Çağrı Ünsal
Genç girişimci kazanç istisnasından yararlanan bir mükellefin aynı zamanda başka bir işverene bağlı olarak ücretli çalışıp çalışamayacağı uygulamada oldukça akıl karıştıran konudur. Özellikle, bir işyerinde 4/a kapsamında sigortalı olarak çalışan kişinin kendi adına ticari veya mesleki faaliyette bulunması halinde genç girişimci istisnasını kaybedip kaybetmeyeceği konusu önem taşımaktadır.
Konuya ilişkin Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından verilen özelgeler incelendiğinde, başka bir işverene bağlı olarak ücretli (4/a lı) çalışmanın tek başına genç girişimci kazanç istisnasından yararlanmaya engel olmadığı görülmektedir.
Genç girişimci kazanç istisnası, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun mükerrer 20'nci maddesinde düzenlenmiştir. Düzenlemeye göre; ticari, zirai veya mesleki faaliyet nedeniyle adına ilk defa gelir vergisi mükellefiyeti tesis edilen ve mükellefiyet başlangıç tarihi itibarıyla 29 yaşını doldurmamış tam mükellef gerçek kişiler, gerekli diğer şartları da sağlamaları halinde genç girişimci kazanç istisnasından yararlanabilmektedir. İstisnanın, önemli şartlarından biri ise, mükellefin; “Kendi işinde bilfiil çalışması veya işin kendisi tarafından sevk ve idare edilmesi” şartıdır. Buradaki “veya” ifadesi önemlidir. Kanun, mükellefin her an fiilen işyerinde bulunmasını zorunlu tutmamaktadır. Mükellef işinde sürekli olarak fiilen bulunmasa dahi işletmenin sevk ve idaresini kendisi gerçekleştiriyorsa da bu şart sağlanabilmektedir. Nitekim 292 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği'nde de işin yürütülmesine ilişkin kararların alınması, planlamanın veya denetimin iş sahibi tarafından yapılması durumunda istisna şartının ihlal edilmiş olmayacağı açıklanmıştır.
Başka Bir İşyerinde Ücretli Çalışmak, İstisnayı Bozar mı? Bu noktada Gelir İdaresi Başkanlığının konuya ilişkin iki önemli özelgesi bulunmaktadır. İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığının 16.03.2017 tarih ve 62030549-120[MÜK.20-2016/1097]-75068 sayılı özelgesinde, internet reklamcılığı ajansı olarak faaliyette bulunacak bir mükellefin hem başka bir yerde ücretli olarak çalışması hem de kendi işletmesinde yardımcı eleman çalıştırması ile ilgili soruya cevap verilmiştir.
Gelir İdaresi, mükellefin kendi işinde bilfiil çalışmasa dahi, işletmenin sevk ve idaresini kendi elinde tutmasının yeterli olabileceğini belirtmiştir. Özelgede; işin yürütülmesiyle ilgili kararların alınması, planlanması ve denetlenmesi gibi faaliyetlerin iş sahibi tarafından gerçekleştirilmesi halinde genç girişimci istisnasının bu şartının ihlal edilmiş sayılmayacağı açıklanmıştır.
Sonuç olarak; idare, işin sevk ve idaresinin mükellefin elinde bulunması ve Kanunda yer alan diğer şartların da sağlanması koşuluyla, başka bir işyerinde ücretli olarak çalışmanın ve işletmede yardımcı eleman çalıştırmanın genç girişimci kazanç istisnasından yararlanmaya engel olmadığı yönünde görüş bildirmiştir. Ancak, bunu ispat ve sorumlulukları genç girişimciye aittir.
Genç girişimci başka bir işverene bağlı olarak ücretli çalışabilir ve aynı zamanda kendi işletmesinde yardımcı personel çalıştırabilir. Önemli olan işletmenin gerçek anlamda mükellefin kontrolünde bulunması ve sevk ve idaresinin kendisi tarafından gerçekleştirilmesidir.
Konuyu daha da açıklığa kavuşturan ikinci görüş ise: Antalya Vergi Dairesi Başkanlığının 10.12.2019 tarih ve 49327596-120.01[GVK.ÖZ.2019.22]-E.267833 sayılı özelgesidir.
Söz konusu özelgede, mükellef, 06.04.2017 tarihinde ilk defa ticari kazanç yönünden gelir vergisi mükellefiyeti tesis ettirdiğini, genç girişimci istisnasından yararlanmak istediğini ancak daha sonra başka bir işyerinde ücretli olarak çalışmaya başladığını belirtmiştir.
Mükellef ayrıca ücretli olarak çalışırken, kendi mükellefiyetine konu işinin sevk ve idaresini rahatlıkla gerçekleştirebildiğini ifade etmiştir. Gelir İdaresi bu durumda önemli bir ölçüt ortaya koymuştur: Faaliyetin niteliği, başka bir işverene bağlı olarak çalışılmasına rağmen mükellefin kendi işini sevk ve idare etmesine uygun olmalı ve gerektiğinde bu durum ispat edilebilmelidir. Bu koşullar sağlandığında başka bir işverene bağlı olarak ücretli çalışılması, genç girişimci istisnasındaki “kendi işinde bilfiil çalışılması veya işin kendisi tarafından sevk ve idare edilmesi” şartının ihlali anlamına gelmemektedir.
Bu özelge, 2017 yılında verilen İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı özelgesindeki yaklaşımın daha sonraki tarihte de Gelir İdaresi tarafından sürdürüldüğünü göstermektedir.
Kritik Nokta: İşin Gerçekten Sevk ve İdare Edilmesi: İki özelge beraber , incelendiğinde; genç girişimci açısından belirleyici unsurun başka bir işyerinde çalışıp çalışmaması olmadığı görülmektedir. Asıl önemli olan kendi işletmesindeki faaliyetinin gerçek ve ispatlanabilir mahiyetidir.
Örneğin, bir genç girişimcinin gündüz başka bir şirkette ücretli olarak çalışırken;
istisna dışında kalacağını söylemek doğru olmaz. Ancak mükellefin kendi ticari, zirai veya mesleki faaliyetinin sevk ve idaresini elinde tutması, işle ilgili kararları kendisinin alması, planlama veya denetimi gerçekleştirmesi ve gerektiğinde bu durumu ortaya koyabilmesi gerekir.
Buna karşılık işletmenin yalnızca mükellefin adına kayıtlı olması, fiilen ve hukuken bütün yönetimin başka kişiler tarafından gerçekleştirilmesi durumunda “işin kendisi tarafından sevk ve idare edilmesi” şartı bakımından sorun ortaya çıkarır. 2019 tarihli özelgede bu durumun gerektiğinde ispat edilebilir olması özellikle vurgulanmaktadır.
Yardımcı Personel Çalıştırılması da Engel Değildir: Gelir Vergisi Kanunu'nun mükerrer 20'nci maddesinde çırak, kalfa veya yardımcı işçi çalıştırmanın “kendi işinde bilfiil çalışma veya işi sevk ve idare etme” şartını bozmayacağı açıkça düzenlenmiştir. 292 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği de aynı yönde açıklama yapmaktadır. Dolayısıyla genç girişimcinin işletmesinde personel bulunması tek başına istisnanın kaybedilmesine yol açmaz. Burada da temel ölçüt, işletmenin sevk ve idaresinin genç girişimcinin elinde bulunmasıdır.
Kaynaklar
1. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, Mükerrer Madde 20 – Genç Girişimcilerde Kazanç İstisnası.
2. 292 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği, “İstisnadan faydalanacaklar ve faydalanma şartları”.
3. İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı, 16.03.2017 tarih ve **62030549-120[MÜK.20-2016/1097]-75068** sayılı özelge, “Başka bir işte ücretli olarak çalışan ve yanında yardımcı işçi çalıştıracak kişinin genç girişimcilerde kazanç istisnasından yararlanıp yararlanamayacağı.”
4. Antalya Vergi Dairesi Başkanlığı, 10.12.2019 tarih ve **49327596-120.01[GVK.ÖZ.2019.22]-E.267833** sayılı özelge.
5. 327 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği, 27.09.2024 tarih ve 32675 sayılı Resmî Gazete – 292 Seri No.lu Tebliğde yapılan güncellemeler.
Not: Özelgelerde yer alan 75.000 TL'lik istisna tutarı güncel değildir. 2026 yılı için genç girişimci kazanç istisnası tutarı 400.000 TL'dir.
|
T.C.
GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI
Antalya Vergi Dairesi Başkanlığı
Gelir Kanunları Grup Müdürlüğü
Sayı: 49327596-120.01[GVK.ÖZ.2019.22]-E.267833 10.12.2019
Konu: Genç girişimci istisnasında düzeltme beyanı.
İlgi: 31/01/2019 tarihli ve 49087 evrak kayıtlı özelge talep formunuz. İlgide kayıtlı özelge talep formunuzda, … Vergi Dairesi Müdürlüğünün mükellefi olduğunuz, 6/4/2017 tarihinden itibaren adınıza ilk defa ticari kazanç yönünden vergi mükellefiyeti tesis edildiği, doğum tarihinizin 1/4/1991 olması nedeniyle genç girişimciler için kazanç istisnasından yararlanmak istediğiniz ancak başka bir iş yerinde ücretli olarak çalışmaya başladığınız, ücretli çalıştığınız yerde mükellefiyet konusu işin sevk ve idaresinin tarafınızca rahatlıkla yapıldığı belirtilerek, genç girişimciler için kazanç istisnası hakkında yayımlanan 292 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği'nin 2 nci maddesinde, "Kendi işinde bilfiil çalışılması veya işin kendisi tarafından sevk ve idare edilmesi" şartının bulunmasından dolayı, söz konusu istisnadan yararlanıp yararlanamayacağınız ve 2017 yılında ödediğiniz gelir vergisini iade alma veya tahakkuk edecek yeni vergilerden mahsup etme imkanınızın olup olmadığı hususlarında Başkanlığımız görüşü talep edilmektedir
193 Sayılı Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 20 nci maddesinde;
"Ticari, zirai veya mesleki faaliyeti nedeniyle adlarına ilk defa gelir vergisi mükellefiyeti tesis olunan ve mükellefiyet başlangıç tarihi itibarıyla yirmi dokuz yaşını doldurmamış tam mükellef gerçek kişilerin, faaliyete başladıkları takvim yılından itibaren üç vergilendirme dönemi boyunca elde ettikleri bu kazançlarının 75.000 Türk lirasına kadar olan kısmı, aşağıdaki şartlarla gelir vergisinden müstesnadır.
1. İşe başlamanın kanuni süresi içinde bildirilmiş olması,
2. Kendi işinde bilfiil çalışılması veya işin kendisi tarafından sevk ve idare edilmesi (Çırak, kalfa veya yardımcı işçi çalıştırmak ya da seyahat, hastalık, askerlik, tutukluluk ve hükümlülük gibi zaruri ayrılmalar dolayısıyla geçici olarak işinde bilfiil çalışmamak bu şartı bozmaz.),
İstisna kapsamındaki faaliyetlerden kazanç elde edilmemesi veya istisna haddinin altında kazanç elde edilmesi hallerinde dahi yıllık beyanname verilir.
Bu istisnanın, bu Kanunun 94 üncü maddesi uyarınca tevkif suretiyle ödenecek vergiye şümulü yoktur.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir." hükümleri yer almaktadır.
Konuya ilişkin olarak yayımlanan 292 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin "İstisnadan Faydalanacaklar ve Faydalanma Şartları" başlıklı 3 üncü maddesinde ise;
"b) Mükellefin kendi işinde bilfiil çalışması ya da işin kendisi tarafından sevk ve idare edilmesi.
1) İstisnadan yararlanılabilmesi için mükellefin kendi işinde bilfiil çalışması veya kendi işinde bilfiil çalışmadığı durumlarda ise işin kendisi tarafından sevk ve idare edilmesi gerekmektedir.
2) Bir şahsın kendi işinde bilfiil çalışması, işinde ve bu işin gerektirdiği konularda fikri ve bedeni bir mesai sarf etmesidir.
3) İşte bilfiil çalışılmasa dahi iş sahibi tarafından işin sevk ve idaresinin kendi elinde tutulması, işin yürütülmesiyle ilgili kararların alınması, planlanması veya denetiminin yapılması gibi durumlarda da istisna şartı ihlal edilmiş olmaz.
4) Kendi işinde bilfiil çalışılması veya işin kendisi tarafından sevk ve idare edilmesi şartını sağlayan mükelleflerin, faaliyetin yürütülebilmesi için çırak, kalfa veya yardımcı işçi çalıştırması istisna şartını bozmaz.
5) Seyahat, hastalık, askerlik, tutukluluk ve hükümlülük gibi zaruri ayrılmalar dolayısıyla geçici sürelerde fiilen işin başında bulunulmaması halinde de söz konusu şart ihlal edilmiş olmaz.” açıklamalarına yer verilmiştir.
Mükellefiyet bilgilerinizin kontrolü neticesinde, … Vergi Dairesi Müdürlüğüne bağlı olarak 6/4/2017 tarihinden itibaren "Kaldırma ve Taşıma Ekipmanlarının Toptan Ticareti (Forkliftler, Araç Liftleri, Asansörler, Yürüyen Merdivenler, Konveyörler, Vinçler, vb.)" faaliyet koduyla mükellefiyetinizin bulunduğu ve muhtasar beyannameler ile herhangi bir çalışan bildiriminizin bulunmadığı anlaşılmıştır.
Yukarıda yer alan hüküm ve açıklamalar çerçevesinde, mükellefiyet konusu faaliyetinizin mahiyeti itibarıyla sevk ve idaresinin bir başka işverene bağlı olarak çalışmanıza rağmen sizin tarafınızdan sağlanmasına uygun olması ve bu durumun gerekmesi halinde ispat edilebilir olması koşuluna bağlı olarak ücretli olarak başka bir işverene bağlı şekilde çalışmanız genç girişimcilerde kazanç istisnası uygulamasında "Kendi işinde bilfiil çalışılması veya işin kendisi tarafından sevk ve idare edilmesi" şartının ihlal edilmesi anlamına gelmeyeceğinden, diğer koşulların da birlikte sağlanması durumunda, söz konusu istisnadan yararlanmanız mümkün bulunmaktadır.
Diğer taraftan; koşulların sağlanması durumunda, bu teşvikten işe başlanılan takvim yılından itibaren üç vergilendirme dönemi yararlanılması mümkün bulunduğundan, 2017 takvim yılı yıllık gelir vergisi beyannamesinin düzeltilmesi suretiyle mükellefiyetin başladığı takvim yılından itibaren söz konusu istisnadan yararlanılabileceği tabiidir.
Bilgi edinilmesini rica ederim.
İmza
(*) Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir.
(**) İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir.
(***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır. |
|
T.C.
GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI
İSTANBUL VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI
(Mükellef Hizmetleri Gelir Vergileri Grup Müdürlüğü)
Sayı:62030549-120[MÜK.20-2016/1097]-75068 16.03.2017
Konu : Başka bir işte ücretli olarak çalışan ve yanında yardımcı işçiçalıştıracak kişinin genç girişimcilerde kazanç istisnasından yararlanıp yararlanamayacağı.
İlgi : 29/12/2016 tarihli ve 1421330 sayılı özelge talep formunuz.
İlgide kayıtlı özelge talep formunda, daha önce vergi mükellefi olmadığınızı ve 29 yaşının altında olduğunuzu belirterek internet reklamcılığı ajansı olarak yürüteceğiniz ticari faaliyetinizde yanınızda yardımcı eleman çalıştırmanız ve bir yerde ücretli çalışıyor olmanız durumunda Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 20 nci maddesinde yer alan istisnadan yararlanıp yararlanamayacağınız hususunda bilgi talep ettiğiniz anlaşılmış olup konuya ilişkin Başkanlığımız görüşü aşağıda açıklanmıştır.
193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun Mükerrer 20 nci maddesinde; "Ticari, zirai veya mesleki faaliyeti nedeniyle adlarına ilk defa gelir vergisi mükellefiyeti tesis olunan ve mükellefiyet başlangıç tarihi itibarıyla yirmi dokuz yaşını doldurmamış tam mükellef gerçek kişilerin, faaliyete başladıkları takvim yılından itibaren üç vergilendirme dönemi boyunca elde ettikleri bu kazançlarının 75.000 Türk lirasına kadar olan kısmı, aşağıdaki şartlarla gelir vergisinden müstesnadır.
İşe başlamanın kanuni süresi içinde bildirilmiş olması, Kendi işinde bilfiil çalışılması veya işin kendisi tarafından sevk ve idare edilmesi (Çırak, kalfa veya yardımcı işçi çalıştırmak ya da seyahat, hastalık, askerlik, tutukluluk ve hükümlülük gibi zaruri ayrılmalar dolayısıyla geçici olarak işinde bilfiil çalışmamak bu şartı bozmaz.), Faaliyetin adi ortaklık veya şahıs şirketi bünyesinde yapılması hâlinde tüm ortakların işe başlama tarihi itibarıyla bu maddedeki şartları taşıması, Ölüm nedeniyle faaliyetin eş ve çocuklar tarafından devralınması hâli hariç olmak üzere, faaliyeti durdurulan veya faaliyetine devam eden bir işletmenin ya da mesleki faaliyetin eş veya üçüncü dereceye kadar (bu derece dâhil) kan veya kayın hısımlarından devralınmamış olması, 5. Mevcut bir işletmeye veya mesleki faaliyete sonradan ortak olunmaması.
İstisna kapsamındaki faaliyetlerden kazanç elde edilmemesi veya istisna haddinin altında kazanç elde edilmesi hâllerinde dahi yıllık beyanname verilir.
Bu istisnanın, bu Kanunun 94 üncü maddesi uyarınca tevkif suretiyle ödenecek vergiyeşümulü yoktur.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir." denilmektedir.
Diğer taraftan, konu ile ilgili açıklamaların yapıldığı 292 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği'nin "İstisnadan faydalanacaklar ve faydalanma şartları" başlıklı 3 üncü maddesinde;
(2) Birinci fıkrada belirtilen kişilerin istisnadan yararlanabilmeleri için aşağıda belirtilen şartları taşımaları zorunludur.
b) Mükellefin kendi işinde bilfiil çalışması ya da işin kendisi tarafından sevk ve idare edilmesi.
1) İstisnadan yararlanılabilmesi için mükellefin kendi işinde bilfiil çalışması veya kendi işinde bilfiil çalışmadığı durumlarda ise işin kendisi tarafından sevk ve idare edilmesi gerekmektedir.
2) Bir şahsın kendi işinde bilfiil çalışması, işinde ve bu işin gerektirdiği konularda fikri ve bedeni bir mesai sarf etmesidir.
3) İşte bilfiil çalışılmasa dahi iş sahibi tarafından işin sevk ve idaresinin kendi elinde tutulması, işin yürütülmesiyle ilgili kararların alınması, planlanması veya denetiminin yapılması gibi durumlarda da istisna şartı ihlal edilmiş olmaz.
4) Kendi işinde bilfiil çalışılması veya işin kendisi tarafından sevk ve idare edilmesi şartını sağlayan mükelleflerin, faaliyetin yürütülebilmesi için çırak, kalfa veya yardımcı işçi çalıştırması istisna şartını bozmaz.
5) Seyahat, hastalık, askerlik, tutukluluk ve hükümlülük gibi zaruri ayrılmalar dolayısıyla geçici sürelerde fiilen işin başında bulunulmaması halinde de söz konusu şart ihlal edilmiş olmaz.
..." açıklamalarına yer verilmiştir.
Bu hüküm ve açıklamalara göre, ticari, zirai veya mesleki faaliyeti nedeniyle adına ilk defa gelir vergisi mükellefiyeti tesis edilmiş ve mükellefiyet başlangıç tarihi itibarıyla 29 yaşını doldurmamış tam mükellef gerçek kişilerin Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 20 nci maddesinde hükme bağlanan gelir vergisi istisnasından yararlanabilmesinin şartlarından biri, mükellefin kendi işinde bilfiil çalışması ya da işin kendisi tarafından sevk ve idare edilmesi olup, işte bilfiil çalışılmasa dahi iş sahibi tarafından işin sevk ve idaresinin kendi elinde tutulması, işin yürütülmesiyle ilgili kararların alınması, planlanması veya denetiminin yapılması gibi durumlarda da istisna şartı ihlal edilmiş sayılmamaktadır.
Yukarıda yer alan hüküm ve açıklamalar çerçevesinde, işinizin sevk ve idaresinin elinizde tutulması ve maddede yer alan diğer şartları da sağlamanız koşuluyla, başka bir iş yerinde ücretli olarak çalışmanız ve yanınızda yardımcı eleman çalıştırmanız genç girişimcilerde kazanç istisnasından yararlanmanıza engel teşkil etmemektedir.
Bilgi edinilmesini rica ederim.
(*) Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir.
(**) İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir.
(***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır. |
08.09.2026
Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Telif Uyarısı: Bu makalenin en fazla %20'si, kaynak gösterilip aktif link verilerek paylaşılabilir. Aksi takdirde yasal işlem başlatılacaktır.)
>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.
>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.
>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.
>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.
>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.250 TL + KDV Ayrıntılar için tıklayın.