KDV’de tahsil esasına geçme zamanı gelmedi mi?

Türkiye’de yüksek fi­nansman maliyet­leri, iç talepteki zayıflık ve tahsilat güçlükleri, özellikle küçük ve orta büyüklükteki işletme­lerin, KDV’ye tabi zirai faaliyette bulunanların ve serbest meslek erba­bının likidite sorunla­rını ağırlaştırmaktadır. Mev­cut katma değer vergisi (KDV) sisteminin henüz tahsil edil­meyen satış bedellerine ilişkin verginin ödenmesini gerektir­mesi, mükelleflere ek finans­man yükü getirmektedir.

Şöyle ki, KDVK md.10 gere­ğince vergiyi doğuran olay, mal teslimi ve hizmet ifası hallerin­de malın teslimi veya hizmetin yapılmasıyla gerçekleşmek­tedir. Verginin hesaplanması, beyanı ve ödenmesi bakımın­dan satış bedelinin tahsil edil­mesi beklenmemektedir (KD­VK md.29, 39, 41 ve 46). He­saplanan KDV’nin indirilecek KDV’yi aşması halinde işlet­meler, müşterilerinden henüz tahsil etmedikleri vergi tuta­rını kendi kaynaklarıyla veya kredi kullanarak finanse etmek zorunda kalmaktadır. KDVK md.29/4 gereğince ise, hesap­lanıp beyan edilen KDV, ilgi­li alacağın Vergi Usul Kanunu (VUK) md.322 kapsamında de­ğersiz hale gelerek zarar yazıl­dığı dönemde indirilebilmek­tedir; alacağın VUK md.323 kapsamında şüpheli hale gel­mesi yeterli değildir.

Buna karşılık, Türk KDV Sis­temi’nin de esas aldığı Avrupa Birliği (AB) KDV Hukuku’n­da, belirli işlemler ve mükel­lef grupları bakımından tahsil esaslı vergilendirmeye imkan tanınmaktadır.

AB KDV Hukuku’nda tahsil esaslı vergilendirme

2006/112/EC sayılı AB KDV Direktifi’ne göre vergiyi doğu­ran olay (chargeable event) ile verginin talep edilebilir hale gelmesi (chargeability), kural olarak mal teslimi veya hizmet ifası anında gerçekleşmekte­dir (md.62, md.63). Ancak, Di­rektif md.66/b, üye devletlere belirli işlemler veya mükellef grupları bakımından verginin talep edilebilir hale gelme za­manını, en geç bedelin tahsili olacak şekilde belirleme yetkisi tanımaktadır. Böylece, vergiyi doğuran olay değiştirilmeden tahsil esaslı vergilendirme uy­gulanabilmektedir.

Bu imkanı tanıyan devletler­den biri Almanya’dır. Alman­ya’da, önceki takvim yılındaki toplam cirosu 800 bin Avro’yu aşmayan mükellefler, vergi da­iresinin izniyle KDV’yi karar­laştırılan bedeller (vereinbarte Entgelte) yerine tahsil edilen bedeller (vereinnahmte Ent­gelte) üzerinden hesaplaya­bilmektedir (UStG §20). EStG §18/1 Nr.1 kapsamındaki ser­best meslek faaliyetlerini ger­çekleştiren mükellefler ise, bu işlemleri bakımından ciro sı­nırından bağımsız olarak vergi dairesinin izniyle tahsil esası­nı uygulayabilmektedir. Karar­laştırılan bedeller üzerinden vergilendirmede (Sollversteu­erung) vergi, kural olarak tes­lim veya hizmetin gerçekleş­tirildiği ön beyan döneminin sonunda; tahsil edilen bedel­ler üzerinden vergilendirme­de (Istversteuerung) ise bede­lin tahsil edildiği ön beyan dö­neminin sonunda doğmaktadır (UStG §13/1 Nr.1-a ve b).

İspanya ve İtalya›da da belir­li koşullarla tahsil esaslı KDV yöntemini seçme imkanı bu­lunmaktadır.

Tahsil esasında alıcının indirim hakkı

Tahsil esası, satıcının henüz tahsil etmediği KDV’yi önce­den finanse etme yükünü orta­dan kaldırırken alıcının ödeme öncesindeki indirim imkanını sınırlandırabilmektedir. Zira, AB KDV Direktifi md.167 ge­reğince indirim hakkı, indiri­lecek verginin talep edilebilir hale geldiği anda doğmaktadır.

AB Adalet Divanı, 10 Şubat 2022 tarihli Grundstücksge­meinschaft Kollaustraße 136 kararında (C-9/20), satıcının KDV’si tahsilatla talep edile­bilir hale gelirken alıcının in­dirim hakkının henüz bedel ödenmeden doğmasını öngö­ren Alman düzenlemesinin Di­rektif md.167’ye aykırı oldu­ğuna hükmetmiştir. Bu karar sonrasında Almanya 2024 yı­lında ilgili düzenlemeyi değiş­tirmiştir. 1 Ocak 2028’den iti­baren uygulanacak hükümler gereğince, tahsil esasını uygu­layan satıcıdan yapılan alışlar­da KDV indirimi kural olarak ödeme yapıldığı ölçüde müm­kün olacaktır. Satıcının tahsil esasına tabi olduğu faturada belirtilecek olup, yeni indirim hükmü 31 Aralık 2027’den son­ra düzenlenen faturalara uygu­lanacaktır.

Diğer yandan, Direktif md.167a, satışlarına ilişkin KDV’si yalnızca md.66/b kap­samında tahsilatla talep edile­bilir hale gelen mükelleflerin kendi alışlarından kaynakla­nan KDV indirim hakkının da tedarikçilerine ödeme yapın­caya kadar ertelenmesine im­kan tanımaktadır. Bu özel uy­gulamayı benimseyen üye devletler, yararlanabilecek mü­kellefler için yıllık ciro sınırını en fazla 2 milyon Avro olarak belirleyebilmektedir.

Türkiye bakımından değerlendirme

Maliye Bakanlığı, 2012 yı­lında yalnızca serbest meslek mensupları için KDV’de tah­sil esasına geçilmesini vergi tekniği açısından uygun bul­mamıştır (TBMM Tutanak Dergisi, 21.02.2012). Oysa AB Hukuku ve üye devletlerin uy­gulamaları, tahakkuk esası ge­nel yöntem olarak korunurken belirli işletmelere tahsil esası­nı seçme hakkı tanınabileceği­ni göstermektedir.

Türkiye’de 2018’deki KDV reformuyla getirilen değersiz alacaklara ilişkin indirim (KD­VK md.29/4) ve hasılat esaslı vergilendirme (md.38) düzen­lemeleri, tahsil esasının karşı­lığını oluşturmamaktadır. İl­kinde daha önce beyan edilen KDV’nin belirli şartlarla sonra­dan indirilmesi, ikincisinde ise kapsama alınan mükelleflerin KDV dahil işlem bedellerine belirlenen özel oranın uygulan­ması ve hesaplanan verginin indirilecek KDV ile ilişkilen­dirilmeksizin beyan edilerek ödenmesi söz konusudur.

İçinde bulunulan ekono­mik sıkıntılar dikkate alındı­ğında, faaliyet türünden ba­ğımsız olarak belirli bir ciro sınırının altındaki mükellef­lere tahsil esaslı KDV uygula­masını seçme hakkı bir an ön­ce tanınmalıdır. Mevcut vergi­lendirme yöntemi genel kural olarak korunurken verginin hesaplanması, beyanı ve öden­mesi ile indirim hakkı uyum­lu biçimde düzenlenmeli; özel KDV rejimleri, kısmi tahsilat­lar ve diğer ödeme biçimleri gö­zetilmelidir. Tahsilatın deneti­minde mevcut elektronik belge ve ödeme sistemlerinden ya­rarlanılmalıdır. Ekonomik güç­lüklerle mücadele eden mükel­lefler, henüz tahsil etmedikleri KDV’yi finanse etme yükünden artık kurtarılmalıdır.

(Kaynak: Prof. Dr. Funda BAŞARAN YAVAŞLAR / www.dunya.com | 10.11.2026)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.250 TL  Ayrıntılar için tıklayın.