Ertuğrul Tuncer
Yeminli Mali Müşavir
Köker YMM Bağımsız Denetim A.Ş.
etuncer@kokerymm.com

VUK 359. Maddesinde Hazine Zararının Telafi Edilmesiyle Ceza İndirimi Konusunda Özel Durumlar

1. Ceza İndiriminin mahiyeti ve şartları

15 Nisan 2024 Tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 7493 sayılı Kanunun 4. Maddesiyle, VUK’un 359. Maddesinde yapılan değişiklikle, madde kapsamındaki bazı fillerde “hazine zararının” kısmen ya da tamamen ödenmesinin fiile verilecek adli cezanın yarıya indirilmesi olanağı getirilmiştir.

Bu düzenlemeye göre, 359. maddede yazılı fiillerle verginin ziyaa uğratıldığının tespit edilmesine bağlı olarak tarh edilen verginin, gecikme faizi ve gecikme zammının tamamı ile kesilen cezaların yarısı ve buna isabet eden gecikme zammının;

• Soruşturma evresinde ödenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında,
• Kovuşturma evresinde hüküm verilinceye kadar ödenmesi halinde ise verilecek ceza üçte bir oranında indirilecektir.

( Söz konusu ceza indiriminden faydalanabilmek için vergi mahkemesinde dava açılmaması, açılmışsa feragat edilmesi, kanun yollarına başvurulmaması veya başvurulmuşsa davadan vazgeçilmesi şartı Anayasa Mahkemesi’nin 13/9/2023 tarihli ve E.: 2022/81, K.: 2023/153 sayılı Kararı ile yürürlükten kaldırılmıştır.)

Böylece, hem adli ceza indirimi için şartların yerine getirilmesine hem de yargı yoluna baş vurulmasına olanak sağlanmıştır.

Yapılan düzenleme, doğrudan vergi kaybının bulunduğu durumlar içindir. Tarh edilen vergi ve vergi aslına bağlı olarak kesilen cezanın bulunmadığı durumlarda verilecek ceza yarı oranında indirilir. Bu cezalar, adli yargılamada ortaya çıkacak cezalarla ilgilidir.

Bu düzenleme, ekonomik suçlarda hazine zararının telafi edilmesinin -fiildeki kastı tamamen ortadan kaldırmasa bile- hafifletici sebep olarak görüldüğünün bir ifadesidir. Ancak, vergi ve vergiye bağlı cezanın bulunmadığı durumlarda adli cezanın hangi gerekçeyle yarıya indirilebileceği açık değildir.

Zira, yapılan düzenleme hazine zararının telafisine ilişkin bir ceza indirimi uygulamasıdır. Şartı da bazı tutarların ödenmesidir.

Ödenecek bir hazine zararı yoksa, adli cezanın yarıya indirilmesi sadece, fiil nedeniyle yapılan adli soruşturma ve kovuşturmalar için geçerli olacaktır.

VUK’un 359. Maddesine göre adli yargıyı ilgilendiren husus fiillerdir. Vergi kaybı olmasa bile konu adli yargıya intikal edebilir.

7394 sayılı Kanunla yapılan düzenleme genel yapısı itibariyle adli yargı süreçleriyle ilgilidir. Bu Kanunla yapılan düzenleme de iki farklı açıdan ele almayı gerektirmektedir;

• Hazine zararı (vergi, ceza, zam, faiz vs.) varsa ve bu zarar usulünce telafi ediliyorsa adli yargıda verilecek ceza yarıya indirilecektir.
• Hazine zararı olmadığı halde, sadece fiilden kaynaklanan bir adli yargılama hali varsa, VUK’da belirlenen genel ceza tertibinden uzaklaşılarak, cezalar üçte bir oranında indirilecektir.

Bu ceza tertibinde, VUK’da yer alan ceza tutarlarının mı indirim konusu olacağı? yoksa hakimin belirlediği cezanın (verilecek cezanın) mı indirime tabi tutulacağı? konusu açık değildir. Zira. “Kanunda yer alan cezanın “ değil, “verilecek cezanın” indirim konusu olduğu ifade edilmektedir.

2. İdari Yargıda tarhiyatın iptal edilmesi durumunda ceza indirimi

Bu konudaki önemli husus, İdari Yargıda tarhiyatın iptal edilmesi durumudur.

Yapılan düzenleme, özellikle, savcılığa suç duyurusunda bulunulan ve adli mahkemeye de intikal eden olaylarda, İdari Yargıda (Vergi Mahkemesinde) tarhiyatın iptal edildiği hallerde önem taşıyacaktır.

Zira, idari yargıda verilen “tarhiyatın hukuksuzluğu / iptali” kararı ile vergi alacağı ortadan kalkmaktadır. Tazmin edilecek bir amme alacağı kalmayacağından, ceza yargısındaki 1/3 oranındaki indirimin de anlamı olmayacaktır.

Bu durumda, henüz karar verilmemiş adli davalarda, “359. Maddeye muhalefet” iddiası vergisel boyutuyla geçersiz olacaktır. Hakimin, Vergi Usul Kanunu’nun 359. Maddesindeki FİİLLER için vereceği kararda, 1/3 oranındaki indirim düzenlemesi etkisini gösterecektir.

AYM’nin yukarda belirtilen kararı ile “dava açılmaması”, “davadan vaz geçilmesi” gibi şartlar ortadan kalktığı için, hem ceza indiriminden yararlanma hem de idari yargıda tarhiyatın iptali için idari yargıda dava açma olanağı doğmuştur.

3. İştirakçilerde ceza indirimi

Bu konuda suça /fillere iştirak edenlerin durumu özellik taşımaktadır.

Vergi Usul Kanunu’nun 344. Maddesinde, “359. Maddede yazılı fillere iştirak edenler için vergi ziyaı cezasının bir kat olarak kesileceği” hükmü yer almaktadır.

VUK’un 360. Maddesinde ise aynı fillere bir menfaat sağlanmaksızın iştirak edilmesinde, Türk Ceza Kanunu’nun suça iştirak hükümlerine göre hakkında verilecek cezanın (Adli Ceza) yarı oranda (1/2 oranında) uygulanacağı belirtilmektedir.

Bu durumda, menfaati ispat edilemeyen iştirakçinin, adli ceza indirimi için, adına kesilen vergi cezasının yarısını ödeyerek ceza indiriminden yararlanmasının anlamı kalmamaktadır.

VUK 359. Maddedeki fiillere iştirak açısından, konunun bir de şu yönü bulunmaktadır;

Maddedeki, “Tarh edilen vergi ve vergi aslına bağlı olarak kesilen cezanın bulunmadığı durumlarda verilecek ceza yarı oranında indirilir. “ ifadesi, iştirakçiye uygulanan vergi ziyaı cezasının da “vergi aslına bağlı olarak kesilip kesilmediği” tartışmaya açıktır.

Konuyu şu şekilde özetleyebiliriz;

• VUK 359. Maddedeki fiiller nedeniyle ortaya çıkan hazine zararının kısmen ödenmesiyle adli ceza indiriminden yararlanma olanağı bulunmaktadır.
• Aynı madde uyarınca tarh olunan vergi ve cezalar için, adli yargı devam ederken İdari yargı yoluna gidilebilir. Açılmış davalardan da feragat veya vazgeçme zorunluluğu yoktur.
• İdari yargıda, tarhiyat iptal edilse dahi, adli yargı devam edebilir ancak hazine zararı ortadan kalkacağı için adli cezada 1/3 oranında indirim talep edilebilir.
• 359 uncu maddede yazılı suçlardan dolayı adli cezaya hükmedilmesi halinde vergi ziyaı cezası veya usulsüzlük cezalarının ayrıca uygulanmasına engel teşkil etmez.

09.11.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Telif Uyarısı: Kaynak gösterilip aktif link verilerek paylaşılabilir. Aksi takdirde yasal işlem başlatılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.250 TL  Ayrıntılar için tıklayın.