YAZARLARIMIZ
Umut Çiray
İş ve Sosyal Güvenlik Uzmanı
E.SGK Müfettişi
umut@brothersandpartners.com.tr



İş Sonu Tazminatı Nedir? Kimlere Ödenir?

1. İş sonu tazminatı kimlere ödenir?

İş sonu tazminatı; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 4/B maddesi hükmü uyarınca kamu idare, kurum ve kuruluşlarında 4/B sözleşmeli olarak çalıştırılan ve işçi sayılmayan kamu hizmeti görevlilerine verilen bir tazminattır.

2. İş sonu tazminatı nasıl hesaplanır?

Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar’ ın 7 nci maddesine göre: Kamu kurum ve kuruluşlarının yurt dışı teşkilatlarında sözleşmeli olarak çalıştırılan yabancı uyruklu personel ile haftalık çalışma saati süresi 40 (kırk) saatin altında bulunan personel (Milli Eğitim Bakanlığında norm kadro sonucu ortaya çıkan öğretmen ihtiyacının kadrolu öğretmen istihdamıyla kapatılamaması hallerinde sözleşme ile çalıştırılacak öğretmenlerde 40 saat şartı aranmaz)(1) hariç olmak üzere, kurumunda fiilen, askerlik ve doğum dışında kesintisiz en az 2 hizmet yılını tamamlayanlardan;

a) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu gereğince sürekli tam iş göremezlik geliri, malûllük veya yaşlılık aylığı bağlanması veya toptan ödeme yapılması,

b) Hizmetlerine gerek kalmadığı için sözleşmesinin feshedilmesi veya yenilenmemesi,

c) İlgilinin ek 6 ncı maddenin ikinci fıkrası uyarınca sözleşmeyi feshetmesi,

ç) İlgilinin işe alınma açısından gerekli olan niteliklerden herhangi birini sonradan kaybetmesi,

d) İlgilinin ölümü,

hallerinden birinin vuku bulmasından dolayı hizmet sözleşmesi sona erenlere, görev yapmakta olduğu pozisyon unvanı itibariyle, Devlet Memurları Kanununa göre girebilecekleri hizmet sınıfındaki aynı veya benzeri kadro unvanı esas alınarak hizmet yılı ve öğrenim durumu aynı olan emsali personele 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesi tutarını geçmemek üzere, kurumunda) çalışılan her tam hizmet yılı için ayrılış tarihindeki hizmet sözleşmesinde yazılı aylık brüt ücret tutarında iş sonu tazminatı ödenir. Bir yıldan artan süreler için de, tam yıl için hesaplanan miktardan o süreye isabet eden tutar kadar ödeme yapılır.

Bu tazminatın ödenmesinde; daha önce iş sonu tazminatı, ikramiye ve kıdem tazminatı ile benzeri ödemelerde değerlendirilmiş süreler dikkate alınmaz. İş sonu tazminatı ödemesinde dikkate alınmış süreler kıdem tazminatı ile 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümleri uyarınca ödenecek ikramiye hesabında değerlendirilmez. Ölüm halinde, yukarıdaki fıkra uyarınca hesaplanacak tutar, ölenin kanuni mirasçılarına ödenir.

Kamu kurum ve kuruluşlarının yurt dışı teşkilatlarında sözleşmeli olarak çalıştırılan yabancı uyruklu personelden; hizmetlerine gerek kalmaması veya yaş haddi nedenleriyle sözleşmesi fesh edilen veya yenilenmeyenlere, yerel sosyal güvenlik mevzuatına göre emeklilik, malullük, ölüm veya mücbir sebep nedeniyle ayrılanlara, yerel mevzuata uyulmasının zorunlu olmadığı durumlarda Cumhurbaşkanlığının görüşü alınmak kaydıyla iş sonu tazminatı ödenebilir. Ancak bu yolla ödenecek iş sonu tazminatı tutarı aralıksız olarak çalışılan her tam yıl için son aylık sözleşme ücretinin %50'sini geçemez. Bir yıldan artan süreler için de, tam yıl için hesaplanan miktardan o süreye isabet eden tutar kadar ödeme yapılır.

Bu statüde çalışanların sözleşme koşullarına uymaması nedeniyle kurum tarafından, sözleşme esasları dışında herhangi bir nedenle çalışanlar tarafından, sözleşmesinin feshedilmesi veya yenilenmemesi hallerinde, iş sonu tazminatı ödenmez.

İş sonu tazminatı ödemelerinde emsal belirleme hususları ile uygulamada ortaya çıkabilecek tereddütleri gidermeye Cumhurbaşkanlığı yetkilidir.

3. İş sonu tazminatından sigorta primine esas kazanca dahil midir?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun prime esas kazançlar başlıklı 80 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında iş sonu tazminatı prime esas kazanca tabi tutulmaz.

4. İş sonu tazminatı gelir vergisi matrahına dahil midir?

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 25 inci maddesinin 7 nci fıkrasının (b) bendine kapsamında iş sonu tazminatları gelir vergisinden istisnadır.

5. İş sonu tazminatı damga vergisi matrahına dahil midir?

488 sayılı Damga Vergisi Kanununa ekli (2) sayılı tabloda damga vergisinden istisna olan tazminatlar ve ödemeler sayılmış olup bunların arasında iş sonu tazminatının yer almaması ve anılan Kanunda bu tazminatın damga vergisine tabi olmadığı yönünde bir hükmün bulunmaması nedeniyle iş sonu tazminatının, Kanuna ekli l sayılı Tablonun “IV. Makbuzlar ve diğer kâğıtlar” bölümü l/ (b) bendi kapsamında belirlenen oranlar üzerinden damga vergisine tabi tutulması gerekmektedir.

6. Sonuç

6.1. İş Sonu Tazminatı; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 4/B maddesi hükmü uyarınca kamu idare, kurum ve kuruluşlarında 4/B sözleşmeli olarak çalıştırılan ve işçi sayılmayan kamu hizmeti görevlilerine verilen bir tazminattır.

6.2. Devlet Memurları Kanunu’na göre girebilecekleri hizmet sınıfındaki aynı veya benzeri kadro unvanı esas alınarak hizmet yılı ve öğrenim durumu aynı olan emsali personele 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesi tutarını geçmemek üzere, kurumunda) çalışılan her tam hizmet yılı için ayrılış tarihindeki hizmet sözleşmesinde yazılı aylık brüt ücret tutarında iş sonu tazminatı ödenir. Bir yıldan artan süreler için de, tam yıl için hesaplanan miktardan o süreye isabet eden tutar kadar ödeme yapılır.

6.3. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun prime esas kazançlar başlıklı 80 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında iş sonu tazminatı prime esas kazanca tabi tutulmaz.

6.4. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 25 inci maddesinin 7 nci fıkrasının (b) bendine kapsamında iş sonu tazminatları gelir vergisinden istisnadır.

6.5. 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu kapsamında iş sonu tazminatının Damga Vergisine tabi tutulması gerekmektedir.

Kaynakça

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu

488 sayılı Damga Vergisi Kanunu

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu

5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu

303 Seri No'lu Gelir Vergisi Genel Tebliği

Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar

18.01.2022

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

GÜNDEM