Gökhan Acar
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
ga@arisugida.com

Finansal Kiralama ve Finansal Kiralamada Kiralayanın Muhasebe Kaydı

Finansal Kiralama Vergi Usul Kanunu Mükerrer 290. Maddesine göre kira süresi sonunda mülkiyet hakkının kiracıya devredilip devredilmediğine bakılmaksızın bir iktisadi kıymetin mülkiyetine sahip olmaktan kaynaklanan tüm riskler ile faydaların kiracıya bırakılması sonucunu doğuran kiralamalardır.

Finansal kiralama 28.06.1985 yılında çıkarılan 3226 Sayılı Finansal Kiralama Kanunu ile mevzuatımıza girmiştir.

Daha sonra 4842 sayılı “ Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun” 25. maddesiyle 213 Sayılı Vergi Usul Kanununa eklenen Mükerrer 290. madde ile finansal kiralama işlemlerinin vergilendirme ve muhasebeleştirilmesine ilişkin yeni hususlar getirilmiştir. 31 Temmuz 2003 tarih ve 25185 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 11 Sıra No’lu Muhasebe Sistemi Uygulama Tebliği ile “Tekdüzen Hesap Çerçevesi, Hesap Planı ve Hesap Planı Açıklamaları” düzenlenmiş, 01.07.2003 tarihinde yayımlanan 319 Sıra No’lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile de değerleme ve amortisman uygulaması konularına açıklık getirilmiştir.  Bununla birlikte, 2012 yılında 3226 sayılı Finansal Kiralama Kanunu kaldırılarak 6361 Sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu yayınlanmıştır.

Yapılan bir kiralama işleminin finansal kiralama olarak değerlemeye tabi tutmak için gerek finansal kiralama şirketleri gerekse diğer vergi mükellefleri tarafından yapılan kiralama işlemlerinin aşağıdaki kriterlerden herhangi birini veya daha fazlasını karşılaması yeterli olacaktır.

- İktisadî kıymetin mülkiyetinin kira süresi sonunda kiracıya devredilmesi: Sözleşmede iktisadi kıymetin kiracıya devrine ilişkin hüküm olması veya satım opsiyonu olması ve kiracının yüksek bir olasılıkla bu opsiyonu kullanacak olması halidir.

- Kiracıya kira süresi sonunda iktisadi kıymeti rayiç bedelinden düşük bir bedelle satın alma hakkı tanınması: Kira süresi sonunda kiracının satın alma hakkını kullanacağının büyük bir olasılıkla tahmin edildiği durumu tarif etmektedir. Sözleşmenin yapıldığı tarihteki koşullara ve sözleşmenin içeriğine göre bu durumun varlığı, işlemin finansal kiralama sayılması için yeterli olacaktır. Örneğin, sözleşme tarihi itibariyle kiralama işlemine konu bir iktisadi kıymetin sözleşme süresi sonundaki rayiç değeri enflasyon, amortisman ve diğer unsurlar dikkate alınarak 5 milyar lira olarak tahmin edilmekle birlikte kiracıya 1 milyar liraya veya daha düşük bir değere satın alma hakkı opsiyonu tanınıyorsa bu kriterin karşılandığı kabul edilecektir.

- Kiralama süresinin iktisadi kıymetin ekonomik ömrünün % 80'inden daha büyük bir bölümünü kapsaması: Ekonomik ömür, bir iktisadi kıymetin ekonomik olarak kullanılabileceği veya belli sayıdaki üretimin elde edilebileceği tahmin edilen dönem olarak dikkate alınacaktır. Bazı iktisadi kıymetlerin ekonomik ömür nispetinin hesaplanmasında oransal olarak ilk yıllarının son yıllarına göre daha fazla ekonomik fayda sağlayacağı göz önünde tutulabilir. Buna göre örneğin 10 yıllık bir ekonomik ömür tahmin edilen iktisadi kıymet için 9 yıllık bir kiralama yapılmışsa bu kriterin karşılandığı kabul edilecektir. Bununla birlikte, iktisadi kıymetin ekonomik ömrünün % 80 veya daha fazlasını ilk 5 yılda tüketeceği tahmin ediliyorsa bu durumda 10 yıllık bir ekonomik ömür tahmin edilen bir kıymet için 5 yıl süreli olarak yapılan kiralama işlemi de finansal kiralama olarak kabul edilecektir.

- Sözleşmeye göre yapılacak kira ödemelerinin bugünkü değerlerinin toplamının iktisadi kıymetin rayiç bedelinin % 90'ından daha büyük bir değeri oluşturması: Kira ödemelerinin bugünkü değeri toplamının iktisadi kıymetin sözleşmenin düzenlendiği tarihteki rayiç bedelinin % 90’ından büyük olması halinde kiralama finansal kiralama olarak değerlendirilecektir.

Bu saydıklarımız dışında kalan ve Finansal kiralama kabul edilmeyecek işlemler şunlardır:

- Doğal kaynakların araştırılması veya kullanılmasına yönelik kiralama sözleşmeleri ile sinema filmleri, video kayıtları, patentler, kopyalama hakları gibi kıymetlerle ilgili lisans sözleşmeleri,

- Arazi, arsa ve binalarla ilgili kiralama sözleşmeleri (kira süresi sonunda mülkiyet hakkının kiracıya devrini öngören veya kiracıya kira süresi sonunda kiralama konusu gayrimenkulü  düşük bir bedelle satın alma hakkı tanıyan sözleşmeler hariç).

 

Finansal Kiralama İşlemlerine İlişkin Açıklamalar

Kur Farkı ve Faiz Giderleri: 01.07.2013 tarihli 319 Seri Nolu VUK Genel Tebliğinde Dövizli Finansal Kiralama işlemlerinde ortaya çıkan kur farkı ve faiz giderleri konularında neler yapılacağı bahsedilmiştir. 163 Seri Nolu VUK ve 187 Nolu GVK Genel tebliğlerinde ise finansal kiralamaya konu yatırım mallarının faiz ve kur farklarının sözkonusu yatırım mallarının aktife alındığı yıl sonuna kadar olan kısmının sabit kıymetin maliyetine dahil edileceği ve amortisman yoluyla giderleştirileceği, dönem sonundan sonra oluşan faiz ve kur farklarının ise doğrudan gider yazılabileceği veya maliyete ilave edilerek amortisman yoluyla giderleştirileceği açıklanmıştır.

 

Değerleme ve Amortisman

Finansal kiralama işlemlerinde değerleme konusu 01.07.2013 tarihli Resmi gazetede yayımlanan 319 Sıra Nolu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile açıklanmıştır.

 Döviz cinsinden olan 301-401 Finansal Kiralama İşlemlerinden Doğan Borçlar Hesapları ile, 302-402 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-) Hesapları VUK 280. Maddesi gereğince değerlemeye tabi tutulacaktır.

Aleyhte oluşan kur farkları sabit kıymetin aktife dahil edildiği yıl sonuna kadar olan kısmının maliyete eklenmesi, lehte oluşan kur farkının ise sabit kıymet maliyetinden çıkarılması gerekmektedir.

Değerleme işlemlerinden sonra yatırım mallarının değerlenmiş tutarı üzerinden amortisman hesaplanır. Ayrıca amortisman ayrılması için sabit kıymetin işletmede kullanıma hazır durumda olması gerekir. Sözleşmesi tamamlanmış fakat kullanıma hazır durumda olmayan veya henüz işletmeye gelmemiş yatırım malları için amortisman ayrılması söz konusu değildir.

Amortisman hesabı yaparken Maliye Bakanlığı’nın yayınladığı 333 Seri Nolu ve ilişkili VUK Genel Tebliğlerinde belirtilen faydalı ömürler dikkate alınarak amortisman ayrılması gerekmektedir.

Finansal Kiralama işlemlerinde Kiracı Tarafından Kullanılan Muhasebe Hesapları, Tanımları Ve Örnek Muhasebe Kayıtları

301-Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar: Finansal Kiralama sözleşmesi kapsamında yapılacak ödemelerin vadesi bir yılı aşmayan kısmı bu hesaba alacak kaydedilir. (Cari Yıla Ait Anapara + Faiz Tutarı)

401-Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar: Finansal Kiralama sözleşmesi kapsamında yapılan ödemelerin vadesi bir yılı aşan kısmı bu hesaba alacak kaydedilir. (Gelecek Yıllara Ait Anapara + Faiz Tutarı)

302-Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-): Finansal Kiralamanın yapıldığı tarihte kiralama işlemlerinden doğan borçlar ile kiralanan varlığa ilişkin kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki fark bu hesaba borç kaydedilir. (Cari Yıla Ait Faiz Tutarı)

402-Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-): Finansal Kiralamanın yapıldığı tarihte kiralama işlemlerinden doğan vadesi bir yılı aşan borçlar ile kiralanan varlığa ilişkin kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki fark bu hesaba borç kaydedilir. (Gelecek Yıllara Ait Faiz Tutarı)

260-Haklar: İmtiyaz, patent, lisans, ticari marka unvan vb. gibi bedel ödenerek elde edilen hukuki tasarruflar ve kamu otoritelerinin işletmeye belirli alanlarda tanıdığı kullanma, yararlanma gibi yetkiler dolayısıyla yapılan harcamalardır. Finansal kiralama kapsamındaki iktisadi kıymetlerin maliyet bedellerinin izlendiği hesaptır.

Finansal Kiralama sonrasında yapılacak ilk kayıt aşağıda ki gibidir.

HESAP ADI		BORÇ	ALACAK
260.01.001		XXXXXX
302.01.001		XXXXXX
402.01.001		XXXXXX
	301.01.001		XXXXXX
	401.01.001		XXXXXX

  Kiracı  tarafından  finansal kiralama sözleşmesine göre yapılan kira ödemelerinin borç anapara ödemesi ve faiz gideri olarak ayrıştırılması, bu ayrıştırma işleminin her bir dönem sonunda (finansal kiralama sözleşmesinde yer alan kira ödemelerinin yapılacağı tarih) kalan borç tutarına sabit bir dönemsel faiz oranı uygulanmak suretiyle yapılması, hesaplanan faiz giderlerinin ise  ilk yıl iktisadi kıymetin maliyetine eklenmesi sonraki yıllar ise gider veya maliyet olarak dikkate alınması gerekmektedir.

HESAP ADI		BORÇ	ALACAK
301.01.001		xxxxxx
191.01.001		xxxxxx
260.01.001		xxxxxx
	302.01.001		xxxxxx
	320.01.001		xxxxxx

Finansal Kiralamaya ait fatura tutarının ödenmesi durumunda ise aşağıda ki kayıt yapılacaktır.

HESAP ADI		BORÇ	ALACAK
320.01.001		xxxxxx
102.01.001			xxxxxx

 

Daha sonraki dönemde her ay gelen finansal kiralamaya ait faturanın kaydında ise Ana Para ve Faiz 301 hesapta gösterilirken Faiz gideri 780 ve 302 hesaplarda izlenecektir

HESAP ADI		BORÇ	ALACAK
301.01.001		xxxxxx
191.01.001		xxxxxx
780.01.001		xxxxxx
	302.01.001		xxxxxx
	320.01.001		xxxxxx

 

        Kaynak:

1)    6361 sayılı Finansal Kiralama, Factoring ve Finansman Şirketleri Kanunu

2)    319 nolu Vergi Usul Kanunu Tebliği

06.02.2017

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.666 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.