Koray Ateş
Vergi Uzmanı
korayates@muhasebetr.com

Dövizli Satışların Değerlemesinde KDV Sorunu ve Sıkça Yapılan Hata

Değerli okurlar, bu hafta dövizli yapılan işlemlerde değerleme ve bu değerlemeye istinaden oluşacak KDV konusunu ele alıp değerlendireceğiz. Konuyu ilk kez 2021 yılında kaleme almıştım. Aradan geçen sürede KDV oranlarının değişmesi, dördüncü dönem geçici verginin yeniden getirilmesi ve kurlardaki sert hareketler nedeniyle yazıyı güncellemenin faydalı olacağını düşündüm.

Mülga 105 seri nolu KDV tebliğinin yayınlanması ile bir içtihat birliği sağlanmış ve kur farklarının ve buna istinaden değerleme işlemlerinin KDV’ye tabi olduğu açıkça dile getirilmiştir. Kur farklarının KDV matrahına dahil olmasının kanuni dayanağı ise 3065 sayılı KDV Kanununun 24/c maddesidir. Bu maddeye göre vade farkı, fiyat farkı, faiz, prim gibi çeşitli gelirler ile servis ve benzeri adlarla sağlanan her türlü menfaat, hizmet ve değerler matraha dahildir.

Bununla birlikte 1 Seri Nolu KDV Genel Uygulama Tebliğinin III/A-5-3 bölümünde aşağıdaki ibare yer almaktadır.

“Bedelin döviz cinsinden veya dövize endekslenerek ifade edildiği işlemlerde, bedelin kısmen veya tamamen vergiyi doğuran olayın vuku bulduğu tarihten sonra ödenmesi halinde, satıcı lehine ortaya çıkan kur farkları KDV matrahına dahildir. Buna göre, matraha dahil olacak kur farklarının hesabında, mal ve hizmet bedeline isabet eden kur farkları dikkate alınır, hesaplanan KDV’ye ilişkin ortaya çıkan kur farkları matraha dahil edilmez.

Buna göre, teslim veya hizmetin yapıldığı tarih ile bedelin tahsil edildiği tarih arasında ortaya çıkan lehte kur farkı için satıcı tarafından fatura düzenlenmek ve faturada gösterilen kur farkına, teslim veya hizmetin yapıldığı tarihte bu işlemler için geçerli olan oran uygulanmak suretiyle KDV hesaplanır.

Bedelin tahsil edildiği tarihte alıcı lehine kur farkı oluşması halinde, kur farkı tutarı üzerinden alıcı tarafından satıcıya bir fatura düzenlenerek, teslim ve hizmetin yapıldığı tarihteki oran üzerinden KDV hesaplanması gerekmektedir.

Yılsonlarında ve geçici vergi dönemlerinde, Vergi Usul Kanunu uyarınca yapılan değerlemeler sonucu oluşan kur farkları üzerinden KDV hesaplanmaz.”

Yukarıda yer alan tebliğ, teslim veya hizmetin yapıldığı tarih ile bedelin tahsil edildiği tarih arasında ortaya çıkan lehte kur farkı için satıcı tarafından fatura düzenlenmesi gerektiğinden bahsetmektedir. Bir başka deyişle, geçici vergi dönemlerinde değerleme işlemlerinde kur farkı faturası düzenlenmese bile sonradan tahsilat halinde fatura düzenlenmesi durumunda teslimin ilk yapıldığı an ile tahsilatın yapıldığı an arasındaki dönemi ihtiva eden KDV’ler hesaplanacaktır. Bir diğer anlatımla, geçici vergi dönemlerinde değerleme işlemlerinde hesaplanmayan KDV sonradan kümülatif olarak hesaplanıp son faturada gösterilecektir.

Ancak bu durum pratikte pek mümkün değildir. Fabrikaların yoğun iş temposunun yanında bu şekilde bir takibatı yapmalarının neredeyse imkânsız olduğunu söyleyebiliriz. Bu nedenle böyle bir hesaplamayla hiç karşılaşılmaması için her geçici vergi döneminde yapılan değerleme işlemlerinin KDV hesaplanarak yapılmasını önemle tavsiye ederiz.

Bugün İtibarıyla Dikkat Edilmesi Gereken Güncel Hususlar

KDV oranı: Genel KDV oranı 7346 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 10.07.2023 tarihinden itibaren %18’den %20’ye çıkarılmıştır (KDV Kanunu md. 28). Tebliğ, kur farkına teslim tarihindeki oranın uygulanmasını istediği için, 10.07.2023 öncesinde yapılan ve tahsilatı sonraya kalan dövizli satışlarda kur farkı faturasında hâlâ %18 oran kullanılmalıdır. Uygulamada en sık gördüğüm hatalardan biri, eski tarihli satışların kur farkına bugünkü %20 oranının uygulanmasıdır.

Dördüncü dönem geçici vergi: 2021 yılında yazdığım yazıda dördüncü dönem değerlemesinden söz etmiştim; ancak bir süre dördüncü dönem geçici vergi beyannamesi verilmemiş, bu dönemde değerleme yalnızca yılsonu itibarıyla yapılmıştı. 19.12.2025 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 7566 sayılı Kanun ile Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 120. maddesi değiştirilmiş ve 01.01.2025 tarihinden itibaren başlayan dönemler için dördüncü dönem geçici vergi yeniden getirilmiştir. Böylece aşağıdaki dört dönemlik uygulama, bugün itibarıyla birebir güncel hale gelmiştir.

Değerleme kuru ve belge düzeni: Dövizli alacak ve borçlar VUK’un 280. maddesi uyarınca değerleme gününün kuruyla, uygulamada Merkez Bankası döviz alış kuruyla değerlenir. Kur farkı faturaları bugün e-Fatura veya e-Arşiv Fatura olarak düzenlenmekte olup, faturanın açıklama kısmında hangi satış faturasına ve hangi tarihler arasındaki kur farkına ilişkin olduğunun gösterilmesi, olası bir incelemede ispat bakımından büyük kolaylık sağlar.

İç yüzde hesabı neden doğru sonuç verir? Tebliğ, KDV’ye isabet eden kur farkının matraha dahil edilmeyeceğini söylemektedir. KDV dahil alacaktaki toplam kur farkı üzerinden iç yüzde hesabı yapıldığında, matrah olarak ayrılan kısım tam olarak mal bedeline isabet eden kur farkına eşit çıkar. Dolayısıyla iç yüzde yöntemi tebliğ hükmüyle çelişmez, aksine onu pratik biçimde uygular.

Uygulama:

ABC A.Ş., 01.01.202X tarihinde XYZ Ltd.Şti’ye KDV dahil 1.000 dolar değerinde ticari mal satmıştır. (Kurlar varsayımsaldır.)

1 Dolar = 40,00 TL

01.01.202X
Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç	Alacak
120	ALICILAR	40.000,00
600	YURT İÇİ SATIŞLAR		33.333,33
391	HESAPLANAN KDV		6.666,67
Yurt içi mal teslimi

Birinci geçici vergi döneminde 1 dolar 42,00 TL olmuştur. Her iki firma da karşılıklı olarak değerleme işlemi yapmıştır.

1.000 x 42,00 = 42.000

Böylece ABC A.Ş. firmasının XYZ Ltd.Şti’den olan alacağı 40.000 TL değil 42.000 TL olmuştur. ABC A.Ş. söz konusu 2.000 TL’lik değerleme işlemi için iç yüzde yöntemiyle KDV’li fatura düzenleyecektir (2.000 x 20/120 = 333,33 TL KDV).

31.03.202X
Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç	Alacak
120	ALICILAR	2.000,00
646	KAMBİYO KÂRLARI		1.666,67
391	HESAPLANAN KDV		333,33
ABC A.Ş. 1. dönem değerleme kaydı

İkinci geçici vergi döneminde 1 dolar 44,00 TL olmuştur. Her iki firma da karşılıklı olarak değerleme işlemi yapmıştır.

1.000 x 44,00 = 44.000

Böylece ABC A.Ş. firmasının XYZ Ltd.Şti’den olan alacağı kayıtlarda yer alan 42.000 TL değil artık 44.000 TL olmuştur.

30.06.202X
Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç	Alacak
120	ALICILAR	2.000,00
646	KAMBİYO KÂRLARI		1.666,67
391	HESAPLANAN KDV		333,33
ABC A.Ş. 2. dönem değerleme kaydı

Üçüncü geçici vergi döneminde 1 dolar 46,00 TL olmuştur. Her iki firma da karşılıklı olarak değerleme işlemi yapmıştır.

1.000 x 46,00 = 46.000

Böylece ABC A.Ş. firmasının XYZ Ltd.Şti’den olan alacağı kayıtlarda yer alan 44.000 TL değil artık 46.000 TL olmuştur.

30.09.202X
Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç	Alacak
120	ALICILAR	2.000,00
646	KAMBİYO KÂRLARI		1.666,67
391	HESAPLANAN KDV		333,33
ABC A.Ş. 3. dönem değerleme kaydı

Dördüncü geçici vergi döneminde 1 dolar 42,00 TL olmuştur. Her iki firma da karşılıklı olarak değerleme işlemi yapmıştır.

1.000 x 42,00 = 42.000

Böylece ABC A.Ş. firmasının XYZ Ltd.Şti’den olan alacağı kayıtlarda yer alan 46.000 TL değil artık 42.000 TL olmuştur. Aradaki 4.000 TL’lik kısım için XYZ Ltd.Şti firması iç yüzde ile hesaplanmış KDV’li kur farkı faturası düzenleyip ABC A.Ş.’ye gönderecektir. ABC A.Ş. açısından bu fatura, KDV Kanununun 35. maddesi kapsamında daha önce hesaplanan verginin düzeltilmesi niteliğindedir.

31.12.202X
Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç	Alacak
656	KAMBİYO ZARARLARI	3.333,33
191	İNDİRİLECEK KDV	666,67
120	ALICILAR		4.000,00
ABC A.Ş. 4. dönem değerleme kaydı

SONUÇ

Söz konusu değerleme işlemlerinin özellikle carisi yoğun şekilde işlem gören firmalar nezdinde yapılmasını tavsiye ediyorum. Bu firmalar ile çok sık aralıklarla yapılan her tahsilat işleminde ayrıca KDV hesaplanması yerine, her geçici vergi döneminde değerleme işlemi yapılırken karşılıklı KDV ihtiva eden kur farkı faturalarının tanzim edilmesinin önemli olduğunu düşünüyorum. Dördüncü dönem geçici verginin yeniden getirilmesiyle birlikte bu uygulama yılın her çeyreğinde aynı disiplinle sürdürülebilir hale gelmiştir. Ancak tebliğin değerleme kur farklarına KDV hesaplanmayacağını açıkça belirttiğini de gözden kaçırmamak gerekir. Bu nedenle kanaatimce bu yöntem, karşı firmayla mutabık kalınarak ve tahsilat anında aynı kur farkı için ikinci kez KDV hesaplanmamasına özen gösterilerek uygulanmalıdır.

05.11.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Telif Uyarısı: Kaynak gösterilip aktif link verilerek paylaşılabilir. Aksi takdirde yasal işlem başlatılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.250 TL  Ayrıntılar için tıklayın.