Mehmet Ali Özsoy
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
Bilim Uzmanı
ozsoymali@hotmail.com

Soru ve Cevaplarla Tarhiyat Öncesi Uzlaşma

Muhterem okurlar, vergi inceleme süreçlerinde mükellefler ile idare arasındaki uyuşmazlıkların yargıya taşınmadan idari aşamada çözülmesini sağlayan uzlaşma müessesesi, vergi uygulamalarında son derece önemli bir yer tutmaktadır. Uzlaşma, temel olarak tarhiyat öncesi ve tarhiyat sonrası uzlaşma olmak üzere ikiye ayrılır. Bu makalede tarhiyat öncesi uzlaşmayı soru ve cevaplarla izah etmeye çalışacağım. Bir sonraki makalede ise tarhiyat sonrası uzlaşmanın nasıl yapılması gerektiğini açıklayacağız.

1. Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Nedir ve Amacı Nedir?

Uzlaşma, mükelleflerin ikmalen, re’sen ve idarece tarh edilecek/edilen vergilere ilişkin kesilecek/kesilen vergi ziyaı cezaları ile belirli bir tutarı aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları konusunda yargı yoluna başvurmadan, vergi idaresi ile anlaşmak amacıyla başvurabilecekleri idari bir çözüm yoludur.

Uzlaşma, tarhiyat öncesi ve tarhiyat sonrası uzlaşma olarak ikiye ayrılır.

Mükellefler, tarhiyat öncesi veya tarhiyat sonrası uzlaşma haklarından sadece birini kullanabilirler.

• Tarhiyat öncesi uzlaşma, haklarında vergi incelemesine başlanmış olan mükelleflerin kullanabilecekleri idari bir çözüm yoludur.

• Bu hak, mükelleflere söz konusu inceleme kapsamında vergi ziyaı cezası veya usulsüzlük ile özel usulsüzlük cezası kesilmeden önce idare ile anlaşma imkânı sunar.

• Temel amaç; uyuşmazlıkların yargı yoluna gidilmeden, idare ve mükellef arasında barışçıl bir şekilde, zamandan ve yargı maliyetlerinden tasarruf edilerek çözülmesidir.

2. Hangi Ceza ve Tarhiyatlar Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Kapsamındadır?

Güncel mevzuat ve Ağustos 2024'te yürürlüğe giren 7524 sayılı Kanun değişiklikleri ışığında uzlaşmanın kapsamı şu şekildedir:

• Vergi incelemeleri sonucunda tespit edilen matrah veya matrah farkları üzerinden salınacak vergilere ilişkin olarak kesilecek vergi ziyaı cezaları uzlaşma kapsamındadır. (7524 sayılı Kanun ile vergi aslı uzlaşma kapsamından çıkarılmıştır).

• 1/1/2026 tarihinden itibaren kesilecek tutarı 40.000 Türk lirasını aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları uzlaşmaya konu edilebilir.

• Kapsama giren usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarının tespitinde, cezayı gerektiren fiil bazında kesilecek toplam ceza tutarına bakılır.

• 40.000 TL’lik tutar sınırı, her yıl Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesine göre tespit edilen yeniden değerleme oranında artırılmak suretiyle uygulanır.

3. Uzlaşma Kapsamı Dışında Kalan Durumlar Nelerdir?

Aşağıdaki cezalar tarhiyat öncesi uzlaşma kapsamı dışındadır:

• 7524 sayılı Kanun değişikliği uyarınca verginin aslı.

• Vergi Usul Kanununun 359 uncu maddesinde yazılı kaçakçılık fiilleriyle (sahte belge düzenleme, defter gizleme vb.) vergi ziyaına sebebiyet verilmesi halinde kesilecek cezalar.

• Bu kaçakçılık fiillerine iştirak edenlere kesilen cezalar.

• Vergi incelemesine dayanmaksızın (örneğin takdir komisyonu kararıyla) bulunan matrah veya matrah farkları üzerinden tarh edilecek vergilere ilişkin kesilecek vergi ziyaı cezası, usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları.

• 1/1/2026 tarihinden itibaren 40.000 Türk lirasını aşmayan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları.

4. Kimler Başvurabilir ve Süre Kısıtı Nedir?

• Uzlaşma talebinde; mükellefin bizzat kendisi, noterden alınmış vekâletnameye dayanarak mükellefi temsil eden kişiler, tüzel kişilerin, küçüklerin, kısıtlıların ve tüzel kişiliği olmayan teşekküllerin kanuni temsilcileri bulunabilir.

• Başvuru, vergi incelemesinin başlangıcından, inceleme ile ilgili son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen süre içerisinde her zaman yapılabilir.

• İnceleme elemanlarınca yapılacak "uzlaşmaya davet" hallerinde ise, davet yazısının mükellefe tebliğ tarihinden itibaren en geç 15 gün içerisinde uzlaşma talebinde bulunulması şarttır.

5. Başvuru Nereye ve Nasıl Yapılmalıdır?

• Başvurular, vergi incelemesini yapan inceleme elemanlarına veya bu elemanların bağlı bulunduğu ekip veya grup başkanlıklarına yazılı olarak yapılmalıdır.

• Uzlaşma talebinin inceleme tutanağında yer alması da (şerh düşülmesi) ilgili mercie yazılı başvuru yerine geçer.

• Uzlaşma talebine ilişkin dilekçeye mükellefin adı, soyadı, ünvanı ve adresi yazılmalı; başvuru vekil tarafından yapılıyorsa vekilin bilgileri, vekâletname tarih/numarası belirtilmeli ve vekâletname dilekçeye muhakkak eklenmelidir.

6. Uzlaşma Görüşmeleri Süreci Nasıl İşler? Toplantıya Kimler Katılabilir?

• Uzlaşma gününe ilişkin yer, gün ve saat, bir yazı ile uzlaşma gününden en az 15 gün önce mükellefe bildirilir veya inceleme tutanağına yazılır.

• Toplantıya mükellef, kanuni temsilciler veya vekili katılabilir. Vekillerin katılabilmesi için vekâletnamelerinde "uzlaşma" ibaresinin bulunması şarttır.

• Mükellef arzu ederse görüşmeler esnasında bağlı bulunduğu meslek odasından bir temsilci veya 3568 sayılı Kanuna göre kurulan meslek odasından bir meslek mensubunu (SMMM veya YMM) bulundurabilir.

7. Kısmi Uzlaşma Talep Edilebilir mi?

• Mükellefler inceleme raporundaki bulguların sadece bir kısmı (belirli matrah farkları veya ceza türleri) için uzlaşma talep edebilirler. Ancak uzlaşma komisyonunun nihai teklifinin yer aldığı tutanağın bir kısmının kabul edilip bir kısmının reddedilmesi yasal olarak mümkün değildir. Mükellef sunulan teklifi bir bütün olarak değerlendirmek zorundadır.

8. Görüşme Sonucunda Karşılaşılabilecek Olası Durumlar Nelerdir?

Uzlaşma görüşmeleri üç farklı şekilde sonuçlanabilir:

• Uzlaşmanın Vaki Olması (Gerçekleşmesi): Komisyon teklifinin mükellefçe kabul edilmesidir. Üç nüsha olarak düzenlenen uzlaşma tutanağının bir örneği mükellefe veya vekiline verilir.

• Uzlaşmanın Vaki Olmaması: Mükellefin komisyon teklifini reddetmesi durumudur. Bu durumda komisyonun nihai teklifinin yer aldığı bir tutanak düzenlenir. Mükellef, ceza ihbarnamesinin tebliğ tarihinden itibaren başlayan 30 günlük dava açma süresinin sonuna kadar uzlaşma komisyonunun nihai teklifini kabul edebilir. Bu takdirde başvuru tarihi itibarıyla uzlaşma vaki olmuş sayılır.

• Uzlaşmanın Temin Edilememesi: Mükellefin davete katılmaması, uzlaşma görüşmesine geldiği halde tutanağı imzalamaması veya ihtirazi kayıtla imzalamak istemesidir. Mükellefin bilinen en son adresine davet yazısının tebliğ edilememesi veya belirtilen gün/saatte davete uyulmaması hallerinde de başkaca bir işlem yapılmaz ve uzlaşma temin edilememiş sayılır.

9. Uzlaşma Hakları Arasında Tercih ve Temin Edilememe Durumunun Riski Nedir?

• Mükellefler, tarhiyat öncesi veya tarhiyat sonrası uzlaşma haklarından sadece birini kullanabilirler.

• Uzlaşma davetine uyulmaması sebebiyle uzlaşmanın temin edilemediği durumda, mükellefin tarhiyat sonrası uzlaşma hakkı tümüyle ortadan kalkar.

• Bu nedenle mükellef, tarhiyat sonrası uzlaşma hakkını kullanmak istiyorsa mutlaka uzlaşma gününden önce tarhiyat öncesi uzlaşma talebinden vazgeçtiğini yazılı olarak bildirmelidir.

10. Uzlaşmanın Hukuki Sonuçları Nelerdir? Dava Açılabilir mi?

• Uzlaşma vaki olduğunda düzenlenen tutanaklar kesindir ve ilgili vergi daireleri tarafından işlemlere hemen başlanır.

• Üzerinde uzlaşma sağlanan veya tutanakla tespit edilen hususlar hakkında kesinlikle dava açılamaz ve hiçbir merciye şikâyette bulunulamaz.

• Uzlaşma görüşmeleri sonucunda uzlaşma temin edilemez veya uzlaşma vaki olmaz ise mükellefler tarhiyat sonrası uzlaşma talep edemezler; ancak uzlaşılamayan cezalara ilişkin vergi dairesince düzenlenen ihbarnameye karşı yargı yoluna başvurma hakkı mevcuttur.

11. Uzlaşılan Tutarlar Ne Zaman Ödenir ve Ek İndirim Var mıdır?

• Uzlaşma tutanağı, cezaların ödeme sürelerinden önce mükellefe tebliğ edilmişse; kanuni ödeme sürelerinde ödenir.

• Ödeme süreleri kısmen veya tamamen geçtikten sonra tebliğ edilmişse; uzlaşma tutanağının tebliğ tarihinden itibaren 1 ay içinde ödenmelidir.

• İlave İndirim (VUK 376/2): Mükellefler uzlaştıkları ceza tutarını bu 1 aylık süre içerisinde öderlerse, uzlaşılan tutar üzerinden %25 oranında ekstra indirim hakkından faydalanırlar.

• Gecikme Faizi Durumu: Uzlaşılan tutarlar sadece cezaları (vergi ziyaı ve usulsüzlük) kapsadığından, cezalar üzerinden gecikme faizi hesaplanmaz. Vergi aslı uzlaşma dışında olduğundan, vergi aslına ilişkin gecikme faizi normal yasal prosedür dahilinde ayrıca işler.

Örnek Vakalar

• Örnek 1: Kapsam İçi ve Kapsam Dışı Cezaların Birlikte Kesilmesi A Şirketi'nin 2026 yılı yasal defterlerinin incelenmesi sonucunda 100.000 TL vergi ziyaı cezası, 60.000 TL özel usulsüzlük cezası ve 15.000 TL usulsüzlük cezası kesilmesi önerilmiştir. Sonuç: 2026 yılı yasal sınırı olan 40.000 TL dikkate alındığında; şirket 100.000 TL'lik vergi ziyaı cezası ve 60.000 TL'lik özel usulsüzlük cezası için tarhiyat öncesi uzlaşma talep edebilir. Ancak 15.000 TL'lik ceza sınırı aşmadığı için kapsama alınmaz. Verginin aslı ise yasa gereği zaten uzlaşma komisyonunun konusuna girmez.

• Örnek 2: Nihai Teklifin Sonradan Kabulü B İşletmesi uzlaşma komisyonuna katılmış ancak idarenin önerdiği tutarı kabul etmeyerek toplantıyı "uzlaşma vaki olmamış" şeklinde tutanak altına aldırmıştır. Sonuç: Mükellef tutanak düzenlendikten sonra fikrini değiştirirse, komisyonun nihai teklifini, ceza ihbarnamesinin tebliğini izleyen 30 günlük yasal dava açma süresi bitene kadar bir dilekçeyle kabul edebilir. Ancak mükellef tutanaktaki nihai teklifin sadece bir kısmını kabul edip diğer kısmını reddedemez.

• Örnek 3: Mükellefin Toplantıya Mazeretsiz Katılmaması (Büyük Risk) C firmasının kanuni temsilcisi tarhiyat öncesi uzlaşma talep etmiş, kendisine 15 gün önceden toplantı saati bildirilmiş ancak komisyona katılmamıştır. Sonuç: Toplantıya icabet edilmediği için uzlaşma "temin edilememiş" sayılır. Mükellef, toplantıya katılmayarak tarhiyat sonrası uzlaşma talep etme hakkını da kendi eliyle yok etmiş olur. Geriye yalnızca ihbarnamenin tebliğinden itibaren vergi mahkemesinde dava açma hakkı kalır.

Kaynakça

1. 213 Sayılı Vergi Usul Kanunu
2. Hazine ve Maliye Bakanlığı, Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Yönetmeliği.
3. 7524 Sayılı Vergi Kanunları ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (Vergi aslının uzlaşma kapsamı dışına alınmasına ilişkin güncel düzenleme).

08.09.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Telif Uyarısı: Bu makalenin en fazla %20'si, kaynak gösterilip aktif link verilerek paylaşılabilir. Aksi takdirde yasal işlem başlatılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.250 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.