Hüseyin Ergut
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
Lisanslı SPK Uzmanı
smmm.hergut@gmail.com

Emtia Nedir? Emtia Piyasası Nasıl İşler ve İşlem Gören Emtia Türleri ve Riskleri Nelerdir? Emtia Yatırımlarının da Vergilendirme

Emtia Nedir?

Emtia, ticaretin konusu olan standartlaştırılmış malları ifade eden bir terimdir. Bu terimin kökeni Latince commodus (uygun, elverişli) kelimesinden türemiştir. Emtia, dediğimiz şey temelde doğadan ya da üretim süreçlerinden çıkan, standartlaştırılmış ve dünya çapında alınıp satılabilen fiziksel mallardır. Genel itibariyle piyasada takası yapılan ve ticari mallar grubuna ait olan ürün grubuna verilen isimdir. Petrol, soya fasulyesi, buğday, şeker ve daha birçok emtia grubu piyasada işlem görmektedir. Altın, petrol, buğday, bakır, doğalgaz vb. hepsi emtia gurubundadır. Ortak özellikleri; kim üretiyor olursa olsun, kalite standardı aynı oranda ise ürün birbirinin yerine geçebilir. Örneğin; bir ons (999,9) saflıkta altın, Londra’da da İstanbul’da da aynı altındır; Brent petrolü nerede rafine edilirse edilsin aynı kontrata tabi olur.

Emtia Piyasası:

Emtia piyasası, temel malların ve malzemelerin alınıp satıldığı bir pazar yeridir. Emtia piyasası, hisse senedi piyasasına benzemektedir. Ancak, burada hisse senetleri yerine emtialar alınıp satılır. Emtia piyasaları, temel ekonomik sektörde işlem görür. Emtia piyasası, ham maddelerin ve tarım ürünlerinin alım satımına olanak tanır. Bunlara emtia denir. Emtialar arasında metaller, enerji kaynakları ve tarım ürünleri gibi şeyler bulunur. Piyasadaki insanlar ve şirketler bu emtialar ile işlem yaparlar. Piyasa, alıcı ve satıcıların bir emtia için adil bir fiyat bulmalarına yardımcı olur. Bu fiyat, mevcut arz ve talep miktarına göre belirlenir. Piyasa, emtia ticareti için standartlaştırılmış vadeli işlem sözleşmeleri kullanılmaktadır. Bu, emtianın daha sonraki bir tarihte teslim edilmesi için fiyatı belirler. Bu, fiyat değişikliklerinden kaynaklanan riskleri azaltmaya yardımcı olur. Emtia piyasası, ham maddelerin alıcı ve satıcılarını bir araya getiren fiziksel veya sanal pazarlardır. Chicago Ticaret Borsası (CBOT) veya Londra Metal Borsası (LME) gibi küresel borsalar, dünya genelindeki emtia fiyatlarının referans noktalarını oluşturmaktadır.

Emtia Piyasasının Tarihi Nedir?

Hindistan'daki emtia piyasasının tarihi, ülkedeki vadeli işlemlerin temellerini atan Bombay Pamuk Ticaret Birliği'nin kurulduğu 1875’ yıllarına dayanmaktadır. Emtia, ticareti, eski çağlardan beri Hindistan ekonomisinin ayrılmaz bir parçası olmuştur. Bununla birlikte, bugün bilinen modern emtia piyasası, hükümet düzenlemelerinin önemli bir rol oynadığı uzun yıllar boyunca evrim geçirmiştir. 19. yüzyılda Hindistan'da organize emtia piyasaları ortaya çıkmıştır. 1875’ yılında, pamuk sözleşmelerini organize etmek amacıyla Bombay Pamuk Ticaret Birliği kurulmuştur.

Emtia Riski Nedir?

Emtia riski, fiyat dalgalanmalarının yarattığı hem fırsat hem de tehlike potansiyelidir. Üç ana başlıkta toplayabiliriz.

-Piyasa riski (volatilite)

-Kaldıraç riski (marjin call)

-Likidite riski (bazı kontratlarda kapanmama)

Bu riskleri yönetmenin tek yolu disiplinli pozisyon büyüklüğü ve kesin stop-loss kullanımıdır.

Emtia Çeşitleri Nelerdir?

Doğal kaynakların çeşitliliği ve ticaretin farklı alanlarına olan talebe göre değişiklik göstermektedir. Yatırımcılar, bu geniş yelpazeden faydalanarak portföylerini çeşitlendirebilir ve farklı pazarlardaki potansiyel fırsatları değerlendirebilir.

Ticarete konu olan emtia çeşitleri:

-Tarım emtiaları bitkisel ve hayvansal ürünleri içerir. Bu grupta buğday, mısır, pamuk, şeker, kahve, kakao benzeri tarım ürünleri bulunur.

-Enerji emtiaları, fosil yakıtlar ve enerji kaynaklarından oluşur. Petrol, doğalgaz, kömür ve elektrik enerjisi bu kategoride yer alır.

-Metal emtiaları, kıymetli metallerden endüstriyel metallerine kadar farklı türlerde bulunur. Ayrıca altın, gümüş, bakır benzeri kıymetli metallerin yanı sıra alüminyum, demir, nikel gibi endüstriyel metaller de bu gruptadır.

-Endüstriyel üretimde kullanılan kimyasallar ve malzemelerde endüstriyel emtia çeşitleri arasında yer alır. Plastik, pamuk, kauçuk benzeri malzemeler ile kimyasal gübreler bulunur.

-Sığır eti, tavuk, süt ürünleri gibi hayvansal ürünler de emtia piyasasında ticarete konu olan ürünler arasındadır.

Emtia Fiyatları Nelerden Etkilenir?

Yatırımcılara portföylerini çeşitlendirmeleri ve riskleri dağıtmaları için araç sağlayan emtialar, özellikle enflasyon ve ekonomik belirsizlik gibi faktörlere karşı koruma sağlama potansiyeline sahiptir. Ancak küresel talep / arz dengesizlikleri, iklim değişiklikleri ve jeopolitik olaylar gibi faktörlerin fiyatları etkileyebileceğini unutmamak gerekir.

Emtia fiyatlarını etkileyecek başlıca faktörler şu şekilde sıralanır:

Dünya genelinde talep ve arz arasındaki dengesizlikler, emtia fiyatları üzerinde önemli bir etki yaratabilir. Talebin artması veya arzın azalması, fiyatların yükselmesine yol açabilirken tersi durum fiyat düşüşlerine neden olabilir. Tarım ürünleri gibi bazı emtiaların üretimi doğrudan iklim koşullarına bağlıdır. İklim değişiklikleri, bu tür emtiaların arzında dalgalanmalara ve fiyatlarında istikrarsızlığa yol açabilir. Jeopolitik gerilimler ve çatışmalar, özellikle enerji emtiaları olmak üzere belirli emtiaların arzını ve güvenli taşınmasını etkileyebilir. Bu durumlar, fiyat dalgalanmalarına ve belirsizliğe neden olabilir. Enflasyon, ticari malların ve gerçek varlıkların değerini artırabilir. Yatırımcılar, enflasyon riskine karşı korunmak için portföylerini çeşitli emtia türleriyle çeşitlendirebilir. Bir ülkedeki siyasi istikrarsızlık veya çatışmalar, özellikle o bölgede üretilen emtiaların fiyatlarını etkileyebilir. Bu durumlar, emtia ticaretinde kısıtlamalara ve arz güvenliğinde sorunlara yol açabilir. Belirli emtiaların üretimi ve ticareti üzerindeki potansiyel kısıtlamalar, arzı sınırlayabilir ve sonuç olarak fiyatları yükseltebilir.

Emtia Endeksi Nedir?

Emtia endeksi, çeşitli emtiaların fiyatlarını temsil eden bir ölçüttür. Endeksler genellikle belirli bir emtia grubunun performansını izlemek ve değerlendirmek amacıyla kullanılmaktadır. Emtia endeksleri; enerji, tarım ürünleri, metaller gibi farklı sektörlerden oluşabilir. Endeks, genellikle ağırlıklı ortalamaları kullanarak temsil ettiği malların fiyat değişimlerini yansıtmaktadır.

Ülkemizde Emtia Borsaları:

Türkiye’de emtia alım-satım işlemleri ticaret borsaları ile beraber organize borsalarda yapılmaktadır. Ticaret borsaları, “Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ile Odalar ve Borsalar Kanunu” çerçevesinde kurulmuş kamu tüzel kişiliğine sahip kurumlardır. Ticaret borsalarında sadece spot işlemler yapılmaktadır. Halihazırda TOBB’a kayıtlı 133 ticaret borsası bulunmaktadır. 2008’yılında ticaret borsalarında yapılan işlem hacimlerine bakıldığında en büyük işlem hacminin 10 milyar TL ile İstanbul Ticaret Borsası’nda yapıldığı görülmektedir. %14 paya sahip olan bu borsayı sırasıyla İzmir ve Adana Ticaret Borsaları takip etmektedir. Ülkemizde organize emtia borsası sayılabilecek ilk örnek İstanbul Altın Borsası’dır (İAB). 26 Temmuz 1995’tarihinde faaliyetlerine başlayan (İAB)’da altın, gümüş ve platin üzerine spot işlemlerin yapıldığı Kıymetli Madenler Piyasası ile ödünç ve sertifika işlemlerinin yapıldığı Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası bulunmaktadır. İşlemler TL/ kg, ABD doları/ons ve avro/ons cinsinden yapılmaktadır. (1 kg≈32,15 ons) Raporumuzun ilk kısmında, Türkiye özelinde emtia ürünlerinin alım-satımının yapıldığı borsalar incelendikten sonra, dünyanın farklı coğrafyalarında önde gelen emtia borsaları ile emtia ürünlerinin işlem gördüğü finansal ve türev borsaları incelenecektir. Ticaret borsaları, “Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ile Odalar ve Borsalar Kanunu” çerçevesinde kurulmuş kamu tüzel kişiliğine sahip kurumlardır. Borsanın faaliyet alanı bulunduğu il ile sınırlıdır. İlgili İstanbul Altın Borsasının işlem hacimlerine bakıldığında, işlemler ağırlıklı olarak altın üzerine yapılırken, platin işlemleri çok kısıtlı kalmıştır. Altın işlemleri yoğunlukla ABD doları/ons birimi üzerinden yapılmaktadır.

Emtia Yatırımında Vergilendirme:

Ülkemizde 2025’takvim yılı itibariyle emtia yatırımlarında vergilendirme şu şekildedir:

Yurt İçi Piyasalar (VİOP, Borsa, Fonlar): Bankalar veya yerli aracı kurumlar üzerinden yapılan VİOP ve emtia fonu işlemlerinden elde edilen kazançlar, kaynağında kesilen stopaj (genellikle %10 veya %0) ile vergilendirilir. Bu vergi nihai vergidir; kazancınız ne kadar yüksek olursa olsun ayrıca beyanname vermeniz gerekmez. Yurt Dışı Piyasalar: Yurt dışı aracı kurumlar üzerinden yapılan emtia ve hisse senedi işlemlerinden elde edilen gelirler, Türkiye’de stopaja tabi olmadığından Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi ile beyan edilmelidir. Bu kazançlar (%15) ile (%40) arasında değişen gelir vergisi dilimlerine girer. Fiziki Altın: Bireysel yatırımcıların (ticari faaliyet kapsamına girmemek kaydıyla) fiziki altın alım-satımından elde ettikleri kazançlar genellikle vergilendirme dışıdır.

2025’ Yılındaki Yeni Düzenleme 15 Mart 2025’ tarihli Resmî Gazetede yayımlanan 9595’ sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile, Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32’ Sayılı Kararda önemli değişiklikler yapılmış olup, buna göre, 17 Mart 2025’ itibarıyla fiziki teslimat olmaksızın kıymetli maden hesapları üzerinden yapılan alım-satım işlemleri kambiyo işlemi olarak tanımlanmıştır. Bu değişiklikle birlikte, yeniden binde (2) oranında kambiyo gider vergisi BSMV uygulanması geri geldi. Böylece daha önce Danıştay tarafından iptal edilen bir uygulama, bu kez mevzuat değişikliğiyle yasal zemine oturtulmaya çalışılmıştır.

İşletmelerin Aktiflerinde Bulunan Kıymetli Madenlerin Değerlemesi 28/7/2024’ tarihli ve 7524 sayılı kanunla yapılan değişiklikten önce fiziki olarak tutulan kıymetli madenler emtia olarak maliyet bedeliyle değerlenmekteydi. Kıymetli maden depo hesapları ise bankada açılan mevduat hesabı ve mevduat sözleşmesine dayanan bir alacak niteliği taşıdığından Vergi Usul Kanunun 281. maddesi uyarınca mukayyet değerle değerlenmekteydi. Bu hesaplara bir faiz işletilmesi halindeyse geçici vergi dönemi ve hesap dönemi sonundaki dönem için kıymetli maden olarak hesaplanan faiz de mukayyet değere eklenmekteydi.7524’ sayılı Kanunun 7. ve 8. Maddeleri ile, Vergi Usul Kanununun 263.maddesinde yer alan “Borsa Rayici” tanımına “kıymetli madenler” ibaresi, 274.maddesinden sonra gelmek üzere de 274/A’ maddesi aşağıdaki şekilde eklenmiştir. “Kıymetli madenler:

Madde 274/A’ Altın, gümüş, platin ve paladyum gibi kıymetli madenler borsa rayici ile değerlenir. Borsa rayici yoksa veya borsa rayicinin muvazaalı bir şekilde oluştuğu anlaşılırsa değerlemeye esas bedel olarak, bu rayiç yerine maliyet bedeli esas alınır.

Bu madde hükmü kıymetli maden ile olan senetli veya senetsiz alacaklar ve borçlar hakkında da caridir. Kıymetli maden ile olan mevduat veya kredi sözleşmelerine müstenit alacaklar ve borçlar değerleme gününe kadar hesaplanacak faizleriyle birlikte dikkate alınır. Alacak ve borçların değerleme günü kıymetine ircasına ilişkin olarak 280. 281.ve 285.’maddelerde yer alan hükümler bu fıkra kapsamındaki alacak ve borçlar bakımından da geçerlidir. Böylelikle 274.’maddeye göre emtia maliyet bedeliyle değerlenirken 274/A’ maddesinde bu emtianın fiziki kıymetli maden veya depo hesaplarında yer alan kıymetli maden olması halinde borsa rayici ile değerleneceği düzenlenmiştir. Bu nedenle, kıymetli madenlerin geçici vergi dönemlerinde ve yıl sonunda borsa rayici ile değerlenmesi gerekmektedir.

Kaynakça:

-Sermaye Piyasaları Birliği

-Spk Çalışma Notlarım

-investopedia/Adam HAYES

-strike.money/Arjun REMESH

-QNB Invest

-İş Yatırım Portföy

18.02.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.666 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.