisse geri alımı yapabilir. Ayrıca yatırımcılara şirket hisseleriyle ilgili güven verme çabası sonucu da bu yöntem uygulanabilir. Şirketin temettü ödemesi yerine hisse senedi geri alımıyla vergi yükünü azaltmasını da nedenler arasında sayabiliriz. Şirketler tarafından gerçekleştirilen türev işlemler sonucunda yatırımcıya hisse senedi verilmesi gerekirse paylar geri alınarak ilgili yatırımcılara verilir.

Sermaye Piyasası Kurulu’nun 3.1.2014’tarih ve 28871’sayılı Resmi Gazetede yayımlanan tebliği geri alım programlarının yasal çerçevesini çizer. Tebliğin “Geri Alım Programına İlişkin Yetkilendirme” başlıklı 5. maddesinde ortaklıkların geri alım yapabilmesi için genel kurulun, yönetim kurulunu yetkilendirilmesi esas kılınmıştır.

 Hisse geri alımında ortaklık paylarının günlük ağırlıklı ortalama fiyatının yönetim kurulu karar tarihinden önceki son bir ay içinde nominal değerinin altında seyretmesi ya da (%20) üzerinde değer kaybetmesi, ciddi bir kayıp olarak kabul edilir. Bu tip durumlarda genel kurulun yetkilendirme kararı olmadan yönetim kurulu kararıyla da hisse geri alımı yapabilir.

 Her durumda SPK’nın ilgili “Geri Alınan Paylar Tebliği’nin 12. maddesinde yer alan, kamuyu aydınlatmaya ilişkin yükümlülüklere uyması şart kılınır.

Geri Alım Programının Nedenleri ve Amaçları:

I-Hisse Başı Kârı Artırmak: En yaygın nedenlerden biri olduğunu söyleyebiliriz. Bir şirket kendi hisse senetlerini geri aldığında, tedavüldeki toplam hisse senedi sayısı azalır. Net kâr değişmese bile, azalan hisse senedi sayısı nedeniyle Hisse Başı Kâr otomatik olarak artmaktadır. Bu, durum, hisse senedini yatırımcılar için daha cazip hale getirebilir ve hisse senedi fiyatını destekleyebilir.

II-Hisse Senedi Fiyatını Desteklemek veya Yükseltmek: Şirket yönetimi, kendi hisse senetlerinin piyasada düşük değerlendiğine inandığında geri alım programı başlatabilir. Geri alımlar, piyasadan talep yaratarak hisse senedi fiyatını yükseltebilir.

II-Nakdi Hissedarlara İade Etmek: Şirketin elinde atıl durumda bulunan veya verimli bir yatırım fırsatı bulunamayan nakit fazlasını hissedarlara dağıtmanın bir yoludur. Temettü ödemesinden farklı olarak, geri alım yapan hissedarlar hemen vergiye tabi olmayabilir, bu da bazı yatırımcılar için daha avantajlı bir durum oluşturur.

IV-Sermaye Yapısını Optimize Etmek: Şirketler, borç/özkaynak oranını veya sermaye maliyetini optimize etmek amacıyla da geri alım yapabilmektedirler. Özellikle, borçlanma maliyetleri düşükse, nakit yerine borçlanarak geri alım yapmak sermaye yapısını daha verimli hale getirebilir.

V-Kontrolü Korumak veya Artırmak: Belirli durumlarda, yönetim kendi hisselerini geri alarak şirket üzerindeki kontrol oranını artırmayı veya potansiyel düşmanca bir devralmayı engellemeyi amaçlamaktadır. Geri, alım programları genellikle şirketin yönetim kurulu tarafından onaylanır. Kararda, geri alınacak hisse senedi sayısı, maksimum geri alım fiyatı ve programın süresi gibi detaylar belirtilir. Halka açık şirketler, geri alım programlarını kamuya açıklamak zorundadır.

Bir şirket, hisse senedinin değerini artırmak ve mali tablolarını iyileştirmek için kendi hisselerini geri satın alabilir. Şirketler, ellerinde nakit bulunduğunda ve borsa yükselişte olduğunda hisse geri alımı yapma eğilimindedir. Hisselerin geri alımı sonucunda fiyat genellikle yükselir, ancak düşme riski de her zaman mevcuttur.

Hisse Geri Alımları Nasıl Çalışır?

Şirketler hisse geri alımı veya hisse geri satın alma kararı verdiklerinde çeşitli hedeflere sahip olurlar. Öz sermaye değerinde bir artış Şirketin mali durumunda bir iyileşme Mülkiyetinin konsolidasyonu 1 Hisse geri alımı, piyasada bulunan hisse sayısını azaltarak hisse başına kazancı (EPS) artırır. Daha yüksek bir EPS, kalan hisselerin piyasa değerini yükseltir. 2 Hisseler geri alım sonrasında iptal edilir veya hazine hissesi olarak tutulur, bu nedenle artık halka açık olarak işlem görmezler ve piyasada bulunmazlar.

Hisse geri alımı, bir şirketin finansal tablolarını çeşitli şekillerde etkiler. Şirketin kullanılabilir nakitini azaltır ve bu da bilançoda şirketin geri alım için harcadığı tutar kadar bir azalma olarak yansır. Hisse, geri alımı bilançonun yükümlülükler tarafında da hissedarların öz sermayesini aynı miktarda azaltır.

Şirketler Neden Hisse Geri Alımı Yapar?

Şirketler, hisselerinin piyasa fiyatının gerçek değerinin (adil değer) altında olduğunu düşündüklerinde, hisse geri alımına giderek bu fiyat avantajından faydalanabilirler. Bu durum, uzun vadede hisselerin değer kazanması durumunda şirket için karlı bir strateji olabilir. Diğer bir ifadeyle şirketler, hissenin piyasa fiyatının gerçek değerinin altında olduğu durumlarda öz sermayenin getirisini yükseltmeyi hedefleyebilirler. Bununla birlikte şirketin hisse geri alımı gerçekleştirmesi, yatırımcılara gelecekte hisse değerinin artacağına dair algı da yaratabilir. Bu durum, hisse fiyatlarına olumlu yansıyabilir.

Ortaklıklar, doğrudan kâr payı dağıtmak yerine hisse geri alımı yaparak da yatırımcılarına değer yaratabilirler. Bu, özellikle temettü vergisinin yüksek olduğu ülkelerde tercih edilen bir yöntemdir.

Hisse geri alımına, şirketin sermaye yapısını optimize edilmesi amacıyla da başvurulabilir. Özellikle borç/özsermaye oranını dengelemek ve finansal esnekliği artırmak için bu yöntem kullanılabilir. Diğer taraftan, hisse başına kar ve dolayısıyla fiyat kazanç oranının iyileştirilmesi hisse geri alım programlarıyla mümkün olabilir. 

Hisse senetlerinin borsada işlem gördüğü ortamlarda, rakip kurumlar söz konusu şirketin kontrolünü sağlayacak düzeydeki hisse senetlerini edinebilir. Bu gibi durumlarda ilgili şirketin kendi hisselerinin geri alması, dolaşımdaki hisse senedi sayısını azaltır.  Bu şekilde piyasadaki pay sahipliği oranı, hissedarlar lehine düşer ve dolayısıyla ilgili ortaklığın şirket üzerindeki oy hakkı yani kontrolü yükselir.

Geri Alım Getirisinin Örnek Hesaplaması Bir şirketin aşağıdaki finansal verilere sahip olduğunu varsayalım:

Hisse Geri Alımları: 200 milyon TL. Piyasa Değeri: 10 milyar TL. formülü kullanarak:

*Hisse Geri Alım Oranı = Hisse Geri Alımları / Piyasa Değeri

Hisse Geri Alım Getirisi = 200.000.000 / 10.000.000.000 = 0,02 (%2)

Bu durumda, şirketin hisse geri alım getirisi %2'dir; yani şirket, toplam piyasa değerinin (%2)'sini hisse senedi olarak geri satın alarak mevcut hissedarlar için değeri fiilen artırmaktadır.

Sonuç ve Değerlendirme:

Yatırımcılar hisse geri alımlarını çoğunlukla yanlış yorumlar ve kamuoyu da bazen bu durumu olumsuz olarak nitelendirebilir.

İlk grup genellikle hisse geri alımlarını olumlu bir gelişme olarak görür; bu, şirketin işine inandığının, hisselerinin değerinin düşük olduğunu düşündüğünün veya hissedarlara verimli bir şekilde sermaye iadesi sağlamayı amaçladığının bir işaretidir.

Gerçekte, hisse geri alımları yalnızca etkili bir şekilde kullanılabilecek veya potansiyel olarak kötüye kullanılabilecek bir sermaye tahsis aracıdır. Yatırımcılar için bu farkı anlayabilmek çok önemli bir husustur. Hisse geri alım programları, sağlıklı nakit akışlarıyla destekleniyorsa ve bir şirket makul bir değerlemede işlem görürken daha geniş bir stratejinin parçası olarak yürütülüyorsa hissedarlar için faydalı olabilir.

Bu nedenle, bir şirketin neden hisse geri alımı yaptığını, geri alımların nasıl finanse edildiğini ve yönetimin teşviklerinin hissedarlarınkilerle uyumlu olup olmadığını anlamak önemlidir.

Hisse Geri Alımlarının Avantajları ve Dezavantajları:

I-Avantajlar:

-Hisse geri alımı, şirketin hisselerinin değerinin düşük olduğuna inandığını ve hissedarların cebine para koymanın etkili bir yöntemi olduğunu gösterir.

-Hisse geri alımı, mevcut hisse sayısını azaltarak her bir hissenin şirketteki değerinin daha büyük bir yüzdesini oluşturur.

-Hisse senedinin hisse başına kazancı (EPS) artarsa, hisse senedi fiyatı aynı kalırsa fiyat/kazanç oranı (P/E) düşecektir.

-Hisselerin değeri matematiksel olarak değişmedi ancak daha düşük Fiyat/Kazanç oranı, hisse fiyatının daha iyi bir değer temsil ettiği izlenimini yaratabilir ve bu da hisseyi potansiyel yatırımcılar için daha cazip hale getirebilir.

II-Dezavantajlar:

-Bir şirket, elinde bol miktarda nakit olduğunda veya şirket ve borsa için finansal açıdan sağlıklı bir dönemde hisse geri alımı yapar. Bunlar bazı yatırımcılar için geçerli nedenler değildir.

-Bu gibi zamanlarda hisse senedinin fiyatı yüksek olabilir ve hisse geri alımından sonra fiyat düşebilir. Hisse senedi fiyatındaki düşüş, şirketin aslında o kadar da sağlıklı olmadığı anlamına gelebilir.

-Hisse geri alımı, yatırımcılara şirketin büyüme için başka karlı fırsatlarının olmadığı izlenimini de verebilir. Bu durum, gelir ve kar artışı arayan büyüme odaklı yatırımcılar için sorun teşkil edebilir.

-Hisselerin geri satın alınması şirketin nakit rezervlerini tüketir ve ekonomide bir gerileme yaşanması veya şirketin beklenmedik mali yükümlülüklerle karşılaşması durumunda şirketi riskli bir duruma sokar.

Geri Alım Programlarının Sınırlılıkları:

Hisse geri alımları her zaman pozitif bir etkiyi oluşturmaz. Bazı durumlarda şirketler borçlanarak geri alım yapabilmekte; bu da bilanço riskini artırmaktadır.

-Borçla finanse edilen geri alımlar: Faiz yükü artarken uzun vadeli değer tartışmalı Zamanlamanın önemi: Hisse değerinin üzerinde fiyattan yapılan alımlar değer yaratmaz.

-Ar-Ge ve yatırım ihmal riski: Büyüme fırsatları yerine geri alıma odaklanmak uzun vadeli rekabeti zayıflatabilir.

İyi Bir Geri Alım Getirisi Nedir? 

-Düşük Hisse Geri Alım Getirisi (%1'in Altında): Düşük bir hisse geri alım getirisi, şirketin hisse geri alımlarına odaklanmadığını, muhtemelen büyüme fırsatlarına yatırım yapmayı, borcu azaltmayı veya diğer amaçlar için likiditeyi korumayı tercih ettiğini gösterebilir.

-Hisse Geri Alım Getirisi %2-4 Arasında: Bu aralıktaki bir hisse geri alım getirisi genellikle sağlıklı kabul edilir ve şirketin aktif olarak hisse geri alımı yaptığını ve hissedarlara sermaye iadesi gerçekleştirdiğini gösterir. Bu, şirketin hisselerinin değerinin düşük olduğuna veya fazla nakit paraya sahip olduğuna inandığını gösterir.

-Yüksek Hisse Geri Alım Getirisi (%5'in Üzerinde): Yüksek hisse geri alım getirisi olumlu bir sinyal olabileceği gibi, şirketin büyüme beklentilerinin yetersizliği veya hisse senedi fiyat seviyelerini korumak için hisse geri alımlarına bağımlılığı konusunda da endişelere yol açabilir. Yatırımcılar, bu kadar yüksek bir getirinin ardındaki nedenleri dikkatlice değerlendirmelidir.

-Sektöre Özgü Kıyaslamalar: Teknoloji gibi bazı sektörler, nakit açısından zengin bilançoları nedeniyle doğal olarak daha yüksek geri alım getirilerine sahip olabilirken, kamu hizmetleri gibi diğer sektörler, faaliyetlerinin sermaye yoğun doğası nedeniyle daha düşük geri alım getirilerine sahip olabilir.

Sonuç ve Değerlendirme:

Şirketler sıklıkla hisselerini geri satın alma yoluna gidebilirler. Birçok, hissedar bunu makul ve önemli görür. Çünkü, bu genellikle hisse fiyatlarının yükselmesine yol açar. Ancak, hisse geri alımının bir şirketin fazla nakit tutarını kullanmanın en iyi yolu olup olmadığı konusu tartışmaya açıktır.

Şirket, hisse geri alım programını kendi iç kaynaklarını kullanmak yerine borç alarak gerçekleştirir ise, bu durum piyasada olumsuz bir algı yaratabilir. Kaldıraç oranının artması, ileride şirketin yatırım yapma yani büyüme potansiyelini ve borçlarını ödeme kapasitesini kısıtlayabilir. Artan borçluluk neticesinde, ilgili şirketin kredi notu olumsuz etkilenebilir.

Diğer taraftan iç kaynakların doğru fiyattan (piyasa fiyatının, adil değerin altında olması) hisse geri alımı için kullanılmaması, piyasa nezdinde şirketin nakdi kaynaklarını, büyüme yerine spekülasyon amaçlı kullandığı algısına neden olabilir. Bununla birlikte ilgili ortaklığın, şirket üzerindeki oy hakkı yani kontrolünün çok fazla yükselmesi de yatırımcılar nezdinde olumsuz bir algı yaratabilir.

Kaynakça:

-Sermaye Piyasası Kurulu’nun 03.01.2014’ tarih ve 28871’sayılı Resmi Gazetede yayımlanan tebliği.

-spk.gov.tr 

-Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği. (TSPB)

-SPL Ders Notları.

-Borsa İstanbul A.Ş.(BİST)

05.06.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.666 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.