Güray Öğredik
Avansların (verilen-alınan avanslar; 159-340 hesaplar) faturalı gerçek bir ticari borç ya da alacak olmadığı, VUK kapsamında aktif-pasif geçici hesap kıymeti olarak dikkate alınabileceği, bu nedenle döviz cinsi avansların değerlemeye konu edilemeyeceği, mukayyet değerleri ile değerlenebilecekleri (defter kayıtlarına alındığı tarihteki TL değeri ile aynen kalması) şeklinde yaklaşımlar olabilmektedir.
“Döviz cinsinden alınan avanslar yabancı para cinsinden olan borç mahiyetinde olduğundan, bu kıymetlerin dönem sonlarında Hazine ve Maliye Bakanlığınca tespit/ilan edilen kur (kurların ilan edilmediği durumlarda T.C. Merkez Bankasınca ilan edilen kur) esas alınmak suretiyle değerlemeye tabi tutulması ve ortaya çıkan kur farkının ilgili dönem kazancının tespitinde gelir/gider olarak dikkate alınması gerekir.” (22.06.2022 - 11395140-105[VUK-1-21647]-704173 sayılı özelge)
“Avanslar hangi amaçla verilirse verilsin işletmeye finansman imkânı sağladığı açıktır. Dolayısıyla alınan sipariş avanslarının işletme için bir borç niteliğinde kabul edilmesi gerekmektedir” (08.12.2022 - 38418978-125[6-2021/21-İ]-573035 sayılı özelge)
“Yapılacak yatırımlar için döviz cinsinden verilen avanslar, döviz cinsinden alacak hükmünde olduğundan, dönem sonlarında VUK yukarıdaki hükümlerinin de dikkate alınarak değerlemeye tabi tutulması, değerleme sonucu oluşan kur farklarının kurum kazancının tespitinde dikkate alınması gerekmektedir.” (24.07.2014 - 64597866-105[280-2014]-122 sayılı özelge)
“Alınan ve verilen dövizli sipariş avansları yabancı para ile borç ve alacak niteliğinde olduğundan dönem sonunda Bakanlığımızca ilan edilen kurlara göre değerlenmek suretiyle enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş olacaklardır.” (04.05.2005 - B.07.0.GEL.0.29/2968-298-405-17626 sayılı özelge)
Verilen avanslar için şüpheli alacak karşılığı dahi ayrılabilir:
“Sipariş avansı niteliğindeki ödemelerin ticari faaliyetin devamı için yapılması ve bu tür ödemelerin Kanunun 323. maddesinde belirtilen şartları haiz olması halinde, bu ödemelerin tahsil edilemediği durumlarda karşılık ayrılması mümkün bulunmaktadır.” (06.04.2015 - 62030549-125[6-2013/354]-627 sayılı özelge)
“Avans mahiyetindeki ödemelerin ticari faaliyetinizin devamı için yapıldığı anlaşıldığından, ticari bir alacak niteliği kazanan bu tür ödemeleriniz için VUK 323. maddesinde belirtilen diğer şartlarında sağlanması halinde icra takibine başladığınız yıl karşılık ayırmanız mümkündür.” (23.08.2011 - B.07.1.GİB.4.16.17.02-VUK-11-25-183 sayılı özelge)
KVGT'nde örtülü sermayeye ilişkin düzenlemeler kısmında da “Dolayısıyla, alınan avanslar da işletme bakımından alınan borç olarak değerlendirilecek ve örtülü sermaye hesaplamasında dikkate alınacaktır.” düzenlemesi yer almaktadır.
VUK Madde 280’e göre, yabancı para ile olan senetli veya senetsiz alacaklar ve borçlar yabancı para değerleme hükümlerine tabidir.
Dolayısıyla fatura düzenlenmemiş olması, tek başına avansın borç veya alacak niteliğini ortadan kaldırmaz.
Verilen avans, geri alınmak amacıyla verilmiş bir para değildir. Belirli bir mal veya hizmetin satın alınması için yapılmış peşin ödemedir. Dolayısıyla verilen avans, klasik anlamda bir alacak değil, ileride alınacak mal veya hizmetin maliyetine dönüşecek bir kıymettir. Benzer şekilde alınan avans da klasik anlamda bir para borcu değil, ileride gerçekleştirilecek teslim veya hizmetin karşılığıdır.
Bu yaklaşımda avansların VUK 280 kapsamında yabancı para cinsinden alacak ve borç olarak değil, mukayyet değerle değerlenen geçici hesap kıymetleri olarak dikkate alınması gerektiği ileri sürülebilir. Ancak bir avansın belirli bir mal veya hizmetin satın alınması ya da satılması amacıyla verilmiş veya alınmış olması, avans nedeniyle ortaya çıkan alacak veya borç ilişkisini ortadan kaldırmaz. Nitekim avans veren, karşılığında mal veya hizmet teslim edilmesini talep etme hakkına sahiptir. Avans alan ise bu teslimi gerçekleştirme yükümlülüğü altındadır. Bu nedenle avansın ileride bir maliyet veya hasılat unsuruna dönüşecek olması, mevcut dönemdeki borç-alacak niteliğini ortadan kaldırmaz.
Avanslar, gelecekte gerçekleştirilecek mal teslimi veya hizmet ifaları karşılığında önceden verilen ya da alınan değerlerdir. Bu kapsamda, verilen avanslar avansı veren işletme açısından belirli bir mal veya hizmetin teslimini isteme hakkını; alınan avanslar ise avansı alan işletme açısından gelecekte yerine getirilmesi gereken bir teslim veya hizmet yükümlülüğünü ifade etmektedir.
Avansların henüz faturalandırılmamış olması veya ileride bir mal ya da hizmetin maliyetine veya hasılatına dönüşecek olması, bunların mevcut dönemdeki ticari borç ve alacak niteliğini ortadan kaldırmamaktadır.
Nitekim Mali İdare tarafından verilen çeşitli özelgelerde de döviz cinsinden verilen avanslar döviz cinsinden alacak, alınan avanslar ise döviz cinsinden borç olarak nitelendirilmiş ve VUK'un 280. maddesi kapsamında dönem sonlarında değerlemeye tabi tutulmaları gerektiği açıklanmıştır.
Ticari ilişki çerçevesinde döviz cinsinden belirlenmiş verilen ve alınan avans bakiyeleri, değerleme günü itibarıyla VUK'un 280. maddesi kapsamında değerlemeye tabi tutulmalı; değerleme sonucunda oluşan olumlu veya olumsuz kur farkları ilgili dönemin kurum kazancının tespitinde gelir veya gider olarak dikkate alınmalıdır.
20.11.2026
Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Telif Uyarısı: Kaynak gösterilip aktif link verilerek paylaşılabilir. Aksi takdirde yasal işlem başlatılacaktır.)
>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.
>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.
>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.
>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.
>> Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.250 TL Ayrıntılar için tıklayın.