Zekeriya Güzel
Vergi Başmüfettişi
zkr_guzel@hotmail.com

Pay Piyasasında Takas İşlemleri ve T+2 Kuralı

Paylar (hisseler), yatırımcıların şirketlerin sermayesine olan ortaklığını ve katkısını ifade eden menkul kıymetli evraklardır. Şirketlerin ilk halka arzından itibaren pay piyasasında kesintisiz olarak alım-satım işlemleri gerçekleştirilir. Borsa İstanbul (BIST) Pay Piyasasında yapılan bu işlemlerin mülkiyet haklarının tescili, bu payların bedellerinin nakit transferleri ve finansal varlıkların yatırımcı hesaplarına aktarılması "takas işlemleri" kapsamında yürütülmektedir.

Yatırımcılar, borsadaki alım-satım emirlerini aracı kurumlar vasıtasıyla iletirler. İşlemler gerçekleştiğinde, alınan paylar yatırımcıların aracı kurumlar nezdindeki alt hesaplarında izlenir. Bu yazıda, pay piyasasında gerçekleştirilen işlemlerin takas süreçleri ile nakit ve payların(Finansal Varlıkların) teslim esasları incelenecektir.

Kaydileştirme ve Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK)

6362 Sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 13. maddesi uyarınca, sermaye piyasası araçlarının kaydileştirilmesi, bunlara bağlı hakların izlenmesi ve saklanması görevi Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) tarafından yürütülmektedir. Pay piyasasında sadece kaydileşmiş paylar işlem görebildiğinden, tüm mülkiyet kayıtları MKK üyesi olan aracı kurumlar bazında hak sahipliği gözetilerek elektronik ortamda tutulur.

Pay Piyasası Brüt Takas İşlemler:

Takas: Piyasada gerçekleşen işlemlerle ilgili olarak ortaya çıkan yükümlülüklerin, Takasbank tarafından belirlenen süre ve şartlarda, üyeler tarafından yerine getirilmesi suretiyle taraflar arasında nakit ve/veya varlıkların transferini sağlayan süreçlerin tamamını kapsamaktadır.

Kurul, Borsa veya piyasa işleticisinin, netleştirme işlemi yapılmadan takas yükümlülüklerinin yerine getirilmesine; piyasa, pazar, platform, menkul kıymet veya yatırımcı bazında brüt takas uygulanmasına, blok satış ve özel emir işlemlerinin takasının netleştirme dışında tutulmasına, netleştirmenin sadece iki  üye arasındaki işlemlerde yapılmasına veya belirli nitelikteki işlemlerin netleştirme/brüt takas dışında bırakılmasına karar vermesi halinde; ilgili işlemler ayrılarak netleştirmeye/brüt takasa dâhil edilmez buna göre  borsalarda gerçekleştirilmeyen işlemler, blok satışlar ve özel emirli işlemlerde takas işlemleri uygulanmamaktadır.

 Pay Piyasası'nda gerçekleşen işlemlerin takası,  işlem gününü izleyen ikinci iş günü (T+2), alış ile satışlar netleştirilerek, Teslim Karşılığı Ödeme (DVP) ilkesi çerçevesinde kaydi olarak gerçekleştirilmektedir. Pay Piyasası’nda sadece kaydileşmiş pay ve türevleri işlem görebildiğinden takas işlemleri aracı kuruluşların Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK)  nezdindeki saklama hesapları üzerinden  Takasbank ve MKK arasındaki entegre sistem aracılığıyla gerçekleştirilir. Aracı kuruluşlar tarafından gün boyunca gerçekleştirilen işlemler üzerinde, pay senedi ve nakit olarak netleştirme yapılır.  Aynı gün içinde, bir pay senedinden hem satış hem de alış işlemi yapan aracı kuruluş, satış toplamı alış toplamına mahsup edilerek çıkan net bakiyeye göre söz konusu pay senedinden takasa borçlandırılır veya alacaklandırılır. Tüm pay senetlerindeki alış veya satışlarının bedelleri ise genel olarak netleştirilir ve aracı kuruluşun alış tutarları fazla ise takasa borçlu, satış tutarları fazla ise takastan alacaklı olur. Aracı kuruluşlar, takasa olan kıymet ve nakit borçlarını, T+2 günü saat 16:45’e kadar (16:45 dahil) kapatmak zorundadırlar. Takas borçlarını 16:45'e kadar kapatamayan aracı kuruluşlar, herhangi bir bildirime gerek kalmaksızın temerrüde düşmüş sayılırlar.

T (Borsa İşlem Günü)

Üyelerce Borsa'da gerçekleştirilen alım satım işlemlerine göre müşteri/portföy ayırımı da gözetlenerek üye bazında anlık takas pozisyonları oluşturulur. Bu pozisyonlar işlemler devam ettiği  sürece (seans sonuna kadar) sürekli güncellenir. Oluşan pozisyonlar anlık olarak üyeler tarafından da izlenebilir

Gün sonunda portföy ve müşteri bazında net takas pozisyonları oluşur. Oluşan pozisyonları göre oluşan yatırımcı (müşteri) net alış satış bilgilerine göre MKK dosyası oluşturulur.

MKK sisteminde otomatik işlem yapılması için aracı kurumlar tarafından onay verilmesiyle borçlu müşterilere at kıymetler takas için blokeye alınır. Bloke işlem, müşteri serbest alt hesabından (SERB), Takas Amaçlı Virman Blokajı alt hesabına (TAVB) aktarım yapılarak gerçekleşir. Bakiyesi yetersiz hesaplarda, bakiye oluştukça kıymetler otomatik olarak blokeye alınır.

T+1 Günü Düzeltme İşlemleri Günü

Borsa sözleşmelerinde, portföy/müşteri alanında, müşteri numarası ve acenta fon kodu (AFK) alanlarında hata olması durumunda aracı kurumlar, T günü işlem anından T+1 günü Borsa seans sonuna kadar Takasbank Üye Terminal ekranlarından kendileri işlemler üzerinden düzeltme yapabilirler. Düzeltilmiş sözleşme bilgileri ile Takasbank sisteminde yeniden netleştirme yapılır ve yeni MKK dosyası oluşturulur. Takas poziyonlarından netleşmiş takas talimatları T+1 gün sonunda oluşturulur. 6362  Sayılı kanun 79 maddesinde ise Sermaye piyasası araçlarının takas talimat ve işlemleri ile ödeme işlemleri, merkezî takas kuruluşlarının üyelerinin faaliyetlerinin geçici ya da sürekli olarak durdurulması, idari ve adli merciler nezdinde tasfiye işlemlerine başlanması durumu da dâhil olmak üzere, geri alınamaz ve iptal edilemez hükmü olarak talimat işlemlerin kesinliği  konusunda  düzenlemeler yapılmıştır.

T+2 Günü Takas Talimatların Yerine Getirilmesi

T+1 gün sonunda oluşan takas talimatları, T+2 gün başı itibariyle üyeler tarafından izlenebilir. MKK sisteminde; müşteri hesaplarında takas için blokeye alınan kıymetler takas günü (T+2) otomatik olarak serbestleşerek Aracı Kurum Takas Havuz Hesabı'na (AKTAH) ve oradan da Takasbank Takas Havuz Hesabı'na (TBTAH) aktarım yapılır. Takasbank Takas Havuz hesabına aktarılan kıymetler için Takasbank'a AK borç kapatma mesajı gönderilir. Takasbank sisteminde aracı kurum takas borcu kapatılır.

Pay Piyasası Temerrüt İşlemleri

 Borsa İstanbul Pay Piyasası'nda gerçekleştirdikleri işlemlerin sonucunda doğan menkul kıymet ve nakit yükümlülüklerini takas tarihinde 16:45'e kadar yerine getirmeyen üyeler herhangi bir bildirim yapılmaksızın temerrüde düşmüş sayılırlar. Temerrüt işlemler Takasbank tarafından yürütülmektedir.

Kaynakça:

1.https://spl.com.tr/wp-content/uploads/2026/02/1012_Final_18022026.pdf

2. 6362 Sayılı Sermaye Piyasası Kanunu

08.07.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.666 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.