Ertuğrul Tuncer
Yeminli Mali Müşavir
Köker YMM Bağımsız Denetim A.Ş.
etuncer@kokerymm.com

Vergiyle İlgili Konularda Özelge Talebi İle Düzeltme/Şikayet Taleplerinin Farkı Ve Sonuçları (II)

Bir önceki yazımızda Özelge Talebi ile ilgili hukuki ve idari konular hakkında açıklamalarda bulunmuştuk. Bu yazımızda ise Düzeltme başvurusu ve bunun reddi üzerine yargı yoluna baş vurabilme durumu hakkında açıklamalara yer verilmiştir.

ŞİKAYET YOLUYLA BAŞVURMA :

Vergi Usul Kanununun 124. maddesindeki "Vergi Mahkemesinde dava açma süresi geçtikten sonra yaptıkları düzeltme talepleri reddolunanlar şikayet yolu ile Maliye Bakanlığına müracaat edebilirler..." hükmü çerçevesinde Şikayet yolu ile yapılan başvurular Bakanlıkça değerlendirilmektedir.

Ancak bu başvuru, vergilendirme hataları ile ilgili konular için geçerlidir. Vergilendirme hatası sayılacak durumlar ise Vergi Usul Kanunu’nun 116 ila 124. maddelerinde yer almaktadır.

Bu maddelere bakıldığında, vergilendirme hataları bütünüyle, mükellefiyetle, verginin doğuşu, beyanı, tarhı, tebliği ve tahakkuku ile ilgili hatalardır. Bu özelliği nedeniyle verginin tahakkukundan sonraki aşamalar için düzeltme talebi ve şikayet yolu kullanılamaz.

Bu nedenle ilk dikkat edilecek husus, itiraz edilen veya düzeltilmesi istenilen idari işlemin hangi Yasa kapsamında olduğunu belirlemektir.

Vergi Usul Kanunu’nun düzeltme işlemlerini belirleyen maddelerine göre, itiraz edilecek uygulama, vergilendirme aşamasıyla ilgili olmalıdır. Vergilendirme işleminden doğan anlaşmazlığın, yoruma dayalı bir hukuki ihtilaftan değil de, maddi hatadan kaynaklanması durumunda bu yola başvurulabilir.

Maddi niteliği olmayan, İdarenin veya mükellefin yorumuna dayanan, ancak yargı yolu ile çözüm bulunabilecek konularda VUK 124 kapsamında şikayet yoluna baş vurulmaz. Vurulsa da İdare cevap vermek zorunda değildir.

İdarenin cevap vermemesi bir tarafa, bu yolu zorlayarak dava açıldığında, ilk derece mahkemelerde, “dava süresinin geçtiği ve yoruma dayalı hukuki sorunlarda VUK 124. Madde üzerinden dava yolu açılamayacağı” gerekçesiyle davalar süreden dolayı reddedilmektedir.

Vergilemeden kaynaklanan idari işlemlerde, mükellef hukukunu ilk etkileyen şey tarhiyatın mükellefe bildirilmesi için düzenlenen ve mutlaka tebliği gereken vergi/ceza ihbarnamesidir. Maddi hatalar bu belge üzerinde yer almalıdır.

Henüz ihbarnameye bağlanmamış vergisel konular mükellef hukukunu etkileyen bir sonuç yaratmadığı için yargı yoluna başvurulamaz. Ancak şunu da belirtmeliyiz ki, bazı özel durumlarda (örneğin, haksız veya fazladan alındığı iddia edilen vergilerin geri istenmesinde ihbarname yerine düzeltme fişi kullanılması söz konusu olmuşsa, ) ihbarname yerine kullanılan idari belgeler de dava konusu edilebilir. Bunların da mükellefe tebliğ edilmiş olması şarttır.

Önemi nedeniyle tekrar edelim; VUK 124. Maddesi ancak vergilemede maddi hata bulunduğu ve dava açma süresinin geçmiş olduğu haller içindir. Bu iki şart bir arada bulunmalıdır. Zira, 124. Madde normal bir süre uzatabilme hükmü değildir.

O nedenle ihbarname veya mükellef hukukunu etkileyen tebliğ edilmiş bir belge için vergi dairesinden düzeltme istemek ve şikayet yoluna baş vurmaya çalışmak, bu başvuruya cevap beklemek başlı başına bir hatadır.

Hukuku etkileyen tebligat üzerine normal zamanda yargı yoluna baş vurulmalıdır.

Maddenin var oluş nedeni, tarhiyatta, yoruma açık olmayan bir maddi hata bulunan hallerde, dava açma süresini kaçırmış mükelleflere bir hak daha tanımaktır.

O nedenle dava açma süresi içerisinde yapılacak düzeltme taleplerinde, hak kaybına uğramamak için süresinde dava açılmalıdır.

Aslında, “düzeltme talebi” genel bir mükellef hakkıdır. O nedenle her türlü vergilendirme konusunda düzeltme talebinde bulunabilir. Ancak, şikayet hakkı ve idari dava yolunu açacak olan düzeltme talebi sadece VUK da yer alan vergilendirme hatalarıyla ilgilidir.

Ancak şikayet yolu ile Bakanlığa başvurulabilmesi için öncelikle, düzeltmeye yetkili vergi dairesine düzeltme talebinde bulunulması ve bu talebin de reddedilmiş olması gerekir. Örneğin, tahakkuk etmiş kesinleşmiş ve ödenme safhası başlamış amme alacakları ile ilgili konularda bir hata varsa bunun için de düzeltme talebinde bulunulabilir ama bu VUK 124. Madde kapsamında bir şikayet yolu değildir. Dolayısıyla dava hakkı yaratan bir yol olmayacaktır. Zaten vergi mahkemeleri, maddi veya yorum gerektirmeyecek kadar açık maddi hatalar için düzeltme talebi ve şikayet yoluyla dava açılması gerektiğinde karar birliğine sahiptirler. Yoruma açık düzeltme talepleri dava açma süresinin kaçırılmasına yol açabilir.

( Şunu da belirtmeliyiz ki, vergi daireleri çoğu zaman, Üst Makamın görüşünü içeren cevaplar vermektedir. Bu görüşün bir “red” işlemi olması durumunda da üst Makama baş vurma hakkı mevcuttur. Üst Makama şikayet yoluyla baş vurulması halinde verilecek “Red” kararı üzerine dava yoluna gidilebilir.)

Vergi Mahkemeleri, tahsilat usul hukuku kapsamındaki (ÖE, Haciz, haciz bildirisi, İhtiyati Haciz gibi) konularda düzeltme talebiyle şikayet yoluna dayanarak açılan davalarda normal olarak idari işlemin nedenine inmez ve olayı sadece tahsilat usulü açısından alır. Bu genel bir durumdur. Ancak, bazı Danıştay kararlarında, tahsilat usulüne ait idari işlemlerde açık veya yorum gerektirmeyen maddi hatalardan kaynaklanan bir durumun varlığında, idari işlemin kaynağının da araştırılması gerektiği hükmü yer almaktadır.

VUK kapsamında olmayan bir vergilendirme hatası için 124. Madde yolu kullanılamaz ama buna karşılık İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 10. Maddesine baş vurulabilir. Bu konuya ilişkin aşağıda ayrıca bilgi verilecektir.

VUK 124. Maddesi aslında bir düzeltme talebine ilişkindir. Bu talebin, öncelikle tarha yetkili vergi dairesine yapılması şarttır.

Zira, VUK’a göre “düzeltme yetkisi” sadece tarha yetkili vergi dairesine aittir. O nedenle, talebin reddine bağlı olarak , “üst makamlara şikayet” ifadesi kullanılmaktadır.

Bu serinin ilk yazısında, “görüş talebine” İdarenin yazılı cevap verme zorunluluğu bulunduğundan bahsetmiştik. VUK 124. Maddesinde ise işlem yapılması, görüş verilmesi gerektiği gibi şartlar yoktur. Bu nedenle, gerek düzeltme talebi gerekse şikayet yolunun kullanılması Bakanlığı ve teşkilatı cevap vermeye zorlayamaz.

VUK 124. Maddeye baş vurmanın ilk yolu, vergilendirme konusunda dava açma süresinin geçirilmiş olmasıdır. Bu süreler, hak düşürücü nitelikte olduğu için Kanun Koyucu, “bariz ve maddi vergilendirme hatalarına karşı” mükelleflere yeni bir yargı yolu açılması için böyle bir mekanizma oluşturmuştur.

Tahsilat hukukunda da, itiraz ve düzeltme talebi yoluyla işlemi yapan idareye baş vurulabilir ancak süreler sınırlı olduğu için dava hakkını kaybetmemek için İdareden cevap gelmesi beklenmeden dava açılması gerekmektedir.

Buraya kadar anlattığımız şeyler, doğrudan vergilendirme ve tahsilat usul yasalarında yer alan düzenlemeleri kapsamaktadır.

Ancak, bunların dışında vergi hukukunu ilgilendiren idari işlemlerde dava açılmasını ve süreleri düzenleyen bir başka Yasa, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’dur.

Bu Kanunun 10. Ve 11. Maddeleri vergi mahkemelerinde dava açılması konusunda mükelleflere bazı haklar tanımaktadır.

Kanunun 10. Maddesi esas olarak, İdareden, bir işlem/eylem ya da karar verilmesi talebiyle ilgilidir. Bu madde uygulamasında henüz bir tarhiyat ya da tahsilat işlemi yoktur. O nedenle 10. Madde, vergilendirmeyle ilgili olarak, ancak, mükellef hukukunu etkileyecek nitelikte olan ancak tebliğ edilmediği için doğrudan dava konusu yapılamayan ( koda alınma, iade hakkının sınırlanmasına yol açan özel kayıtlar gibi) idari işlemlerde kullanılabilmektedir.

Maddeye göre, İdareden bir şeyin yapılması talep edildikten sonra İdarenin eylemsiz kalması veya talebi reddetmesi halinde 60 gün içerisinde dava açılabilir.

Bu konuda daha detaylı bilgi MuhasebeTR’de yayınlanan dava açma süreleriyle ilgili bir başka makalemizde yer almaktadır.

14.04.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.666 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.