YAZARLARIMIZ
Soner Ülgen
Yeminli Mali Müşavir
Eski Baş Hesap Uzmanı
sonerankara@yahoo.com



Yeniden Değerlemeyi Ve Yeni Değer Üzerinden Amortisman Ayırmayı Unutmayın! Örnek Çalışma

III. GEÇİCİ VERGİ DÖNEMİ İÇİN YENİDEN DEĞERLEME ORANI %92,93 OLARAK AÇIKLANDI.

Öncelikle şunu ifade etmekte fayda var. Yeniden değerleme uygulaması ihtiyaridir, zorunluluk bulunmamaktadır. Ancak, yeniden değerleme yapan mükelleflere önemli vergisel avantajlar sağlıyor. Avantajlar saymakla bitmiyor. En önem avantajlardan biri olarak yeni değer üzerinden amortisman ayırma imkanını söyleyebiliriz. Başka bir avantaj yeniden değerleme sonrası ile öncesi arasındaki net değer artış farkının öz kaynakta yarattığı artış finansman maliyeti yüksek olan mükellefler açısından finansman gider kısıtlaması uygulamasının dışında kalmak açısından önemli bir imkan sağlıyor.

Şunu da belirtmeden geçemeyeceğim. Sürekli yeniden değerleme yapmak için geçici 31 ve geçici 32 madde hükümlerinden yararlanmak zorunlu değildir. Öte yandan, 2022 yılının ilk ve ikinci geçici vergi dönemlerinde sürekli yeniden değerleme yapılmamış olsa da mükelleflerin III. Geçici vergi dönemi için sürekli yeniden değerleme imkanı var.

Hatta şu ana kadar hiçbir şekilde yeniden değerleme yapmamış mükellefler için üçüncü geçici vergi döneminde yeni değer üzerinden amortisman ayırmak için geçici 32’nci madde hükümlerinden 31 Ekim 2022 tarihine kadar yararlanmak mümkün. Bu imkandan yararlandıktan sonra da değerlenmiş amortismana tabi iktisadi kıymetler ile amortismanları için %92,93 oranını kullanmak suretiyle üçüncü geçici vergi döneminde yeniden değerleme yapmak imkanı var.

Bilgilerimizi birazcık tazeleyecek olursak, öncelikle mükelleflere 2021 yılı içerisinde VUK geçici 31’nci maddesi hükümlerini dikkate almak ve yüzde 2 vergi ödemek suretiyle yeniden değerleme yapma imkanı verilmişti. Sonrasında ise geçici 31’nci madde hükümlerinden faydalansın faydalanmasın mükelleflere 1.1.2022 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere VUK geçici 32 madde hükümlerini dikkate almak suretiyle yüzde 2 vergi ödemek suretiyle yeniden değerleme imkanı getirilmişti. Böylece geçici 31’nci madde hükümlerinden faydalananlar geçici 32’nci madde hükümlerini dikkate almak suretiyle Aralık 2021 yurt içi üretici fiyat endeksini Haziran 2021 yurt içi üretici fiyat endeksine bölmek suretiyle iktisadi kıymetlerini ve bunlar üzerinden ayrılan amortismanları 31.12.2021 tarihi itibariyle güncel değerlerine taşıma imkanına sahip oldular. Yine aynı şekilde geçici 31’nci madde hükümlerinden faydalanmayan mükelleflere 2022 takvim yılının geçici vergi dönemlerinde sürekli yeniden değerleme yapmadan önce 31.12.2021 tarihli bilançolarında yer alan iktisadi kıymetlerle bu kıymetler üzerinden ayrılmış birikmiş amortismanları geçici 32’nci madde hükümlerini dikkate almak suretiyle yeniden değerleme fırsatı verilmiştir. Fırsat hala geçerliliğini koruyor. Şu noktanın altını tekrar çizmekte yarar var; 2022 ve 2023 takvim yıllarında sürekli yeniden değerleme yapılmadığı sürece mükelleflerin 31 Ocak 2024 tarihine kadar geçici 32’nci madde hükümlerinden yararlanma hakları devam ediyor. Tabi ki bu haktan yararlanmak için yüzde 2 vergi ödemek gerekiyor.

Geçici 32’nci madde hükümlerinden faydalanmayı düşünmeyen mükelleflerin hiç para ödemeden Vergi Usul Kanununun mükerrer 298’nci madde hükümlerini dikkate almak suretiyle 2022 takvim yılının geçici vergilendirme dönemlerinde yeniden değerleme yapmaları olanak dahilinde. Hele ki üçüncü geçici vergilendirme dönemi için yeniden değerleme oranının yüzde 92,93 olarak açıklandığı bir durumda yeniden değerleme yaparak ve yeni değer üzerinden amortisman ayırmak mükelleflere önemli vergisel avantaj sağlayacaktır.

Tekrar altını çizelim. Sürekli yeniden değerleme yaptığınız takdirde bir daha geçici 32’nci madde hükümlerinden faydalanma hakkınız olmayacaktır.  

Daha önce de ifade ettik. Yeniden değerleme neticesinde amortismana tabi iktisadi kıymetlerin yeniden değerlemeden önceki net bilanço aktif değerinin, yeniden değerleme oranı ile çarpımından sonra bulunacak net bilanço aktif değerinden indirilmesi suretiyle hesaplanan değer artışı, bilançonun pasifinde özel bir fon hesabına alınıyor ve böylece mükelleflerin öz kaynakları değer artışı kadar güçleniyor. Böylelikle finansman gider kısıtlaması uygulaması açısından da öz kaynak yabancı kaynak karşılaştırmasında mükellefler lehine avantajlı bir durum oluşuyor.

Geçici Vergi Dönemleri İtibariyle Sürekli Yeniden Değerleme Uygulamasına İlişkin Örnek Çalışma

Daha önce sürekli yeniden değerleme uygulamasına ilişkin örnek bir çalışma paylaşılmıştım. Bu çalışmada birinci ve ikinci geçici vergi döneminde yapılan yeniden değerleme uygulamasına ilave olarak üçüncü geçici vergi döneminde de yapılacak muhasebe kayıtları, değer artış fonuna alınacak tutarın hesabı ve ayrılacak amortismanların hesabına ilişkin çalışmalar yapılmıştır.

Örnek:

DORUK YATIRIM ENERJİ A.Ş. 15 Nisan 2018 tarihinde HES santrali işletme hakkını 64.300.000,00 TL bedelle satın almıştır. Mükellef kurum öncelikle 2021 yılında Vergi Usul Kanununun geçici 31’nci madde hükümlerinden yararlanmak suretiyle daha sonra Ocak 2022 döneminde geçici 32’nci madde hükümlerinden faydalanmak suretiyle yeniden değerleme uygulamasından yararlanmıştır. Geçici 31 ve 32’nci madde hükümlerinden yararlanmak suretiyle yapılan değerlemeler sonucunda söz konusu iktisadi kıymetin 31.12.2021 tarihli değeri 178.088.000,00 TL’ye, birikmiş amortismanı ise 47.490.000,00 TL’ye yükselmiştir.  HES santrali işletme hakkının faydalı ömrü 15 yıldır. (İşletme hakkı için normal amortisman ayrılmıştır. (Normal amortisman oranı %6,66)

I.GEÇİCİ VERGİ DÖNEMİ

Şirket 2022 yılı I. Geçici Vergi Döneminde Vergi Usul Kanununun mükerrer 298’nci madde hükümlerinden faydalanmak suretiyle yeniden değerleme işlemini yapmış ve yeni değer üzerinden amortisman ayırmıştır. 59 Numaralı Kurumlar Vergisi Sirküleri ile 2022 yılı üçüncü geçici vergi döneminde uygulanacak yeniden değerleme oranı %33,63 olarak tespit edilmiştir.

Bu değerlemeye ilişkin hesaplamalar ile muhasebe kayıtları aşağıdaki gibidir;

 

 

 

  A

  B

 C

İktisadi Kıymet

İktisap Tarihi

Faydalı Ömür

Değerleme Öncesi İktisap Bedeli

Değerleme öncesi Birikmiş Amortisman

Yeniden Değerleme Oranı

Tesis

15.05.2018

15

178.088.000,00

47.490.000,00

33,63%

 

  D

 E

  F

G

 H

Mükerrer 298 Değerlenmiş Tesis Bedeli (A*C)

Mükerrer 298 Değerlenmiş Tesis Amortisman (B*C)

Değerleme Öncesi Net Bilanço Aktif Değeri (A-B)

Değerleme Sonrası Net Bilanço Aktif Değeri (D-E)

Değerleme Sonrası Net Değer Artışı (G-F)

237.978.994,40

63.460.887,00

130.598.000,00

174.518.107,40

43.920.107,40

Yukarıda yapılan değerleme işlemi sonunda;

  • İktisadi kıymetin değeri 59.890.994,40 TL artış göstererek 178.088.000,00 TL’den 237.978.994,40 TL’ye
  • Birikmiş amortismanın değeri ise 15.970.887,00 TL artış göstererek 47.490.000,00 TL’den 63.460.887,00 TL’ye çıkmıştır.
  • Değer artış tutarı ise yeniden değerleme öncesi net aktif değer ile yeniden değerleme sonrası net aktif değer arasındaki fark olan (174.518.107,40-130.598.000,00=) 43.920.107,40 TL olacaktır.

Değerleme işlemine ilişkin muhasebe kaydı aşağıdaki gibi olacaktır.

----------------------------------------/----------------------------------------

260. HAKLAR HESABI..   59.890.994,40

           257.BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR .. 15.970.887,00

           522 MDV YENİDEN DEĞERLEME..  43.920.107,40

----------------------------------------/----------------------------------------

Yeniden Değerleme Sonrası Amortisman Hesabı

Yapılan değerleme sonucunda bulunan yeni değer üzerinden amortisman ayırmaya devam edileceğinden, yeniden değerleme sonrası yeni değer tutarı olan 237.978.994,40 TL üzerinden %6,66 oranında kalan amortisman süresi kadar amortisman ayrılabilecektir.

Buna göre ayrılacak amortisman tutarı (237.978.994,40 /15=) 15.865.266,29 TL olacak olup, I. Geçici Vergi dönemi için ayrılacak amortisman tutarı ise (15.865.266,29/4=) 3.966.316,57 TL olacaktır.  

 Amortismanın giderleştirilmesine ilişkin muhasebe kaydı aşağıdaki gibi olacaktır.

----------------------------------------/----------------------------------------

740. HİZMET ÜRETİM MALİYETİ   3.966.316,57

           257.BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR .. 3.966.316,57

----------------------------------------/----------------------------------------

II.GEÇİCİ VERGİ DÖNEMİ

Şirket 2022 yılı II. Geçici Vergi Döneminde Vergi Usul Kanununun mükerrer 298’nci madde hükümlerinden faydalanmak suretiyle yeniden değerleme işlemini yapmış ve yeni değer üzerinden amortisman ayırmıştır. 60 Numaralı Kurumlar Vergisi Sirküleri ile 2022 yılı üçüncü geçici vergi döneminde uygulanacak yeniden değerleme oranı % 61,12 olarak tespit edilmiştir.

Bu değerlemeye ilişkin hesaplamalar ile muhasebe kayıtları aşağıdaki gibidir;

 

 

 

 

  A

  B

 C

İktisadi Kıymet

İktisap Tarihi

Faydalı Ömür

Değerleme Öncesi İktisap Bedeli

Değerleme öncesi Birikmiş Amortisman

Yeniden Değerleme Oranı

Tesis

15.05.2018

15

178.088.000,00

47.490.000,00

61,12%

 

  D

 E

  F

G

 H

Mükerrer 298 Değerlenmiş Tesis Bedeli (A*C)

Mükerrer 298 Değerlenmiş Tesis Amortisman (B*C)

Değerleme Öncesi Net Bilanço Aktif Değeri (A-B)

Değerleme Sonrası Net Bilanço Aktif Değeri (D-E)

Değerleme Sonrası Net Değer Artışı (G-F)

286.935.385,60

76.515.888,00

130.598.000,00

210.419.497,60

79.821.497,60

Yukarıda yapılan değerleme işlemi sonunda;

  • İktisadi kıymetin değeri 108.847.385,60 TL artış göstererek 178.088.000,00 TL’den 286.935.385,60 TL’ye
  • Birikmiş amortismanın değeri ise 29.025.888,00 TL artış göstererek 47.490.000,00 TL’den 76.515.888,00 TL’ye çıkmıştır.
  • Değer artış tutarı ise yeniden değerleme öncesi net aktif değer ile yeniden değerleme sonrası net aktif değer arasındaki fark olan (210.419.497,60-130.598.000,00=) 79.821.497,60TL’ye ulaşacaktır. Ancak I. Geçici vergi dönemine isabet eden kısım düşüldükten sonra kalan miktar muhasebe kayıtlarına kayıtlara intikal ettirilecektir.

II. geçici vergi döneminde yapılan değerleme sonucu bulunan tutarlardan I. Geçici vergi döneminde kayıtlara intikal ettirilen tutarları aşan tutarlar aşağıdaki şekilde kayıtlara intikal ettirilecektir.

  • 260 Hesaba intikal ettirilecek tutar (108.847.385,60-59.890.994,40=) 48.956.391,20 TL
  • 257 Hesaba intikal ettirilecek tutar (29.025.888,00-15.970.887,00=) 13.055.001,00 TL
  • 522 Hesaba intikal ettirilecek tutar (79.821.497,60-43.920.107,40=) 35.901.390,20 TL

----------------------------------------/----------------------------------------

260. HAKLAR HESABI..   48.956.391,20

           257.BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR .. 13.055.001,00

           522 MDV YENİDEN DEĞERLEME..  35.901.390,20

----------------------------------------/----------------------------------------

Yeniden Değerleme Sonrası Amortisman Hesabı

2022 yılı ikinci geçici vergi döneminde ayrılacak amortisman için iktisadi kıymetin değeri 286.935.385,60 TL’ye çıktığından ayrılacak yıllık amortisman tutarı (286.935.385,60/15=) 19.129.025,71 TL, her bir geçici vergi dönemi için ise (19.129.025,71/4=) 4.82.256,43 TL olacaktır. Bu döneme isabet eden amortisman gideri ise [(19.129.025,71*2/4)- 3.966.316,57=] 5.598.196,28 TL, ikinci geçici vergi dönemi itibariyle kümülatif 9.564.512,85 TL olacaktır. 

Amortismanın giderleştirilmesine ilişkin muhasebe kaydı aşağıdaki gibi olacaktır.

----------------------------------------/----------------------------------------

740. HİZMET ÜRETİM MALİYETİ   5.598.196,28

           257.BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR .. 5.598.196,28                        

----------------------------------------/----------------------------------------

III.GEÇİCİ VERGİ DÖNEMİ

Şirket 2022 yılı III. Geçici Vergi Döneminde Vergi Usul Kanununun mükerrer 298’nci madde hükümlerinden faydalanmak suretiyle yeniden değerleme işlemini yapmış ve yeni değer üzerinden amortisman ayırmıştır. 61 Numaralı Kurumlar Vergisi Sirküleri ile 2022 yılı üçüncü geçici vergi döneminde uygulanacak yeniden değerleme oranı % 92,93 olarak tespit edilmiştir.

Bu değerlemeye ilişkin hesaplamalar ile muhasebe kayıtları aşağıdaki gibidir;

 

 

 

 

  A

  B

 C

İktisadi Kıymet

İktisap Tarihi

Faydalı Ömür

Değerleme Öncesi İktisap Bedeli

Değerleme öncesi Birikmiş Amortisman

Yeniden Değerleme Oranı

Tesis

15.05.2018

15

178.088.000,00

47.490.000,00

92,93%

 

  D

 E

  F

G

 H

Mükerrer 298 Değerlenmiş Tesis Bedeli (A*C)

Mükerrer 298 Değerlenmiş Tesis Amortisman (B*C)

Değerleme Öncesi Net Bilanço Aktif Değeri (A-B)

Değerleme Sonrası Net Bilanço Aktif Değeri (D-E)

Değerleme Sonrası Net Değer Artışı (G-F)

343.585.178,40

91.622.457,00

130.598.000,00

251.962.721,40

121.364.721,40

Yukarıda yapılan değerleme işlemi sonunda;

  • İktisadi kıymetin değeri 165.497.178,40 TL artış göstererek 178.088.000,00 TL’den 343.585.178,40 TL’ye
  • Birikmiş amortismanın değeri ise 44.132.457,00 TL artış göstererek 47.490.000,00 TL’den 91.622.457,00 TL’ye çıkmıştır.
  • Değer artış tutarı ise yeniden değerleme öncesi net aktif değer ile yeniden değerleme sonrası net aktif değer arasındaki fark olan (251.962.721,40-130.598.000,00=) 121.364.721,40 TL’ye ulaşacaktır. Ancak I ve II Geçici vergi dönemine isabet eden kısımlar düşüldükten sonra kalan miktar muhasebe kayıtlarına intikal ettirilecektir.

III. geçici vergi döneminde yapılan değerleme sonucu bulunan tutarlardan I ve II. Geçici vergi dönemlerinde kayıtlara intikal ettirilen tutarların toplamını aşan tutarlar aşağıdaki şekilde muhasebe kayıtlarına kayıtlara intikal ettirilecektir.

  • 260 Hesaba intikal ettirilecek tutar (165.497.178,40-108.847.385,60=) 56.649.792,80TL
  • 257 Hesaba intikal ettirilecek tutar (44.132.457,00-29.025.888,00=) 15.106.569,00TL
  • 522 Hesaba intikal ettirilecek tutar (121.364.721,40-79.821.497,60=) 41.543.223,80TL

----------------------------------------/----------------------------------------

260. HAKLAR HESABI..   56.649.792,80

           257.BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR .. 15.106.569,00

           522 MDV YENİDEN DEĞERLEME..  41.543.223,80

----------------------------------------/----------------------------------------

III. Geçici Vergi Dönemi İçin Yeniden Değerleme Sonrası Amortisman Hesabı

2022 yılı üçüncü geçici vergi döneminde iktisadi kıymetin değeri 343.585.178,40 TL’ye çıktığından ayrılacak yıllık amortisman tutarı (343.585.178,40 /15=) 22.905.678,56 TL, her bir geçici vergi dönemi için ise (22.905.678,56 /4=) 5.726.419,64 TL olacaktır. (IV. Geçici vergi döneminin kaldırılmasının bir önemi bulunmamaktadır.)

 Bu döneme isabet eden amortisman gideri:

(22.905.678,56*3/4=)17.179.258,92 TL

(17.179.258,92-9.564.512,85=)7.614.746,07 TL

olacaktır.  

Ayrılan amortisman tutarı üçüncü geçici vergi dönemi itibariyle kümülatif 17.179.258,92 TL olacaktır.  Amortismanın giderleştirilmesine ilişkin muhasebe kaydı aşağıdaki gibi olacaktır.

----------------------------------------/----------------------------------------

740. HİZMET ÜRETİM MALİYETİ   7.614.746,07

           257.BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR .. 7.614.746,07                         

----------------------------------------/----------------------------------------

Yıl sonunda ise 1.1.2022 tarihli ATİK değeri olan178.088.000,00 TL ile birikmiş amortisman tutar olan 47.490.000,00 TL 2022 takvim yılı için belirlenen yeniden değerleme oranında artırılmak suretiyle yeniden değerleme yapılacak ve yeni değer üzerinden hesaplanan amortisman tutarından ilk üç geçici vergi döneminde ayrılmış olan toplam 17.179.258,92 TL’lik amortisman tutarı düşülmek suretiyle gider yazılacak amortisman tutarı belirlenecektir.

  “Bilgiyi paylaşarak, insanların başarıya bizden daha kolay ulaşmalarını sağladığımız için mutluluk duyabilmeliyiz. “

Saygılarımızla

04.10.2022

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

GÜNDEM