Vedat Erdem
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
Bilim Uzmanı
vedaterdem1@gmail.com

Zayi Olan Çekin İptal Davasında İşveren–Çalışan İlişkisi (Çalışan Tarafından Çekin Kaybedilmesi)

İşletme tarafından düzenlenen çek muhataba ulaştırılmak üzere çalışana teslim edilmiş ancak çalışan tarafından kaybedilmişse, çekin zayi olması nedeniyle iptal davası gündeme gelecektir. Anılan çekin hükümsüzlüğüne karar verilmesi amacıyla iptal davasının açılmasında işveren-çalışan ilişkisi bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 651’inci maddesinde “Kıymetli evrak zayi olduğu takdirde mahkeme tarafından iptaline karar verilebilir. Kıymetli evrakın zayi olduğu veya zıyaın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi, senedin iptaline karar verilmesini isteyebilir.” hükmüne yer verilmiştir.

Hak sahibi ise “Cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır. Çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir. Bir beyaz ciroyu diğer bir ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır.” (TTK Md. 790)

Mezkûr kanunun 818’inci maddesinde “Poliçeye ait aşağıdaki hükümler çek hakkında da uygulanır:

…

s) İptal hakkındaki 757 ilâ 763’üncü maddelerle 764’üncü maddenin birinci fıkrası.

…”

İlgili maddeler aşağıdaki gibidir.

İradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatabın poliçeyi ödemekten menedilmesini isteyebilir. (Md. 757)

Poliçeyi eline geçiren kişi bilinmiyorsa, poliçenin iptaline karar verilmesi istenebilir. İptal isteminde bulunan kişi, poliçe elinde iken zıyaa uğradığını inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sağlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür. (Md. 759)

Elden çıkan poliçe, verilen süre içinde mahkemeye sunulmazsa, iptaline karar verilir. (Md. 764)

Aşağıda somut olaylara ilişkin yargı kararları mevcuttur.

İzmir 6. Asliye Ticaret Mahkemesi Esas No: 2023/48 Karar No: 2023/443

Dava: Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız))

Dava Tarihi: 19/01/2023

Karar Tarihi: 17/05/2023

“Davacının, çekin zayine ilişkin yapılan yargılama sonucunda; TTK'nin 651/2. maddesi uyarınca iptal davasını, çekin zayi olduğu veya zıyaın ortaya çıktığı anda çek üzerinde hak sahibi olan kişi açabileceğine ilişkin yasal düzenleme bulunmaktadır. Yargıtay ... Hukuk Dairesi Esas: ... Karar: ... Karar Tarihi: 19.12.2018 tarihli kararında: TTK 757 ve devamı maddeleri uyarınca çekin iptalini isteme yetkisinin yetkili hamile ait olduğu, çek keşidecisinin çek iptalini isteme hak ve yetkisinin olmadığı, gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş olup karar davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir. Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, davacı vekilinin tüm temyiz itirazları yerinde olmadığı gerekçesiyle mahkeme kararını onamıştır. Yasal düzenleme ve Yargıtay'ın yerleşik içtihatları kapsamında, davacının keşideci olması nedeniyle çek zayi davası açamayacağından davasının reddine dair hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM:

Yukarıda yazılı bulunan gerekçeye göre;

1-Davacının keşideci olması nedeniyle çek zayi davası açamayacağından davasının REDDİNE,

…17/05/2023”

11. Hukuk Dairesi 2017/2667 E., 2018/8085 K.

“Davacı vekili, davacıya ait Türkiye ... Bankası Ulus Şubesinin 4110231 nolu çekinin 2004, ayrıca ... Gölbaşı Şubesine ait ... nolu çekin 2007, ...nolu çekin 2009 yılında keşide edildiğini, söz konusu çeklerin bankaya ibraz edilmeden ödendiğini, çeklerin davacı tarafından kayıp edildiğini, davacının çekleri bulamadığını bildirerek, Türkiye ... Bankası Ulus Şubesinin ..., ... Şubesine ait ... ve ... no’lu çekin iptaline karar verilmesini dava ve talep etmiştir.

Mahkemece, ...'nın 818 yollaması ile ... 757 ve devamı maddeleri uyarınca çekin iptalini isteme yetkisinin yetkili hamile ait olduğu, çek keşidecisinin çek iptalini isteme hak ve yetkisinin olmadığı, gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Karar davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, davacı vekilinin tüm temyiz itirazları yerinde değildir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerden dolayı, davacı vekilinin bütün temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun bulunan hükmün ONANMASINA, alınmadığı anlaşılan 35,90 TL temyiz ilam harcının temyiz eden davacıdan alınmasına, 19/12/2018 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.”

11. Hukuk Dairesi 2015/14563 E., 2017/2102 K.

“Davacı vekili, müvekkilinin keşidecisi olduğu çeklerin kargo şirketinde gönderim esnasında kaybolduğunu, çeklere ulaşılamadığını, çeklerin kimin elinde olduğunun bilinmediğini, çeklerin suiniyetli 3. kişilerin eline geçme ihtimali bulunduğunu, zayi çeklerin üçüncü şahısların eline geçmesi halinde mağdur olacağını ileri sürerek çekler hakkında ödeme yasağı emrinin uygulanmasını ve çeklerin iptalini talep etmiştir.

Mahkemece, tüm dosya kapsamına göre, davanın kaybolan çek yapraklarının iptali talebine ilişkin olduğu, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin kararları dikkate alındığında keşidecinin çek iptali ile ilgili olarak dava açamayacağı, keşidecinin çek zayi iptali davası açma hakkı bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Kararı, davacı vekili temyiz etmiştir.

Dava, zayi nedeniyle çek iptaline ilişkindir.

Mahkemece, yukarıda açıklandığı gibi davacının dava dilekçesinde keşideci olduğunu belirtmesiyle, keşidecinin dava açamayacağı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir. Ancak her ne kadar davacı keşideci olduğunu belirtse de mahkemece iptali istenen çeklerin hesaplarının olduğu bankalara yazılan müzekkere cevaplarında, davacının dava dilekçesinde belirttiği çek hesaplarının davacıya ait olmadığı beyan edilmiştir. Bu durumda, davacının keşideci değil hamil olduğu ve dava dilekçesindeki keşideci olduğuna dair beyanın maddi hataya dayalı olduğu anlaşılmakla, davacının hamil olduğu kabul edilerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken keşideci olduğuna göre karar verilmesi doğru olmamış, davacının temyiz itirazlarının kabulü ile kararın bozulması gerekmiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile kararın davacı yararına BOZULMASINA, ödediği peşin temyiz harcının isteği halinde temyiz edene iadesine, 12/04/2017 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.”

Özetle;

Temel kural olarak zayi nedeniyle çek iptali davası hakkı yalnızca hak sahibine / hamile tanınmıştır. Keşideci (çeki düzenleyen) bu davayı açamaz. Ancak davacı gerçekten hamil ise dava dilekçesinde keşideci olduğu belirtilse dahi davanın kabulüne ilişkin karar mevcuttur. Çalışan tarafından kaybedilen çek için (çekin kaybolduğuna ilişkin inandırıcı belge ve deliller ile) çalışan tarafından öncelikle ödeme yasağı konularak iptal davası açılabilir. (Bu sürecin hukuk müşavirleri ile yürütülmesi yerinde olacaktır.)

KAYNAKLAR

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu

Yargı Karaları

22.12.2025

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.666 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.