Vedat Erdem
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
Bilim Uzmanı
vedaterdem1@gmail.com

TÜBİTAK Hibesiyle Alınan ATİK’lerde Ar-Ge İndirimi Nasıl Hesaplanır? Örnek

Küresel ekonomik rekabetin temel belirleyicisi haline gelen inovasyon ve teknolojik dönüşüm, ülkelerin kalkınma politikalarının merkezinde yer almaktadır. Türkiye’de de Ar-Ge, yenilik ve tasarım faaliyetlerinin teşvik edilmesi amacıyla kapsamlı yasal düzenlemeler hayata geçirilmiş; bu doğrultuda 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun en önemli mali kaldıraçlardan biri olmuştur. Söz konusu kanun, işletmelere Ar-Ge indirimi, gelir vergisi stopajı teşviki ve sigorta primi işveren hissesi desteği gibi önemli vergisel avantajlar sunarken; TÜBİTAK gibi kamu kurumları da geri ödemesiz hibe destekleri vasıtasıyla projelerin finansman yükünü hafifletmektedir.

Ancak, bir Ar-Ge veya tasarım projesinin hem kamu hibesiyle desteklenmesi hem de proje kapsamında yapılan harcamaların kurumlar vergisi matrahından indirilmesi, vergi hukukunun en temel ilkelerinden biri olan “mükerrer avantajın önlenmesi” prensibini gündeme getirmektedir. Gelir İdaresi Başkanlığı’nın yerleşik idari görüşleri ve yasal mevzuat uyarınca, kamu fonlarıyla finanse edilen harcamaların vergi matrahından ikinci bir defa indirilmesine izin verilmemektedir.

Bu durumun en karmaşıklaştığı alanlardan biri, proje kapsamında satın alınan ve faydalı ömrü boyunca amortisman yoluyla itfa edilen makine, teçhizat ve yazılım gibi amortismana tabi iktisadi kıymetlerin (ATİK) mali yönetimidir. Satın alınan bir cihazın maliyetinin bir kısmı TÜBİTAK hibesiyle, kalan kısmı ise şirketin öz kaynaklarıyla karşılandığında (eş finansman), bu kıymete ilişkin ayrılan amortismanların ne kadarının kurum kazancının tespitinde “Ar-Ge İndirimi” olarak dikkate alınacağı uygulamada tereddütlere yol açabilmektedir.

Somut olayda idarenin örnek görüşü aşağıdaki gibidir.

“5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanunun 3’üncü maddesinde; (1) Ar-Ge ve tasarım indirimi: Teknoloji merkezi işletmelerinde, Ar-Ge merkezlerinde, kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan veya teknoloji geliştirme projesi anlaşmaları kapsamında uluslararası kurumlardan ya da kamu kurum ve kuruluşlarından Ar-Ge projelerini desteklemek amacıyla fon veya kredi kullanan vakıflar tarafından veya uluslararası fonlarca desteklenen Ar-Ge ve yenilik projelerinde, rekabet öncesi işbirliği projelerinde ve teknogirişim sermaye desteklerinden yararlananlarca gerçekleştirilen Ar-Ge ve yenilik harcamalarının tamamı ile bu Kanun kapsamında yukarıda sayılan kurum ve kuruluşlar tarafından desteklenen tasarım projelerinde ve tasarım merkezlerinde gerçekleştirilen münhasıran tasarım harcamalarının tamamı (…), 13/6/2006 tarihli ve 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 10’uncu maddesine göre kurum kazancının ve 31/12/1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 89’uncu maddesi uyarınca ticari kazancın tespitinde indirim konusu yapılır. Cumhurbaşkanınca belirlenen kriterleri haiz Ar-Ge merkezlerinde ayrıca o yıl yapılan Ar-Ge ve yenilik harcamalarının bir önceki yıla göre artışının yüzde ellisine kadarı; Cumhurbaşkanınca belirlenen kriterleri haiz tasarım merkezlerinde ayrıca o yıl yapılan tasarım harcamalarının bir önceki yıla göre artışının yüzde ellisine kadarı yukarıdaki esaslar dâhilinde indirim konusu yapılabilir. Belirlenen kriterlere göre kanuni hadler içerisinde oranları ayrı ayrı veya birlikte farklılaştırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir. Ayrıca bu harcamalar, 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununa göre aktifleştirilmek suretiyle amortisman yoluyla itfa edilir, bir iktisadi kıymet oluşmaması halinde ise doğrudan gider yazılır. Kazancın yetersiz olması nedeniyle ilgili hesap döneminde indirim konusu yapılamayan tutar, sonraki hesap dönemlerine devredilir. Devredilen tutarlar, takip eden yıllarda 213 sayılı Kanuna göre her yıl belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak dikkate alınır.

…

(7) Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri ile tasarım faaliyetlerinde bulunanların; kamu kurum ve kuruluşları, kanunla kurulan veya teknoloji geliştirme projesi anlaşmaları kapsamında uluslararası kurumlardan ya da kamu kurum ve kuruluşlarından Ar-Ge ve yenilik projeleri ile tasarım projelerini desteklemek amacıyla fon veya kredi kullanan vakıflar ile uluslararası fonlardan aldıkları destekler özel bir fon hesabında tutulur. Bu fon, 193 sayılı Kanun ve 5520 sayılı Kanuna göre vergiye tabi kazancın ve ilgili yılda yapılan Ar-Ge veya tasarım harcaması tutarının tespitinde dikkate alınmaz. Bu fonun, elde edildiği hesap dönemini izleyen beş yıl içinde sermayeye ilâve dışında herhangi bir şekilde başka bir hesaba nakledilmesi veya işletmeden çekilmesi halinde, zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler ziyaa uğratılmış sayılır.

…

Öte yandan, Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesine İlişkin Uygulama ve Denetim Yönetmeliğinde 5746 sayılı Kanun uygulamasına ilişkin usul ve esaslar ayrıntılı olarak düzenlenmiş olup ayrıca konuyla ilgili olarak 1, 2 ve 3 seri no.lu 5746 sayılı Kanun Genel Tebliğlerinde konuyla ilgili açıklamalara yer verilmiştir. Mezkûr Yönetmeliğin 7’nci maddesinde, "(1) Ar-Ge ve yenilik faaliyeti kapsamında değerlendirilen harcamalar aşağıda yer almaktadır:

….

b) Amortismanlar:

1) Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinin yürütülmesi amacıyla iktisap edilen amortismana tabi iktisadi kıymetler için ayrılan amortismanlardan oluşur.

2) Ar-Ge ve yenilik faaliyeti dışında başka faaliyetlerde de kullanılan makine ve teçhizata ilişkin amortismanlar, bunların Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinde kullanıldığı gün sayısına göre hesaplanır...”

• 20’nci maddesinde, “(1) Ar-Ge ve yenilik projeleri, başvuru yapılan kamu kurumu veya kuruluşu ile kanunla kurulan vakıflar tarafından kendi mevzuatına göre değerlendirilir. Teknoloji merkezi işletmeleri ile Ar-Ge merkezlerinde yürütülen, kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan vakıflar tarafından desteklenen veya TÜBİTAK tarafından yürütülen Ar-Ge ve yenilik projeleri yeniden incelemeye tabi tutulmaksızın. Ar-Ge ve yenilik projelerine yönelik destek karar yazısının düzenlendiği veya proje sözleşmesinin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Kanunla sağlanan destek ve teşvik unsurlarından yararlanabilir...”,
• 24’üncü maddesinde, "(1) Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinde bulunanların kamu kurum ve kuruluşları, kanunla kurulan vakıflar ile uluslararası fonlardan aldıkları hibe destekler, desteğin tabi olduğu mevzuat hükümlerine uygun olarak özel bir hesapta izlenir. Bu hesapta yer alan tutarlar, Gelir Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanununa göre vergiye tabi kazancın tespitinde gelir, Ar-Ge indirimi tutarının tespitinde Ar-Ge harcaması olarak dikkate alınmaz. Bu şekilde sağlanan karşılıksız fonlardan yapılan harcamalar yapıldığı yere göre doğrudan gider ya da amortismana tabi iktisadi kıymet olarak muhasebeleştirilir...”

açıklamaları yer almıştır.

Bu hüküm ve açıklamalara göre, kurumunuz tarafından 5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesine İlişkin Uygulama ve Denetim Yönetmeliği ile 1, 2 ve 3 seri no.lu 5746 sayılı Kanun Genel Tebliğlerinde yapılan açıklamalar çerçevesinde, “… Projesi” kapsamında yapılan Ar-Ge faaliyetlerine yönelik harcamaların, projeye ilişkin destek karar yazısının düzenlendiği veya proje sözleşmesinin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren Ar-Ge indiriminden yararlanması mümkün bulunmaktadır.

Ancak, 5746 sayılı Kanunda yer alan istisna, destek ve teşviklerden yararlanılması halinde, 5746 sayılı Kanunun 4’üncü maddesinin beşinci fıkrası uyarınca, Kurumlar Vergisi Kanununun 10’uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan aynı mahiyetteki hükümlerden yararlanılması da mümkün bulunmamaktadır.

Bu itibarla, 5746 sayılı Kanunda yer alan istisna, destek ve teşviklerden yararlanılması halinde, TÜBİTAK tarafından sağlanan destek tutarı kurum kazancının tespitinde gelir olarak dikkate alınmayacak, sağlanan bu destekle yapılan Ar-Ge harcamaları da Ar-Ge indirimine konu edilmeyecektir. Ancak, TÜBİTAK'tan sağlanan destekle yapılan harcamalar yapıldığı yere göre doğrudan gider yazılacak ya da amortismana tabi iktisadi kıymet alınması halinde amortisman yoluyla itfa edilecektir.

Öte yandan, Şirketiniz tarafından hibe edilen fonları kullanmaksızın Ar-Ge faaliyetleri kapsamında amortismana tabi iktisadi kıymet alınması halinde, iktisadi kıymetin maliyet bedeli değil ilgili yılda ayrılan amortisman tutarı Ar-Ge harcaması olarak dikkate alınacaktır. Ancak, proje sonucunda bir iktisadi kıymetin ortaya çıkması halinde, bu iktisadi kıymetin bünyesine girerek tamamlayıcı parçası olan, diğer bir ifadeyle bu iktisadi kıymetten ayrılma imkânı bulunmayan makine ve teçhizat gibi iktisadi kıymetlerin maliyet bedeli Ar-Ge harcaması olarak dikkate alınabilecek olup proje bittikten sonra kullanılan makinaların amortismandan sonra kalan defter değerinin proje sonucunda oluşacak gayrimaddi hakkın maliyet bedeli ile ilişkilendirilmemesi gerekmektedir.

Söz konusu amortismana tabi iktisadi kıymetlerin finansmanının bir kısmının şirketiniz tarafından bir kısmının da TÜBİTAK tarafından sağlanan destekle karşılanması durumunda ise tarafınızca karşılanan kısma isabet eden amortisman tutarı Ar-Ge indirimine konu edilebilecek, destek tutarına isabet eden kısım için Ar-Ge indiriminden yararlanılamayacaktır. Destek kapsamında yer almayan diğer Ar-Ge harcamalarının ise Ar-Ge indirimine konu edilebileceği tabiidir.”*

Örnek:

• Demirbaş Bedeli (ATİK): 10.000.000 TL
• Alınan TÜBİTAK Hibesi: 1.000.000 TL (Hibenin tamamı bu demirbaşın alımında kullanılmıştır)
• Şirket Öz kaynak Katkısı: 9.000.000 TL
• Amortisman Ömrü: 10 Yıl
• Yıllık Toplam Amortisman Tutarı: 1.000.000 TL (10.000.000 TL x %10)
• Hibe Finansman Oranı: 1.000.000 TL / 10.000.000 TL = %10
• Şirket Öz kaynak Finansman Oranı: 9.000.000 TL / 10.000.000 TL = %90

Bu oranlar doğrultusunda yıllık amortisman tutarının dağılımı şu şekilde hesaplanır:

1. Destek Tutarından Karşılanan Kısım (Ar-Ge İndirimine Konu Edilemeyecek Kısım):

1.000.000 TL (Yıllık Amortisman) x %10 = 100.000 TL

2. Şirket Tarafından Karşılanan Kısım (Ar-Ge İndirimine Konu Edilecek Kısım):

1.000.000 TL (Yıllık Amortisman) x %90 = 900.000 TL

Şirket ilgili hesap döneminde 1.000.000 TL'lik amortisman tutarının tamamını ticari kazancın tespitinde Ar-Ge gideri (750 Hesap) olarak dönem karından düşecektir. Ancak, Kurumlar Vergisi beyannamesi üzerinde ayrıca uygulanacak olan "Ar-Ge İndirimi" satırına bu amortismanın tamamı değil, yalnızca şirketin kendi cebinden karşıladığı kısma isabet eden 900.000 TL dâhil edilecektir. Kamu hibesiyle finanse edilen 100.000 TL'lik amortisman payı için Ar-Ge indiriminden yararlanılamayacaktır.

KAYNAKLAR

• *03.08.2016 tarihli 11395140-105[229-2012/VUK-1- . . .]—107874 sayılı özelge

19.10.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Telif Uyarısı: Bu makalenin en fazla %20'si, kaynak gösterilip aktif link verilerek paylaşılabilir. Aksi takdirde yasal işlem başlatılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.250 TL  Ayrıntılar için tıklayın.