BASINDAN YAZILAR
Ortakların Hak ve Borçları - MuhasebeTR

Ortakların Hak ve Borçları

Türk Ticaret Kanunu’nun üçüncü bölümü ‘Ortakların Hak ve Borçları’na ait düzenlemeleri içermektedir (Madde: 593-613). Esas sermaye ortaklar arasındaki devirler de dahil olmak üzere sadece aşağıdaki hükümler uyarınca devredilebilir ve miras yoluyla geçer.
 
Esas sermaye pay senetleri ispat aracı şeklinde veya nama yazılı olarak düzenlenir. Ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerinin ağırlaştırılmış veya bütün ortakları kapsayacak biçimde düzenlenmiş rekabet yasağının ve şirket sözleşmesinde öngörülmüş önerilmeye muhatap olma önalım, geri alım ve alım haklarının açıkça belirtilmesi gereklidir.
 
Türk Ticaret Kanunu’nun 594. maddesi uyarınca;
 
1. Şirket, esas sermaye paylarını içeren bir pay defteri tutar. Ortakların adları, adresleri, her ortağın sahip olduğu esas sermaye payının sayısı, esas sermaye paylarının devirleri ve geçişleri itibari değerleri, grupları ve esas sermaye payları üzerindeki intifa ve rehin hakları, sahiplerinin adları ve adresleri bu deftere yazılır.
 
2. Ortaklar pay defterlerini inceleyebilir. Esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlemler yazılı şekilde yapılır ve tarafların imzaları noterce onanır. Ayrıca devir sözleşmesinde, ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri; rekabet yasağı ağırlaştırılmış veya tüm ortakları kapsayacak biçimde genişletilmiş ise bu husus, önerilmeye muhatap olma, önalım, geri alım ve alım hakları ile sözleşme cezasına ilişkin koşullara da yer verir.
 
Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse, esas sermaye payının devri için ortaklar genel kurulunun onayı zorunludur. Devir, bu onayla geçerli olur. Şirket sözleşmesiyle sermaye payının devri yasaklanabilir.
 
1. Türk Ticaret Kanunu’nun 603. maddesi uyarınca ‘ortaklar şirket sözleşmesiyle esas sermaye payı bedeli dışında ek ödeme ile de yükümlü tutulabilirler. Ortaklardan bu yükümlülüğün yerine getirilmesi ancak;
 
a. Şirket esas sermayesi ile kanuni yedek akçeler toplamının şirketin zararını karşılayamaması,
 
b. Şirketin bu ek araçlar olmaksızın işlerine gereği gibi devamının mümkün olmaması,
 
c. Şirket sözleşmesinde tanımlanan ve özkaynak ihtiyacı doğuran diğer bir halin gerçekleşmiş bulunması halinde istenebilir.
 
2. İflasın açılması ile ek ödeme yükümlülüğü muaccel (peşin) kabul edilir.
 
3. Ek ödeme yükümlülüğü şirket sözleşmesinde ancak esas sermaye payı olarak belirli bir tutar kabul edilebilir.
 
Bu tutar, esas sermaye payının itibari değerinin iki katını aşamaz.
 
4. Her ortak, sadece kendi esas sermaye payına düşen ek ödemeyi yerine getirmekle yükümlüdür.
 
5. Şartlar gerçekleşmişse ek ödemeler müdürler tarafından istenir.
 
6. Ek ödeme yükümlülüğünün azaltılması veya kaldırılması ancak esas sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının zararları tamamen karşılanması halinde mümkündür. Ek ödeme yükümlülüğünün azaltılması veya kaldırılması ancak esas sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının zararları tamamen karşılanması halinde dikkate alınır. Ek ödeme yükümlülüğünün azaltılmasına veya kaldırılmasına esas sermayenin azaltılması hakkındaki hükümler kıyas yoluyla uygulanır.
 
Şöyle ki:
 
1. Şirket ortağının şirketten ayrılmasının tescil edildiği tarihten itibaren iki yıl içinde iflas etmiş ise bu eski ortaktan da ek ödeme yükümlülüğünü yerine getirmesi istenir.
 
2. Ek ödeme yükümlülüğü, halef tarafından yerine getirilmişse, ortağın sorumluluğu, yükümlülüğü gerçekleştiği tarihte ortağa karşı ileri sürülebileceği ölçüde devam eder. Yerine getirilen ek ödeme yükümlülüğünün kısmen veya tamamen geri verilebilmesi için ek ödemeye ilişkin tutarın serbestçe kullanılabilecek yedek akçeler ile fonlardan karşılanabilir olması ve bu durumun işlem denetçisi tarafından doğrulanmış bulunması zorunludur.
 
1. Şirket sözleşmesiyle şirketin işletme konusunun gerçekleşmesine hizmet edebilecek yan edim yükümlülükleri öngörülebilir.
 
2. Bir esas sermaye payına bağlı yan edim yükümlülüklerinin konusu, kapsamı, koşulları ve diğer önemli noktalar şirket sözleşmesinde belirtilir. Ayrıntıyı gerektiren konular genel kurul düzenlemesine bırakılabilir.
 
3. Şirket sözleşmesinde açıkça belirtilmiş bir karşılığı veya uygun bir karşılığı bulunmayan ve özkaynak ihtiyacını karşılamaya hizmet eden nakdi ve ayni edim yükümlülükleri, ek ödeme yükümlülüğüne ilişkin hükümlere tabidir.

(Kaynak: Veysi Seviğ / İto Haber | 28.02.2022)

GÜNDEM