Musa Çakır
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir

Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması (ÇVÖA) Ve Mukimlik Belgesi

Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması kısaca ÇVÖA, iki farklı ülkenin aynı gelir üzerinden her iki ülkenin de ayrı ayrı vergi almasını engellemek için ülkeler arasında imzalanan anlaşmalardır.

Türkiye’ nin de içinde bulunduğu imzalamış olduğu ülkeler  Amerika Birleşik Devletleri (ABD), Almanya, Arnavutluk, Avusturya, Azerbaycan, Bangladeş, Belarus, Belçika, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Bulgaristan, Cezayir, Çek Cumhuriyeti, Çin Halk Cumhuriyeti (ÇHC), Danimarka, Endonezya, Estonya, Finlandiya, Fransa, Güney Kore, Hırvatistan, Hindistan, Hollanda, İngiltere, İran, İspanya, İsrail, İsveç, İtalya, Japonya, Katar, Kazakistan, Kırgızistan, Kuveyt, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC), Letonya, Litvanya, Lüksemburg, Macaristan, Makedonya, Malezya, Mısır, Moğolistan, Moldova, Norveç, Özbekistan, Pakistan, Polonya, Romanya, Rusya Federasyonu (RF), Singapur, Slovakya, Slovenya, Sudan, Suudî Arabistan, Tacikistan, Tayland, Tunus, Türkmenistan, Ukrayna, Ürdün, Avusturya, Bosna-Hersek, Filipinler, Güney Afrika Cumhuriyeti, Kanada Malta, Fas, Bahreyn, Etiyopya, Gürcistan, İrlanda, İsviçre, Küba, Lübnan, Nijerya, Portekiz, Suriye, Umman, Vietnam ve Yunanistan’dır.

İlgili ülkelere ait ÇVÖA aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz.

https://cdn.gib.gov.tr/api/gibportal-file/file/getFileResources?objectKey=arsiv/mevzuat/uluslararasi_mevzuat/Cifte_Vergilendirme/Ciftevergilendirmeturkcemetinleri.htm

ÇVÖA amacını kısa şöyle söyleyebiliriz. Farklı ülkedeki aynı verginin iki kez vergilendirilmesini önlemek. Uluslararası ticareti ve ekonomik işbirliğini geliştirmek.

ÇVÖA ile düzenlenen gelirler şu şekildedir;

1. Gayrimenkul varlıklardan elde edilen gelirler,

2. Ticari kazançlar,

3. Uluslararası taşımacılık kazançları,

4. Temettü gelirleri,

5. Faiz gelirleri,

6. Gayri maddi Hak Bedelleri 

7. Sermaye değer artış kazançları,

8. Serbest meslek faaliyetlerinden elde edilen gelirler,

9. Ücret gelirleri,

10. Şirket yönetim kurulu üyelerinin gelirleri,

11. Sanatçı ve sporcu gelirleri,

12. Özel sektör çalışanlarının emekli maaşları,

13. Kamu çalışanlarının ücret gelirleri ve emekli maaşları, 

14. Öğretmenler ve öğrencilerin elde ettikleri gelirler 

15. Diğer gelirler 

Bu gelirlerin hangi ülkede vergilendirileceğine dair belirlenen ilkeler vardır. Bunlar;

• İkamet İlkesi: Gerçek veya tüzel kişinin aynı dönemde elde ettiği geliri ikametgahının bulunduğu ülkede vergilendirilmesidir.
• Kaynak İlkesi: Burada ise gelir elde edenin ikamet ettiği ülkeden ziyade geliri hangi ülkede elde etti ise o ülkede vergilendirilmesini amaçlamaktadır.
• Uyrukluk İlkesi: Bu ilke gereği ise hangi ülkede vatandaşlık varsa o ülke vergilendirmeyi amaçlamaktadır.

Anlaşmalarda gerçek veya tüzel kişiler ikametgâh, iş merkezi veya kanunu adresinden dolayı hangi ülkede vergi mükellefiyetliği varsa o ülkenin mukimi olarak kabul edilmektedirler. Ancak, gerçek veya tüzel kişi yukarıda belirtilen kriterler nedeniyle bazen her iki ülkede de mukim kabul edilebildiklerinden, çifte mukimlik sorunu ortaya çıkmaktadır.

Böyle bir durum ortaya çıktığında, gerçek kişiler, anlaşmaya taraf ülkelerin birinde meskenlerinin bulunması halinde devamlı bu ülkenin, her iki ülkede de bir meskene sahip olmaları durumunda ise, kişisel ve ekonomik ilişkilerinin daha yakın olduğu ülkenin mukimi olarak kabul edilmektedirler. Ancak, yukarıdaki kriterler kullanılmasına rağmen sorun çözülemiyorsa, bu defa sırasıyla mutat oturma yeri ve uyruklukları bu kişilerin mukimliğinin belirlenmesinde kriter olarak kullanılmaktadır. Bununla beraber, gerçek kişinin her iki ülkenin de uyruğunda olması veya hiçbirinin uyruğunda olmaması durumunda ise sorun taraflarca karşılıklı anlaşma yoluyla çözülmektedir.

ÇVÖA Ulusal Yöntemler;

• Matrahtan indirim yöntemi
• Vergiden mahsup yöntemi
• İstisna yöntemi

Mukimlik Belgesi Nedir?

Mukimlik belgesi, ÇVÖA kapsamında tarafların o ülkede ikamet ettiğini (kayıt olduğunu) ülkenin yetkili makamlarınca yerleşik ve vergi mükellefi olduğunu gösteren resmi belgedir.

Yurtdışından hizmet alınma ve hizmet alınan ülke ile ÇVAÖ varsa bu anlaşma hükümleri çerçevesinde ya stopaj yapılmayacak ya da daha düşük oranda stopaj uygulanması için mukimlik belgesi gerekmektedir.

1 Seri no.lu Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları Sirkülerinde; “… Diğer taraftan Anlaşmaya taraf diğer ülkede yerleşik (tam mükellef) olanların Türkiye’de elde ettikleri kazanç veya iratların ilgili anlaşma çerçevesinde vergiye tabi tutulabilmesi için de kendi ülkelerinin yetkili makamlarından mukimlik belgesi almaları ve bu belgenin aslı ile birlikte Noterce veya bu ülkelerdeki Türk konsolosluklarınca tasdik edilmiş Türkçe tercümesinin bir örneğini ilgili vergi dairesine veya kendilerine yapılan ödeme üzerinden vergi sorumlularınca vergi tevkifâtı yapılması durumunda ise vergi sorumlularına ibraz etmeleri gerekmektedir. Cümlesi yer almaktadır.

Mukimlik belgesinin ibraz edilememesi durumunda ise ülkede geçerli olan stopaj oranları ile işlem yapılması gerekmektedir.

Alınan mukimlik belgesi vergi dairesinin talebi olması durumunda noterce veya ülkelerdeki Türk konsolosluklarınca tasdik edilecek Türkçe tercümesinin bir örneği teslim edilmelidir.

ÇVÖA kapsamında alarak stopaj yapılmamış veya düşük oranda stopaj yapılmış olunması halinde bile, mukimlik belgesi vergi dairesinin talebi doğrultusunda ibraz edilmezse hem eksik beyan edilen stopaj tutarı hem de stopaj farkı üzerinden cezalı tarhiyatla doğacaktır.

Alınan mukimlik belgesi ertesi yılın nisan ayı sonuna kadar geçerlidir. Yani 2026 yılının herhangi bir ayında alınan mukimlik belgesi 30 Nisan 2027 tarihine kadar geçerli olup, bu tarih geçtikten sonra firma ile çalışma devam ediyorsa yeni mukimlik belgesi talep etmek gerekmektedir.

Mukimlik belgesine başvuru aşamaları;

• Dijital vergi dairesinden interaktif vergi dairesine giriş sağlanır.
• Sol menüde İşlem Başlat, Vergi İşlemleri, Mukimlik Belgesi Talebi adımlarını takip edin.

• Açılan sayfadan bilgiler girilir. Bu bilgiler hangi ülke olduğu, yılı, kaç adet istenildiği tarzında bilgilerden oluşmaktadır.
• İlgili bilgiler girildikten sonra onayla denilerek işlem tamamlanır.

Başvuru Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından incelenir ve genelde 1 hafta 10 gün içinde posta yolu ile gönderim sağlanır.

Elimize ulaşan mukimlik belgelerini valilik veya kaymakamlık makamlarında apostil edilmesi gerekmektedir. Bu işlem için herhangi bir ücret ödenmemektedir.

Apostil, bir ülkede düzenlenen resmi belgenin, Lahey Sözleşmesi'ne taraf olan başka bir ülkede yasal ve geçerli sayılmasını sağlayan onay işlemidir. Ülkemiz, Lahey Apostil Sözleşmesini 8 Mayıs 1962 tarihinde imzalamış, resmi olarak 29 Eylül 1985 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Az bilen ancak önemli olan bu konuda dikkat edilmesi gerektiğini, aksi durumda ceza-i yükümlülüklerle karşılaşabileceğini hatırlatmak isterim. Yurtdışından alınan hizmetler için ödemeyi yapmadan önce yurtdışı firmasından mukimlik belgesi talep etmek önemlilik arz etmektedir.

14.05.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.666 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.