Adem Sümer
Yeminli Mali Müşavir
Bağımsız Denetçi
E.Vergi Müfettişi
sumeradem@gmail.com

Şüpheli Ticari Alacak Karşılığı Ayırmadaki Ayrıntıyı Kaçırırsanız Ceza İle Karşı Karşıya Kalabilirsiniz

Vergi mevzuatımızda hasılat/gelir, tahakkuk esasına bağlanmıştır. Yani belgesi düzenlendiği anda kayıtlara satış/hasılat olarak ilgili dönemin geliri olarak kaydedilir. Zaman zaman söz konusu gelirlerin tahsilatı mümkün hale gelemeyebilir. Bu durumda daha önce gelir olarak kaydedilen ve üzerinden vergisi ödenmiş olan ancak tahsil edilmemiş olan bu gelirin şüpheli hale gelmesi ve şartların oluşması halinde karşılık gideri ayrılması söz konusu olabilir.

Vergi Usul Kanunu’nun 323.maddesinde alacağın hangi şartlarda şüpheli hale geldiği şu şekilde yazıyor;

(Değişik: 30/12/1980 - 2365/55 md.) Ticari ve zirai kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi ile ilgili olmak şartıyla;

1. (Değişik: 1/5/1981 - 2455/3 md.) Dava veya icra safhasında bulunan alacaklar;

2. Yapılan protestoya veya yazı ile bir defadan fazla istenilmesine rağmen borçlu tarafından ödenmemiş bulunan (7338 sayılı kanunun 35 inci maddesiyle değişen ibare; Yürürlük: 26.10.2021)ve 3.000 (577 Sıra No.lu V.U.K Genel Tebliği ile 1.1.2025'den itibaren 20.000 -TL)  Türk lirasını aşmayan(*) alacaklar;

Şüpheli alacak sayılır.

Yukarıda yazılı şüpheli alacaklar için değerleme gününün tasarruf değerine göre pasifte karşılık ayrılabilir.

Bu karşılığın hangi alacaklara ait olduğu karşılık hesabında gösterilir. Teminatlı alacaklarda bu karşılık teminattan geri kalan miktara inhisar eder.

Şüpheli alacakların sonradan tahsil edilen miktarları tahsil edildikleri dönemde kar-zarar hesabına intikal ettirilir.

(7338 sayılı kanunun 35 inci maddesiyle eklenen fıkra; Yürürlük: 26.10.2021)İşletme hesabı esasında defter tutan mükellefler, yukarıdaki fıkralar kapsamında tespit edilen şüpheli alacaklarını defterlerinin gider kısmına ve bunlardan sonradan tahsil edilen miktarları ise tahsil edildikleri dönemde defterlerinin gelir kısmına, hangi alacaklara ait olduğunu gösterecek şekilde, kaydederler.

Madde hükmünden anlaşıldığı üzere, karşılık ayrılacak şüpheli alacağın ticari veya zirai temelli olması gerekmektedir. Bununla birlikte dava açmış olmak veya icra yolu ile takibe almış olma şartı aranmaktadır.

Kanun maddesinde yer almayan ancak uygulamada idarenin özelde inceleme elemanlarının zaman zaman dikkate aldığı iki husus var ki, çoğu zaman bu hususlar mükelleflerin gözünden kaçabilmektedir.

Bunlardan birincisi, şüpheli hale gelmiş olan alacak ile ilgili olarak dava açmış olmak denetim elemanları tarafından bazen yeterli olmadığı yönünde yorum yapılabilmektedir. Şöyle ki; mükellef, 2023 hesap döneminde tahsil edemediği alacağı için aynı yıl dava açmış ve dava dosyasına dava evrakını koymuş ve bu alacak için karşılık gideri ayırmıştır. Buraya kadar herhangi bir sorun yok. Ancak 2023 hesap döneminden sonra mükellef, 2024 hesap döneminde açmış olduğu dava ile ilgili olarak dava dosyasına 2024 yılına ait herhangi bir mahkeme evrakı koymamış. İşte dananın kuyruğu tam da burada kopmaya başlıyor. Çünkü denetim elemanı dava dosyasını inceliyor ve her yıl davanın takip edilmiş olduğuna dair bir evrakın olup olmadığını da kontrol ediyor. Buradaki amaç açılmış olan davanın iyi niyet taşıyıp taşımadığı kanaatinin oluşması içindir. Eğer dava dosyasında, davanın her yıl takip edildiğine ilişkin bir evrak yer almıyorsa denetim elemanı bu davanın suistimal taşıdığı saikiyle, ayırılmış olan karşılık giderini ret etme yoluna gidebilmektedir.

Şüpheli alacağa karşılık gideri ayırırken dikkat edilmesi gereken ikinci bir husus da, alacağın şüpheli hale geldiği hesap döneminde veya takvim yılında davanın açılması/icra takibinin yapılması ve karşılık giderinin de aynı yıl içinde ayrılması gerekmektedir. Dava 2023 yılında açılmış ancak karşılık gideri 2023 yılında değil de 2024 yılında ayrılmış ise denetim elemanı ayrılan bu karşılık giderini de ret etme yoluna gidebilmektedir. 

02.01.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.279 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.