YAZARLARIMIZ
Kenan Uğurlugelen
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
Bağımsız Denetçi
E. Öğretim Görevlisi
kenanugurlugelen@hotmail.com



TFRS 16 Kiralama Sözleşmeleri ve Kiracının Muhasebe Kayıtları

Her zaman ifade ettiğim gibi, yasal bir zorunluluk gereği “tek düzen hesap planımız olmasına rağmen ne yazık ki mali nitelikli değer hareketlerinin muhasebeleştirilmesine yönelik tek düzen uygulamalarımız” bulunmamaktadır. Günlük, rutin ve sıradanlaşmış herhangi bir mali işlemin dâhil, tutulması zorunlu defterlere kayıt yaparken komşunun muhasebecisi ile kayıtsal bir fikir birlikteliğimiz maalesef olamayabiliyor.

Bütün bunların üzerine bir de TMS/TFRS ile BOBİ FRS gibi pek de alışkın olmadığımız ve belirli/belirsiz aralıklarla revize edilen finansal raporlama standartlarında yaşanan gelişmeler, meslek mensuplarınca değer hareketlerine yönelik yapılan/yapılması gereken kayıtların, muhtemel yanlışlıklarla neticelenmesine sebebiyet verebiliyor.    

TFRS 16 Kiralamalar Standardı, taraflar arasında yapılacak kiralama sözleşmelerinin; finansal tablolara alınması, ölçümü, sunumu ve açıklanmasına ilişkin ilkeleri belirlemektedir. Genel anlamda kiralama; bir bedel karşılığında bir varlığın kullanım hakkını, belirli süre devreden sözleşmedir. Standart kapsamında kiralama işlemleri; faaliyet kiralaması ile finansal kiralama olarak ikiye ayrılmaktadır. Faaliyet kiralamasına konu sözleşmeler, dayanak varlığın mülkiyetinden kaynaklı tüm risk ve getirilerin önemli ölçüde devredilmediği,  ayrıca mülkiyetin kira süresi sonunda kiraya veren tarafta kaldığı kiralamaları içermektedir. Finansal kiralamaya konu sözleşmeler ise dayanak varlığın mülkiyetinden kaynaklı tüm risk ve getirilerin önemli ölçüde devredildiği kiralamaları içermektedir.  

Örnek: Bir işletme 1 Ocak 2022 tarihinde mesleki eğitim faaliyetlerinde kullanılmak üzere 5 yıllığına bir binayı kiralamıştır. Yıllık kira bedeli 100.000 TL olarak yılsonunda yapılacaktır. Sözleşmede taraflar arasında tespit edilmiş bir faiz oranı yer almamaktadır. İşletmenin en son kullandığı kredi maliyetlerinde geçerli olan faiz oranı %12’dir.

Çözüm:

  • Kiracı, kiralamanın fiilen başladığı tarihte kullanım hakkı varlığını maliyeti üzerinden ölçer. (TFRS 16 m.23)
  • Kiralamanın fiilen başladığı tarihte kiracı, kira yükümlülüğünü o tarihte ödenmemiş olan kira ödemelerinin bugünkü değeri üzerinden ölçer. Kira ödemeleri, kiralamadaki zımni faiz oranının kolaylıkla belirlenebilmesi durumunda, bu oran kullanılarak iskonto edilir. Kiracı, bu oranın kolaylıkla belirlenememesi durumunda, kiracının alternatif borçlanma faiz oranını kullanır. (TFRS 16 m.26)

 

01.01.2022

31.12.2022

31.12.2023

31.12.2024

31.12.2025

31.12.2026

Toplam

Ödeme Planı

-

1

2

3

4

5

Kira Ödemeleri

-

100.000

100.000

100.000

100.000

100.000

500.000

Bugünkü Değeri

-

89.286

79.719

71.178

63.552

56.743

360.478

Faiz Giderleri

-

43.257

36.448

28.822

20.281

10.714

139.522

Amortisman

Gideri

-

72.095

72.095

72.095

72.095

72.098

360.478

Kullanım Hakkı

360.478

288.383

216.288

144.193

72.095

-

 

Kullanım

Yükümlülüğü

360.478

303.735

240.183

169.005

89.286

-

 

Kâr/Zarara Etkisi

-

115.352

108.543

100.917

92.376

82.812

500.000

 

Kira Ödemesi

 

100.000

100.000

100.000

100.000

100.000

500.000

Ana Para Ödemesi

 

56.743

63.552

71.178

79.719

89.286

360.478

Faiz Gideri

 

43.257

36.448

28.822

20.281

10.714

139.522

*       Hesaplamalarda kuruş tutarı dikkate alınmadan yuvarlamalar yapılmıştır.

Sözleşme kapsamında muhasebe kayıtlarına esas teşkil etmesi bakımından öncelikle kira ödemelerinin bugünkü değerinin hesaplanması gerekecektir. Sözleşmeye konu dayanak varlık için 5 yıllık kira ödemelerinin bugünkü değeri %12 iskonto oranı üzerinden hesaplanacaktır. Bugünkü değer hesaplaması yapılırken, yıllık kira ödemelerinin tutarı iskonto oranı ile oranlanarak her ödeme dönemi için ayrı ayrı tespit edilecektir. (Yıllık Kira Ödemesi / (1 + İskonto Oranı) Vade  Hesaplanan bugünkü değer üzerinden (360.478 TL) “kullanım hakkı varlığı” ile “kullanım yükümlülüğü” muhasebe kayıtları bakımından dikkate alınacak tutar olacaktır.

Faiz giderleri; ödeme planı çerçevesinde her bir yıl için ödenmesi gereken yıllık kira ödemelerinin tutarından, her bir yıl için hesaplanan bugünkü değer tutarının çıkarılması sonucunda hesaplanacaktır.

Amortisman giderleri; “kullanım hakkı varlığı” tutarının sözleşmeye konu dayanak varlığın kira süresine oranlanmasıyla hesaplanacaktır. (360.478 TL / 5 yıl = 72.095,60 TL)

Sözleşme kapsamında belirlenen ödeme planına göre 5 yıllık bir dönemde ödenen toplam kira ödemelerinin tutarı 500.000 TL iken, bu tutarın bugünkü değerleri toplamı ise 5 yıllık dönem için 360.478 TL olarak gerçekleşecektir. Bu iki tutar arasındaki fark olan 139.522 TL ise toplam finansman gideri olarak muhasebe kayıtlarına alınacaktır.

Kiracı tarafından TFRS 16 Kiralamalar Standardı kapsamında yapılması gereken muhasebe kayıtları ise aşağıdaki gibi olacaktır:

…………………………………….01.01.2022……………………………………

KULLANIM HAKKI VARLIKLARI      360.478

                KULLANIM HAKKI YÜKÜMLÜLÜKLERİ         360.478

Kira başlangıcında kullanım haklarının kaydedilmesi

…………………………………….31.12.2022……………………………………

FİNANSMAN GİDERLERİ                 43.257

                KULLANIM HAKKI YÜKÜMLÜLÜKLERİ           43.257

Dönem faiz giderlerinin tahakkuk edilmesi

…………………………………….31.12.2022……………………………………

HİZMET ÜRETİM MALİYETİ           72.095

(Eğitim Amaçlı Olduğu İçin) 

                BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR                           72.095

Dönem amortisman giderlerinin tahakkuk edilmesi

…………………………………….31.12.2022……………………………………

KULLANIM HAKKI YÜKÜMLÜLÜKLERİ 100.000

                               BANKALAR                                           100.000

Dönem sonunda ilk yıl ödemesinin yapılması

……………………………………………./…………………………………………

11.05.2022

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

GÜNDEM